Lokesh Bhardwaj Law Offices ← લેખો

આ પૃષ્ઠ અંગ્રેજીમાં લખાયેલા લેખનો અનુવાદ છે, જે અનુવાદ સાધનોની મદદથી તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે અને ઓફિસ દ્વારા તેની સમીક્ષા કરવામાં આવી છે. બંને વચ્ચે તફાવત હોય ત્યાં અંગ્રેજી લખાણ માન્ય રહેશે. અંગ્રેજીમાં વાંચો

Lokesh Bhardwaj Law Offices · એડવોકેટ્સ અને કાનૂની સલાહકારો, નવી દિલ્હી · lokeshbhardwajlawoffices.com
પ્રવાસ, ઇમિગ્રેશન અને કસ્ટમ્સ · માર્ગદર્શિકા

બોર્ડિંગ પહેલાં.

ફ્લાઇટ બુક કરો તે દિવસથી ઘરે પાછા ઊતરો તે દિવસ સુધી તમારી સાથે પ્રવાસ કરતો ભારતીય કાયદો.

23 સપ્ટેમ્બર 202610 મિનિટ વાંચન
છેલ્લી સમીક્ષા: 17/10/2026
પાસપોર્ટ, કાઉન્ટર, કસ્ટમ્સ પાસપોર્ટ ભારત ગણરાજ્ય બોર્ડિંગ પાસ DEL જવા માટે મુક્ત ઘોષણા કસ્ટમ્સ એમિગ્રેશન સુરક્ષા ઉડાન જવા માટે મુક્ત, લઈ જવાની પરવાનગી, અને પાછા ફરતાં જવાબ આપવા તૈયાર
બોર્ડિંગ પાસ એરલાઇનનું વચન છે. તેની અને વિમાનની વચ્ચેનું દરેક કાઉન્ટર રાજ્યનો નિર્ણય છે.

બોર્ડિંગ પાસ એ વચન છે કે એરલાઇન તમને લઈ જશે. તે એ વચન નથી કે રાજ્ય તમને જવા દેશે, ગંતવ્ય દેશ તમને પ્રવેશવા દેશે, અથવા પાછા ફરતી વખતે કસ્ટમ્સ તમને ગ્રીન ચેનલમાંથી પસાર થવા દેશે.

ભારતથી થતા સામાન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસને કાયદાનાં છ અલગ-અલગ ક્ષેત્રો સ્પર્શે છે, અને મોટા ભાગના પ્રવાસીઓ તેમનો પહેલી વાર સામનો ત્યારે કરે છે જ્યારે તેમને તે સૌથી ઓછું પરવડે: કાઉન્ટર પર, પાછળ કતાર હોય ત્યારે. આ લેખ પ્રવાસને તે જે ક્રમમાં થાય છે તે ક્રમમાં સમજાવે છે, અને દરેક એવા મુદ્દે અટકે છે જ્યાં પ્રવાસી અજાણતાં કાનૂની મુશ્કેલીમાં પડી શકે છે.

I. પ્રથમ તબક્કો: બુકિંગ પહેલાં, પૂછો કે તમે જવા માટે મુક્ત છો કે નહીં

મોટા ભાગના લોકો માને છે કે માન્ય પાસપોર્ટથી પ્રસ્થાનનો પ્રશ્ન ઉકલી જાય છે. એવું નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે Maneka Gandhi v. Union of India માં ઠરાવ્યું કે વિદેશ પ્રવાસનો અધિકાર અનુચ્છેદ 21 (Article 21) દ્વારા ખાતરી આપવામાં આવેલી વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો ભાગ છે, અને તે માત્ર કાયદા દ્વારા સ્થાપિત ન્યાયી અને વાજબી પ્રક્રિયા દ્વારા જ છીનવી શકાય છે. આવી ત્રણ પદ્ધતિઓ દરેક પ્રસ્થાનની પૃષ્ઠભૂમિમાં ચુપચાપ કાર્યરત રહે છે, અને દરેક પદ્ધતિ પ્રવાસીને ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર રોકી શકે છે.

પાસપોર્ટ પોતે કબજે લઈ શકાય છે

પાસપોર્ટ અધિનિયમ, 1967 (Passports Act, 1967) ની કલમ 10(3) પાસપોર્ટ સત્તાધિકારીને પાસપોર્ટ કબજે લેવાની (impound) અથવા રદ કરવાની (revoke) સત્તા આપે છે. ખંડ (e) ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે ધારકે કર્યો હોવાનો આક્ષેપ હોય તેવા ગુના સંબંધી કાર્યવાહી ભારતની કોઈ ફોજદારી અદાલત સમક્ષ પડતર હોય. ખંડ (h) ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે કોઈ અદાલતે ધારક માટે વોરંટ અથવા સમન્સ જારી કર્યું હોય.

પડતર ફોજદારી ફરિયાદ, ભલે તે ખાનગી ફરિયાદ હોય જેને પ્રવાસી તુચ્છ (frivolous) માનતો હોય, પાસપોર્ટ માટે જીવંત જોખમ છે. વ્યવહારુ નિયમ: જો તમારી સામે કોઈ ફોજદારી બાબત પડતર હોય, તો બુકિંગ કરતાં પહેલાં તમારા વકીલ સાથે વાત કરો.

જે લુક આઉટ સર્ક્યુલર તમે ક્યારેય જોયો નથી

લુક આઉટ સર્ક્યુલર (Look Out Circular, LOC) એ મૂળ એજન્સી (originating agency) દ્વારા બ્યુરો ઓફ ઇમિગ્રેશન (Bureau of Immigration) ને આપવામાં આવતી સૂચના છે કે સરહદ પર કોઈ નામિત વ્યક્તિને રોકવી, અટકાયતમાં લેવી અથવા તેની જાણ કરવી. તેનું સર્જન કરતો કોઈ કાયદો નથી. તે ગૃહ મંત્રાલયની કારોબારી માર્ગદર્શિકાઓ પર આધારિત છે. પ્રવાસીને સામાન્ય રીતે અગાઉથી જાણ કરવામાં આવતી નથી. LOC ખોલવું એ કારોબારી કૃત્ય છે, તેથી તેને હાઈકોર્ટ સમક્ષ રિટ અરજી (writ petition) દ્વારા પડકારી શકાય છે.

પ્રસ્થાન પર નવો કાયદાકીય પ્રતિબંધ

01/09/2025 થી, પ્રસ્થાન રોકવા માટે કાયદાકીય આધાર પણ છે. ઇમિગ્રેશન અને વિદેશીઓ અધિનિયમ, 2025 (Immigration and Foreigners Act, 2025) ની કલમ 3(2) જોગવાઈ કરે છે કે કોઈ વ્યક્તિ માન્ય પાસપોર્ટ વિના ભારતમાંથી પ્રસ્થાન કરશે નહીં, અને તેનું પ્રથમ પરંતુક (proviso) ઉમેરે છે કે જો કોઈ અધિકૃત એજન્સીને કોઈ વ્યક્તિની ભારતમાં હાજરી જરૂરી હોય તો તેને પ્રસ્થાન કરવા દેવામાં આવશે નહીં.

ECR સ્ટેમ્પ અને વિદેશમાં નોકરી

દરેક ભારતીય પાસપોર્ટ કાં તો એમિગ્રેશન ચેક રિક્વાયર્ડ (Emigration Check Required, ECR) હોય છે અથવા નથી હોતો. ઉત્પ્રવાસન અધિનિયમ, 1983 (Emigration Act, 1983) ની કલમ 22(1) જોગવાઈ કરે છે કે ભારતનો કોઈ નાગરિક પ્રોટેક્ટર ઓફ એમિગ્રન્ટ્સ (Protector of Emigrants) પાસેથી એમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ (emigration clearance) મેળવ્યા વિના ઉત્પ્રવાસન કરશે નહીં. વ્યવહારમાં આ જોગવાઈ 18 અધિસૂચિત દેશોમાં રોજગાર માટે જતા ECR પાસપોર્ટ ધારકોને લાગુ પડે છે. 01/01/2019 થી, 18 દેશોમાંથી કોઈપણ દેશમાં રોજગાર માટે જતા non-ECR પાસપોર્ટ ધારકે પણ પ્રસ્થાનના ઓછામાં ઓછા 24 કલાક પહેલાં eMigrate પર નોંધણી કરાવવી જરૂરી છે, નહીં તો તેને વિમાનમાંથી ઉતારી દેવામાં (offloaded) આવી શકે છે.

બુકિંગ પહેલાં વધુ એક બાબત: ગંતવ્ય દેશના પોતાના નિયમો

ભારતીય કાયદો તમને માત્ર એટલું જ કહી શકે કે તમે જઈ શકો કે નહીં. તમે પ્રવેશી શકો કે નહીં તે ગંતવ્ય દેશનો વિષય છે. ભારતમાં તે દેશના મિશનની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ત્રણ બાબતો તપાસો: તમારો પાસપોર્ટ તમારા રોકાણ પછી પણ કોઈ લઘુતમ સમયગાળા માટે માન્ય હોવો જોઈએ કે નહીં, તમને વિઝાની જરૂર છે કે નહીં, અને તમારી દવાઓ, ઇ-સિગારેટ અથવા ખાદ્ય ઉત્પાદનો પર ત્યાં પ્રતિબંધ છે કે નહીં.

II. બીજો તબક્કો: નાણાં, અને તેની પાછળ આવતો કર

પ્રવાસ માટેનું વિદેશી હૂંડિયામણ ભારતીય રિઝર્વ બેંકની ઉદારીકૃત રેમિટન્સ યોજના (Liberalised Remittance Scheme, LRS) હેઠળ મેળવવામાં આવે છે, જે નિવાસી વ્યક્તિને માન્ય વ્યવહારો માટે નાણાકીય વર્ષદીઠ USD 2,50,000 સુધી મોકલવાની પરવાનગી આપે છે. તે મર્યાદાની અંદર, ત્રણ ચોક્કસ મર્યાદાઓ પ્રવાસીઓને એરપોર્ટ પર પકડે છે.

સ્રોત પર કર વસૂલાત: ફોરેક્સ બિલ પરનું આશ્ચર્ય

વિદેશી રેમિટન્સ પર સ્રોત પર કર વસૂલાત (tax collection at source, TCS) આવકવેરા અધિનિયમ, 2025 (Income-tax Act, 2025) ની કલમ 394(1) માં છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે વ્યક્તિગત પ્રવાસીની સ્થિતિ આ પ્રમાણે છે:

TCS એ ખર્ચ નથી; તે એક અગાઉથી ચૂકવણી છે જે તમે રિટર્ન ફાઇલ કરો ત્યારે તમારી આવકવેરા જવાબદારી સામે જમા થાય છે. મુશ્કેલી ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે પરિવારના કોઈ સભ્યના PAN થી પ્રવાસનું ભંડોળ આવે અને ક્રેડિટ ખોટા રિટર્નમાં જાય. ભંડોળનું આયોજન બુકિંગ પહેલાં કરો, પછી નહીં.

III. ત્રીજો તબક્કો: સૂટકેસમાં શું જાય છે

દરેક વસ્તુને બે પ્રશ્નો લાગુ પડે છે: શું ભારત તેને બહાર જવા અને પાછી આવવા દેશે, અને શું ગંતવ્ય દેશ તેને પ્રવેશવા દેશે.

જે કંઈ પાછું લાવવાના હો તેના માટે નિકાસ પ્રમાણપત્ર લો

કસ્ટમ્સ બેગેજ (ઘોષણા અને પ્રક્રિયા) વિનિયમો, 2026 (Customs Baggage (Declaration and Processing) Regulations, 2026) મુસાફર વિદેશ લઈ જાય અને પાછી લાવવાનો ઇરાદો રાખે તેવી કીમતી વસ્તુઓ માટે નિકાસ પ્રમાણપત્ર (Export Certificate, Form CBD-III) ની જોગવાઈ કરે છે: ઘરેણાં, કેમેરા, ઘડિયાળો, લેપટોપ. તેના વિના, પાછા ફરતી વખતે તે જ ઘરેણાં તમારી મુક્ત છૂટમાં સમાવવાં પડે, અથવા તેના પર ડ્યૂટી ચૂકવવી પડે.

કાયદો જેને શસ્ત્ર તરીકે ગણે છે તેવાં ઉપકરણો

દૂરસંચાર વિભાગ (Department of Telecommunications) ની પરવાનગી વિના ભારતમાં સેટેલાઇટ ફોન અને સેટેલાઇટ મેસેન્જર પ્રતિબંધિત છે. જો તમારી પાસે એક હોય, તો પૂર્વ પરવાનગી વિના તેને ઘરે ન લાવો. ડ્રોન પ્રતિબંધિત નથી, પરંતુ આગમન સમયે તેની ઘોષણા કરવી અને રેડ ચેનલ મારફતે ક્લિયર કરાવવું જરૂરી છે.

દવાઓ, અને ડ્રગ્સનો પ્રશ્ન

પ્રિસ્ક્રિપ્શન દવાઓ મૂળ પેકેજિંગમાં, પ્રિસ્ક્રિપ્શન સાથે અને સારવાર કરનાર ડૉક્ટરના પત્ર સાથે રાખો જેમાં માત્ર બ્રાન્ડ નહીં પણ સૉલ્ટ (salt) નું નામ હોય. ભારતીય પક્ષે, નાર્કોટિક ડ્રગ્સ અને સાયકોટ્રોપિક પદાર્થ અધિનિયમ, 1985 (Narcotic Drugs and Psychotropic Substances Act, 1985) હેઠળ નાર્કોટિક ડ્રગ્સ અને સાયકોટ્રોપિક પદાર્થોની આયાત અને નિકાસ પ્રતિબંધિત છે. બીજા કોઈ માટે કંઈ પણ લઈ ન જાઓ.

IV. ચોથો તબક્કો: એરપોર્ટ પર

કાઉન્ટર અદાલત નથી

ઇમિગ્રેશન અને વિદેશીઓ અધિનિયમ, 2025 ની કલમ 3(2) નાં બે પરંતુકો પ્રસ્થાન અંગે ઇમિગ્રેશન અધિકારીના નિર્ણયને અંતિમ અને બંધનકર્તા બનાવે છે. તેને હાઈકોર્ટ સમક્ષ પડકારી શકાય છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ છે કે જે પ્રવાસીને રોકવામાં આવે તેણે કારણ પૂછવું, અધિકારીનું નામ નોંધવું, ફ્લાઇટ ચૂકી ગઈ છે તે સ્વીકારવું, અને વકીલ પાસે જવું. પ્રતિબંધિત વિસ્તારમાં દલીલ કરવાથી દીવાની સમસ્યા ફોજદારી સમસ્યામાં ફેરવાઈ જાય છે.

વિમાનમાં વર્તન: રાષ્ટ્રીય નો-ફ્લાય સૂચિ

નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિદેશાલય (Directorate General of Civil Aviation) ની અશિસ્ત મુસાફરો સાથે વ્યવહાર અંગેની સિવિલ એવિએશન રિક્વાયરમેન્ટ (Civil Aviation Requirement) ગેરવર્તણૂકને ગંભીરતા મુજબ વર્ગીકૃત કરે છે. અશિસ્ત વર્તનને કારણે ત્રણ મહિના સુધી ઉડાન પર પ્રતિબંધ આવી શકે છે; શારીરિક રીતે અપમાનજનક વર્તનને કારણે છ મહિના સુધી; જીવલેણ વર્તનને કારણે ઓછામાં ઓછા બે વર્ષ, કોઈ ઉપલી મર્યાદા વિના.

V. પાંચમો તબક્કો: વિદેશમાં

બે સામાન્ય નિયમો પ્રવાસીને વિદેશમાં લગભગ દરેક પરિસ્થિતિમાંથી પાર ઉતારે છે. પહેલો એ કે તમે તે સ્થળના કાયદાને સંપૂર્ણપણે આધીન છો, અને ભારત તે બદલી શકતું નથી. બીજો એ કે ભારતીય રાજ્ય પ્રત્યે હજુ પણ તમારો કંઈક હક છે, અને તે બરાબર શું છે તે જાણવું યોગ્ય છે.

વિઝાની મુદતથી વધુ રોકાણ દરેક જગ્યાએ ગુનો છે

તમારી વિઝાની શરતોની નકલ રાખો, છેલ્લો દિવસ જાણો, અને તે પહેલાં નીકળી જાઓ. મુદતથી વધુ રોકાણ (overstay), કામની પરવાનગી ન આપતા વિઝા પર કામ કરવું, અને દસ્તાવેજી છેતરપિંડી એ ત્રણ ગુનાઓ છે જે પ્રવાસીને કેદી બનાવી દે છે.

જો તમારી ધરપકડ થાય: એક અધિકાર જેનો તમારે ઉપયોગ કરવો જ જોઈએ

કોન્સ્યુલર સંબંધો અંગેનું વિયેના સંમેલન, 1963 (Vienna Convention on Consular Relations, 1963) (VCCR) નો અનુચ્છેદ 36(1)(b) જોગવાઈ કરે છે કે જો અટકાયતમાં લેવાયેલ વિદેશી નાગરિક વિનંતી કરે, તો સ્વીકારનાર રાજ્યના સત્તાધિકારીઓએ વિલંબ વિના તેની કોન્સ્યુલર કચેરીને ધરપકડની જાણ કરવી જોઈએ. આ શબ્દો બોલો: "I am an Indian citizen and I want the Indian Embassy informed." (હું ભારતીય નાગરિક છું અને ઇચ્છું છું કે ભારતીય દૂતાવાસને જાણ કરવામાં આવે.)

MADAD અને મિશન

વિદેશ મંત્રાલય વિદેશમાં રહેતા ભારતીય નાગરિકોની કોન્સ્યુલર ફરિયાદો માટે MADAD પોર્ટલ ચલાવે છે. જરૂર પડે તે પહેલાં પોર્ટલ પર નોંધણી કરાવો.

નાગરિકતાની જાળ

ભારત બેવડી નાગરિકતાની પરવાનગી આપતું નથી. વિદેશી નાગરિકતા મેળવનાર વ્યક્તિએ તરત જ ભારતીય પાસપોર્ટ સોંપી દેવો જરૂરી છે, અને પાસપોર્ટ અધિનિયમ, 1967 ની કલમ 12(1A) ભારતનો નાગરિક ન હોય તેવી વ્યક્તિ દ્વારા ભારતીય પાસપોર્ટ રાખવો કે તેનો ઉપયોગ કરવો તેને ગુનો બનાવે છે, જે ઓછામાં ઓછા એક વર્ષની કેદની સજાને પાત્ર છે.

VI. છઠ્ઠો તબક્કો: ઘરે પાછા ફરવું

પાછા ફરવાના પ્રવાસમાં જ મોટા ભાગના ભારતીય પ્રવાસીઓ ખરેખર કાયદાનો સામનો કરે છે, કારણ કે ગ્રીન ચેનલ એક ઘોષણા છે. તેમાંથી પસાર થવું એ નિવેદન છે કે તમારી પાસે કંઈ ડ્યૂટીપાત્ર નથી અને કંઈ પ્રતિબંધિત નથી.

ડ્યૂટીપાત્ર અથવા પ્રતિબંધિત માલ લઈ જતી કોઈપણ વ્યક્તિએ આગમનના વધુમાં વધુ ત્રણ દિવસ પહેલાં ATITHI પર ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે ભારતીય કસ્ટમ્સ ઘોષણા ફોર્મ (Indian Customs Declaration Form, CBD-I) ફાઇલ કરવું જોઈએ, અને રેડ ચેનલનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

રેડ ચેનલ પર શું થાય છે, અને તેને ટાળો તો શું થાય છે

ઘોષણા ન કરવી, ખોટી ઘોષણા કરવી અને છુપાવવું એ કસ્ટમ્સ અધિનિયમ, 1962 (Customs Act, 1962) હેઠળ ગુનાઓ છે. પરિણામો માલની સંપૂર્ણ રાજ્યસાત (absolute confiscation) અથવા રિડેમ્પ્શન દંડ (redemption fine) પર તેની મુક્તિથી લઈને, શાસ્તિ (penalty), ધરપકડ અને ફોજદારી કાર્યવાહી (prosecution) સુધી, અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં નિવારક અટકાયત (preventive detention) સુધી જાય છે. વ્યવહારુ બોધપાઠ સરળ છે: ઘોષણા કરો, જો માલ રોકી રાખવામાં આવે તો અટકાયત રસીદ (detention receipt) મેળવો, અને દરેક કાગળ સાચવી રાખો.

વિદેશી મુલાકાતીઓ માટે: નોંધણીની ફરજ

ભારતમાં આવતા વિદેશીએ ઇમિગ્રેશન અને વિદેશીઓ અધિનિયમ, 2025 ની કલમ 6 હેઠળ નોંધણી અધિકારી (Registration Officer) પાસે નોંધણી કરાવવી જરૂરી છે. વિઝાની મુદતથી વધુ રહેનાર અથવા વિઝાની શરતનો ભંગ કરનાર વિદેશીને કલમ 23 લાગુ પડે છે.

VII. દસ લીટીની ફ્લાઇટ યોજના

પ્રવાસ એ એવા થોડા અનુભવોમાંનો એક છે જેમાં કાયદો બરાબર એ જ ક્રમમાં આવે છે જે ક્રમમાં પ્રવાસી આવે છે: પાસપોર્ટ, નાણાં, સામાન, કાઉન્ટર, વિદેશી ભૂમિ, અને પાછા ફરતાં કસ્ટમ્સ. એ ક્રમમાં વાંચો તો તેમાંનું કંઈ જટિલ નથી. કાઉન્ટર પર પહેલી વાર વાંચો તો બધું જ જટિલ છે.

નિયમ તમને ઓળખે તે પહેલાં તમે નિયમને ઓળખો.

જુઓ · YouTube પર ઓફિસ

આ નિબંધો જે પ્રશ્નો ઉઠાવે છે તેના પર બે મિનિટની સમજૂતીઓ.

ઓફિસ તેના વિસ્તૃત લેખનનાં ટૂંકાં વિડિયો સંસ્કરણો પ્રકાશિત કરે છે. આ લેખ માટેની સમજૂતી રજૂ થાય ત્યારે સૂચના મેળવવા માટે સબ્સ્ક્રાઇબ કરો.

ઉલ્લેખિત સ્ત્રોતો અને જોગવાઈઓ

કાયદાઓ અને નિયમો

સંધિઓ અને સંમેલનો

કેસો

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

હું ભારતની બહાર કેટલી રોકડ લઈ જઈ શકું?

ભારતમાં નિવાસી વ્યક્તિ વ્યક્તિદીઠ Rs. 25,000 સુધીની ભારતીય ચલણી નોટો ભારતની બહાર લઈ જઈ શકે છે અને પાછી લાવી શકે છે; તેથી વધુ લઈ જવું એ વિદેશી હૂંડિયામણ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 1999 (Foreign Exchange Management Act, 1999) નું ઉલ્લંઘન છે અને નોટોને જપ્તીના જોખમમાં મૂકે છે. વિદેશી હૂંડિયામણ માટે, અધિકૃત ડીલર મોટા ભાગનાં ગંતવ્યો માટે પ્રવાસદીઠ માત્ર USD 3,000 સુધીની વિદેશી ચલણી નોટો અને સિક્કા વેચી શકે છે, અને બાકીની રકમ ફોરેક્સ કાર્ડ, ડ્રાફ્ટ અથવા ટ્રાવેલર્સ ચેક પર આપવામાં આવે છે, આ બધું નાણાકીય વર્ષદીઠ USD 2,50,000 ની ઉદારીકૃત રેમિટન્સ યોજના (Liberalised Remittance Scheme) ની મર્યાદાની અંદર.

ભારત પાછા ફરતી વખતે ડ્યૂટી-મુક્ત છૂટ કેટલી છે?

સામાન્ય મુક્ત છૂટ (general free allowance) નિવાસી, ભારતીય મૂળના પ્રવાસી અને પ્રવાસી વિઝા સિવાયના વિઝા પરના વિદેશી માટે Rs. 75,000 છે; વિદેશી મૂળના પ્રવાસી માટે Rs. 25,000; ક્રૂ માટે Rs. 2,500; અને જમીન માર્ગે આવનાર કોઈપણ માટે શૂન્ય. એક વર્ષથી વધુ સમય વિદેશમાં રહેલા નિવાસી અથવા ભારતીય મૂળના પ્રવાસી મહિલા મુસાફર હોય તો 40 ગ્રામ સુધી અથવા અન્ય કોઈપણ મુસાફર હોય તો 20 ગ્રામ સુધીનાં ઘરેણાં લાવી શકે છે. બે લિટર સુધીનો દારૂ અને 100 સિગારેટ સુધીની છૂટ છે. ડ્યૂટીપાત્ર અથવા પ્રતિબંધિત માલ લઈ જતી કોઈપણ વ્યક્તિએ ATITHI પર CBD-I ફાઇલ કરવું અને રેડ ચેનલનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે.

શું મારો પાસપોર્ટ કબજે લઈ શકાય?

હા. પાસપોર્ટ અધિનિયમ, 1967 (Passports Act, 1967) ની કલમ 10(3) પાસપોર્ટ સત્તાધિકારીને પાસપોર્ટ કબજે લેવાની (impound) અથવા રદ કરવાની (revoke) સત્તા આપે છે. ખંડ (e) ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે ધારકે કર્યો હોવાનો આક્ષેપ હોય તેવા ગુના સંબંધી કાર્યવાહી ભારતની કોઈ ફોજદારી અદાલત સમક્ષ પડતર હોય, અને ખંડ (h) ત્યારે જ્યારે કોઈ અદાલતે ધારક માટે વોરંટ અથવા સમન્સ જારી કર્યું હોય. જો કોઈ ફોજદારી બાબત પડતર હોય, તો બુકિંગ કરતાં પહેલાં વકીલ સાથે વાત કરો. Maneka Gandhi v. Union of India માં સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું કે વિદેશ પ્રવાસનો અધિકાર માત્ર કાયદા દ્વારા સ્થાપિત ન્યાયી અને વાજબી પ્રક્રિયા દ્વારા જ છીનવી શકાય છે.

લુક આઉટ સર્ક્યુલર શું છે અને તેને કેવી રીતે પડકારી શકાય?

લુક આઉટ સર્ક્યુલર (Look Out Circular, LOC) એ મૂળ એજન્સી (originating agency) દ્વારા બ્યુરો ઓફ ઇમિગ્રેશન (Bureau of Immigration) ને આપવામાં આવતી સૂચના છે કે સરહદ પર કોઈ નામિત વ્યક્તિને રોકવી, અટકાયતમાં લેવી અથવા તેની જાણ કરવી. કોઈ કાયદો તેનું સર્જન કરતો નથી; તે ગૃહ મંત્રાલયની કારોબારી માર્ગદર્શિકાઓ પર આધારિત છે, અને પ્રવાસીને સામાન્ય રીતે અગાઉથી જાણ કરવામાં આવતી નથી. LOC ખોલવું એ કારોબારી કૃત્ય હોવાથી, તેને હાઈકોર્ટ સમક્ષ રિટ અરજી (writ petition) દ્વારા પડકારી શકાય છે. જો તમને કાઉન્ટર પર રોકવામાં આવે, તો કારણ પૂછો, અધિકારીનું નામ નોંધો, ફ્લાઇટ ચૂકી ગઈ છે તે સ્વીકારો, અને વકીલ પાસે જાઓ.

શું મારે એમિગ્રેશન ક્લિયરન્સની જરૂર છે?

માત્ર નિર્ધારિત કિસ્સાઓમાં. ઉત્પ્રવાસન અધિનિયમ, 1983 (Emigration Act, 1983) ની કલમ 22(1) જોગવાઈ કરે છે કે ભારતનો કોઈ નાગરિક પ્રોટેક્ટર ઓફ એમિગ્રન્ટ્સ (Protector of Emigrants) પાસેથી એમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ (emigration clearance) મેળવ્યા વિના ઉત્પ્રવાસન કરશે નહીં. વ્યવહારમાં આ જોગવાઈ 18 અધિસૂચિત દેશોમાં રોજગાર માટે જતા એમિગ્રેશન ચેક રિક્વાયર્ડ (Emigration Check Required, ECR) પાસપોર્ટ ધારકોને લાગુ પડે છે, જેમણે eMigrate પર ક્લિયરન્સ મેળવવું પડે છે. 01/01/2019 થી, તે 18 દેશોમાંથી કોઈપણ દેશમાં રોજગાર માટે જતા non-ECR પાસપોર્ટ ધારકે પણ પ્રસ્થાનના ઓછામાં ઓછા 24 કલાક પહેલાં eMigrate પર નોંધણી કરાવવી પડે છે, નહીં તો તેને વિમાનમાંથી ઉતારી દેવામાં (offloaded) આવી શકે છે. નોકરીની ઓફર માત્ર eMigrate પર નોંધાયેલા ભરતી એજન્ટો મારફતે જ આવવી જોઈએ.

આ જવાબો ઉપરના લેખના શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ વ્યક્તિગત બાબત અંગે કાનૂની સલાહ નથી.

સુધારા: જો તમને આ લેખમાં કાયદા કે હકીકતની કોઈ ભૂલ જણાય, તો 'Correction' (સુધારો) વિષય સાથે contact@lokeshbhardwajlawoffices.com પર લખો. સુધારા લખાણમાં કરવામાં આવે છે અને અહીં તારીખ સાથે નોંધવામાં આવે છે.

અસ્વીકરણ

આ લેખ માત્ર સામાન્ય માહિતી અને જાહેર કાનૂની શિક્ષણ માટે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. તે કાનૂની સલાહ નથી અને એડવોકેટ-અસીલ સંબંધ ઊભો કરતો નથી. દરેક પ્રસ્થાન, ઘોષણા અને જપ્તી તેની પોતાની હકીકતો અને દસ્તાવેજો પર આધાર રાખે છે, અને કાયદાકીય આંકડા, છૂટ અને મર્યાદાઓ 22/09/2026 ના રોજ સમજાયા મુજબ દર્શાવવામાં આવ્યાં છે અને અધિસૂચના દ્વારા બદલાઈ શકે છે. વાચકોએ કોઈ પગલું લેતાં પહેલાં તેમની પોતાની હકીકતોને અનુરૂપ સલાહ મેળવવી જોઈએ. બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા નિયમો, પ્રકરણ II, ભાગ VI, નિયમ 36 ના પાલનમાં પ્રકાશિત. આ લેખનો કોઈ ભાગ વ્યાવસાયિક કામ મેળવવા માટે આમંત્રણ આપવા અથવા જાહેરાત કરવાના હેતુથી નથી.

WhatsApp