વાર્ષિક અનુપાલન કેલેન્ડર
કંપની અધિનિયમ, 2013 હેઠળની ખાનગી કંપનીએ વર્ષ દરમિયાન શું યોજવું, ફાઇલ કરવું અને જાળવવું ફરજિયાત છે, તેની સાથોસાથ ચાલતી શ્રમ અને કાર્યસ્થળને લગતી બાબતો સહિત.
ટૂંકમાં
- અનુપાલન કેલેન્ડર એટલે એ બેઠકો, ફાઇલિંગ અને રજિસ્ટરોનો સમૂહ જે કંપની અધિનિયમ, 2013 અને તેના નિયમો કંપની પાસેથી દર વર્ષે માગે છે, તેની રોજગાર અને કાર્યસ્થળને લગતી જવાબદારીઓ સાથે.
- તે દરેક પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપનીને લાગુ પડે છે. વન પર્સન કંપની, નાની કંપની અને નિષ્ક્રિય કંપની માટે કલમ 173(5) હેઠળ બોર્ડની બેઠકો અંગે હળવો નિયમ છે.
- બોર્ડની બેઠકો: પહેલી બેઠક સ્થાપનાના ત્રીસ દિવસની અંદર, પછી દર વર્ષે ઓછામાં ઓછી ચાર, અને બે બેઠકો વચ્ચે 120 દિવસથી વધુ અંતર નહીં (કલમ 173(1)).
- વાર્ષિક સામાન્ય સભા: નાણાકીય વર્ષ પૂરું થયાના છ મહિનાની અંદર (પહેલી AGM માટે નવ મહિના), અને અગાઉની AGM પછી પંદર મહિનાથી મોડી નહીં (કલમ 96).
- ફાઇલિંગ MCA પોર્ટલ પર રજિસ્ટ્રાર ઑફ કંપનીઝ પાસે થાય છે: નાણાકીય પત્રકો AGM ના ત્રીસ દિવસની અંદર (કલમ 137) અને વાર્ષિક રિટર્ન તેના સાઠ દિવસની અંદર (કલમ 92).
- ઑડિટર: બોર્ડ નોંધણીના ત્રીસ દિવસની અંદર પહેલા ઑડિટરની નિમણૂક કરે છે; પછીના ઑડિટરોની નિમણૂક AGM માં પાંચ વર્ષની મુદત માટે થાય છે (કલમ 139).
- ડિરેક્ટર KYC: 31/03/2026 થી, બદલીને મુકાયેલા નિયમ 12A હેઠળ, DIR-3 KYC Web લાગલગાટ દર ત્રણ નાણાકીય વર્ષમાં એક વાર, 30 જૂન સુધીમાં ફાઇલ થાય છે.
- સમયાંતરે ભરવાનાં ફોર્મ: જ્યાં સૂક્ષ્મ અને લઘુ સપ્લાયરોનાં લેણાં 45 દિવસથી વધુ સમય ચૂકવાયા વગર રહ્યાં હોય ત્યાં MSME Form I 31 ઑક્ટોબર અને 30 એપ્રિલ સુધીમાં; DPT-3 30 જૂન સુધીમાં.
- શ્રમ: ચાર શ્રમ સંહિતાઓ 21/11/2025 થી અમલમાં છે; રજિસ્ટરો અને રિટર્ન તેમના હેઠળ ઘડાયેલા કેન્દ્ર અને રાજ્યના નિયમો મુજબ હોય છે.
- કાર્યસ્થળ: POSH અધિનિયમ, 2013 હેઠળ આંતરિક સમિતિ અને દરેક કેલેન્ડર વર્ષે તેનો વાર્ષિક અહેવાલ (કલમ 4 અને 21).
- Lokesh Bhardwaj Law Offices (LBLO) શું કરે છે: કંપનીનું પોતાનું કેલેન્ડર લખી આપે છે, બોર્ડ અને સામાન્ય સભાના કાગળો તૈયાર કરે છે, દરેક ફાઇલિંગ થાય તે પહેલાં તેને તપાસે છે, અને રિટેનર હેઠળ POSH અને શ્રમને લગતી બાબતો અદ્યતન રાખે છે.
પગલાંવાર
- કંપનીની સ્થાપના. કેલેન્ડર સ્થાપના પ્રમાણપત્ર (સર્ટિફિકેટ ઑફ ઇન્કોર્પોરેશન) પરની તારીખથી શરૂ થાય છે. બોર્ડે તે તારીખના ત્રીસ દિવસની અંદર બેઠક કરવી ફરજિયાત છે (કલમ 173(1)), અને બોર્ડ નોંધણીના ત્રીસ દિવસની અંદર પહેલા ઑડિટરની નિમણૂક કરે છે (કલમ 139(6)); તે ઑડિટર પહેલી વાર્ષિક સામાન્ય સભા સુધી હોદ્દા પર રહે છે. પહેલી બેઠકથી જ, બોર્ડની અને સામાન્ય સભાની દરેક બેઠકની કાર્યનોંધ (મિનિટ્સ) અધિનિયમમાં જરૂરી સ્વરૂપમાં રખાય છે (કલમ 118), અને કાયદા મુજબનાં રજિસ્ટરો શરૂ કરાય છે.
- નાણાકીય વર્ષ શરૂ થાય છે. મોટા ભાગની કંપનીઓ માટે વર્ષ 1 એપ્રિલથી 31 માર્ચ સુધી ચાલે છે. બોર્ડ શરૂઆતમાં જ પોતાની તારીખો નક્કી કરે છે: ઓછામાં ઓછી ચાર બેઠકો, કોઈ પણ બે વચ્ચે 120 દિવસથી વધુ અંતર નહીં (કલમ 173(1)), અને દરેક બેઠક દરેક ડિરેક્ટરને ઓછામાં ઓછા સાત દિવસની લેખિત નોટિસ આપીને બોલાવાય છે (કલમ 173(3)). વન પર્સન કંપની, નાની કંપની કે નિષ્ક્રિય કંપની કેલેન્ડર વર્ષના દરેક અર્ધભાગમાં એક બેઠક યોજે અને બંને વચ્ચે ઓછામાં ઓછા નેવું દિવસનું અંતર હોય, તો તેણે પાલન કર્યું ગણાય છે (કલમ 173(5)).
- એપ્રિલથી જૂન. આ ત્રિમાસિક ગાળામાં ત્રણ રિટર્ન આવે છે. ઑક્ટોબરથી માર્ચના અર્ધવાર્ષિક ગાળા માટેનું MSME Form I 30 એપ્રિલ સુધીમાં ભરવાનું હોય છે, જ્યાં સૂક્ષ્મ કે લઘુ સપ્લાયરોને કરવાની ચુકવણી 45 દિવસથી વધુ સમય બાકી રહી હોય; તે કલમ 405 હેઠળ કરાયેલા તારીખ 22/01/2019 ના આદેશથી જરૂરી બન્યું છે. DPT-3, એટલે કે થાપણોનું અને થાપણ ન ગણાતાં મળેલાં નાણાંનું રિટર્ન, 30 જૂન સુધીમાં ભરવાનું હોય છે અને તે 31 માર્ચની સ્થિતિ દર્શાવે છે (નિયમ 16, કંપની (થાપણોનો સ્વીકાર) નિયમો, 2014 (Companies (Acceptance of Deposits) Rules, 2014)). જે ડિરેક્ટરોનું ત્રણ વર્ષનું KYC ચક્ર તે વર્ષમાં આવતું હોય તેઓ 30 જૂન સુધીમાં DIR-3 KYC Web ફાઇલ કરે છે.
- હિસાબો અને બોર્ડનો અહેવાલ. વર્ષ પૂરું થયા પછી હિસાબોનું ઑડિટ થાય છે અને બોર્ડ કલમ 134 હેઠળ નાણાકીય પત્રકો અને પોતાનો અહેવાલ મંજૂર કરે છે. આ કાગળો AGM ની નોટિસ સાથે સભ્યોને મોકલાય છે.
- વાર્ષિક સામાન્ય સભા. AGM નાણાકીય વર્ષ પૂરું થયાના છ મહિનાની અંદર યોજાય છે, એટલે 31 માર્ચે પૂરા થતા વર્ષ માટે સામાન્ય રીતે 30 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં. પહેલી AGM પહેલું નાણાકીય વર્ષ પૂરું થયાના નવ મહિનાની અંદર યોજી શકાય. બે AGM વચ્ચે પંદર મહિનાથી વધુ સમય વીતવો ન જોઈએ. રજિસ્ટ્રાર ખાસ કારણસર આ સમય ત્રણ મહિના સુધી લંબાવી શકે છે, પણ પહેલી AGM માટે નહીં (કલમ 96(1)). AGM માં સભ્યો પાંચ વર્ષની મુદત માટે ઑડિટરની નિમણૂક કરે છે (કલમ 139(1)), અને કંપની ફોર્મ ADT-1 માં રજિસ્ટ્રારને તે નિમણૂકની જાણ કરે છે, સામાન્ય રીતે સભાના પંદર દિવસની અંદર.
- AGM પછી. AGM ના ત્રીસ દિવસની અંદર કંપની ફોર્મ AOC-4 માં પોતાનાં નાણાકીય પત્રકો ફાઇલ કરે છે (કલમ 137). સાઠ દિવસની અંદર તે ફોર્મ MGT-7 માં, અથવા નાની કંપની કે વન પર્સન કંપની માટે MGT-7A માં, પોતાનું વાર્ષિક રિટર્ન ફાઇલ કરે છે (કલમ 92(4)). જ્યાં AGM ન યોજાય ત્યાં બંને મુદતો તે છેલ્લી તારીખથી ગણાય છે જે તારીખે તે યોજાવી જોઈતી હતી.
- ઑક્ટોબર. એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બરના અર્ધવાર્ષિક ગાળા માટેનું MSME Form I 31 ઑક્ટોબર સુધીમાં ભરવાનું હોય છે.
- વર્ષ દરમિયાન શ્રમ અને કાર્યસ્થળને લગતી બાબતો. વેતન સંહિતા, 2019 (Code on Wages, 2019), ઔદ્યોગિક સંબંધો સંહિતા, 2020 (Industrial Relations Code, 2020), સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020 (Code on Social Security, 2020) અને વ્યાવસાયિક સલામતી, આરોગ્ય અને કામની પરિસ્થિતિઓ સંહિતા, 2020 (Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020) તારીખ 21/11/2025 ના રોજ અમલમાં આવી. નોંધણી, રજિસ્ટરો, વેતનના રેકોર્ડ અને રિટર્ન તે સંહિતાઓ હેઠળના નિયમો મુજબ ચાલે છે, અને તેમાંની તારીખો કંપનીના રાજ્ય અને ક્ષેત્ર માટે ચકાસી લેવી જોઈએ. POSH અધિનિયમ હેઠળ, દસ કે તેથી વધુ કામદારો ધરાવતી દરેક ઑફિસમાં આંતરિક સમિતિ રચાય છે (કલમ 4), સમિતિ દરેક કેલેન્ડર વર્ષે માલિક અને જિલ્લા અધિકારી માટે વાર્ષિક અહેવાલ તૈયાર કરે છે (કલમ 21), અને માલિક કેસોની સંખ્યા અને તેમના નિકાલની વિગત પોતાના વાર્ષિક અહેવાલમાં સમાવે છે (કલમ 22).
- તારીખ ચુકાઈ જાય ત્યારે. રજિસ્ટ્રાર પાસે મોડાં ફાઇલિંગ પર વિલંબના દરેક દિવસ માટે વધારાની ફી લાગે છે, અને ચાલુ રહેતી ચૂકથી કંપની અને તેના અધિકારીઓ પર દંડ થઈ શકે છે. જે ડિરેક્ટર KYC પૂરું ન કરે તેનો DIN, નિયત ફી સાથે KYC ફાઇલ ન થાય ત્યાં સુધી, નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. ચુકાયેલી એક તારીખ સામાન્ય રીતે સુધારી શકાય છે; તારીખો વારંવાર ચુકાતી રહે તે જ પાછળથી કોઈ વ્યવહાર કે વિવાદમાં મુશ્કેલી ઊભી કરે છે.
લાગુ પડતી જોગવાઈઓ
- કંપની અધિનિયમ, 2013: કલમ 92 (વાર્ષિક રિટર્ન), 96 (વાર્ષિક સામાન્ય સભા), 118 (કાર્યનોંધ), 134 (બોર્ડનો અહેવાલ), 137 (નાણાકીય પત્રકોનું ફાઇલિંગ), 139 (ઑડિટરોની નિમણૂક), 173 (બોર્ડની બેઠકો) અને 405 (માહિતી મગાવવાની સત્તા)
- કંપની (ડિરેક્ટરોની નિમણૂક અને લાયકાત) નિયમો, 2014, નિયમ 12A, તારીખ 31/03/2026 થી બદલીને મુકાયા મુજબ (DIR-3 KYC Web)
- કંપની (થાપણોનો સ્વીકાર) નિયમો, 2014, નિયમ 16 (ફોર્મ DPT-3)
- સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગ સપ્લાયરોને ચુકવણી અંગે કલમ 405 હેઠળનો તારીખ 22/01/2019 નો આદેશ (MSME Form I)
- વેતન સંહિતા, 2019; ઔદ્યોગિક સંબંધો સંહિતા, 2020; સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020; વ્યાવસાયિક સલામતી, આરોગ્ય અને કામની પરિસ્થિતિઓ સંહિતા, 2020
- કાર્યસ્થળે મહિલાઓની જાતીય સતામણી (નિવારણ, પ્રતિબંધ અને નિવારણ ઉપાય) અધિનિયમ, 2013: કલમ 4, 19, 21, 22 અને 26; 2013 ના નિયમો, નિયમ 14
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
અમારી ખાનગી કંપનીએ તેની વાર્ષિક સામાન્ય સભા ક્યારે યોજવી જ પડે?
કંપની અધિનિયમ, 2013 (Companies Act, 2013) ની કલમ 96(1) હેઠળ, વાર્ષિક સામાન્ય સભા (AGM) નાણાકીય વર્ષ પૂરું થયાના છ મહિનાની અંદર યોજવી ફરજિયાત છે, એટલે કે 31 માર્ચે પૂરા થતા વર્ષ માટે 30 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં. પહેલી AGM પહેલું નાણાકીય વર્ષ પૂરું થયાના નવ મહિનાની અંદર યોજી શકાય. બે AGM વચ્ચે પંદર મહિનાથી વધુ સમય વીતવો ન જોઈએ. રજિસ્ટ્રાર ખાસ કારણસર આ સમય ત્રણ મહિના સુધી લંબાવી શકે છે, પણ પહેલી AGM નો સમય લંબાવી શકતા નથી. વન પર્સન કંપની (One Person Company) માટે AGM યોજવી જરૂરી નથી.
ખાનગી કંપનીએ વર્ષમાં બોર્ડની કેટલી બેઠકો યોજવી જ પડે?
કલમ 173(1) મુજબ બોર્ડની પહેલી બેઠક કંપનીની સ્થાપનાના ત્રીસ દિવસની અંદર અને તે પછી દર વર્ષે ઓછામાં ઓછી ચાર બેઠકો યોજવી જરૂરી છે, અને લાગલગાટ બે બેઠકો વચ્ચે 120 દિવસથી વધુ અંતર ન હોવું જોઈએ. દરેક ડિરેક્ટરને ઓછામાં ઓછા સાત દિવસની નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે. કલમ 173(5) હેઠળ, વન પર્સન કંપની, નાની કંપની કે નિષ્ક્રિય (ડોર્મન્ટ) કંપની કેલેન્ડર વર્ષના દરેક અર્ધભાગમાં ઓછામાં ઓછી એક બેઠક યોજે અને બંને વચ્ચે નેવું દિવસથી ઓછું અંતર ન હોય, તો તેણે પાલન કર્યું ગણાય છે.
અમારા હિસાબો અને વાર્ષિક રિટર્ન ફાઇલ કરવાની છેલ્લી તારીખો કઈ છે?
બંનેની મુદત AGM ની તારીખથી ગણાય છે. કલમ 137 મુજબ નાણાકીય પત્રકો, બોર્ડના અહેવાલ અને ઑડિટરના અહેવાલ સાથે, AGM ના ત્રીસ દિવસની અંદર ફોર્મ AOC-4 માં રજિસ્ટ્રાર પાસે ફાઇલ કરવાં જરૂરી છે. કલમ 92(4) મુજબ વાર્ષિક રિટર્ન AGM ના સાઠ દિવસની અંદર ફોર્મ MGT-7 માં, અથવા નાની કંપનીઓ અને વન પર્સન કંપનીઓ માટે MGT-7A માં, ફાઇલ કરવું જરૂરી છે. AGM ન યોજાય તો આ મુદતો તે તારીખથી ગણાય છે જે તારીખ સુધીમાં તે યોજાવી જોઈતી હતી. મોડા ફાઇલિંગ પર વિલંબના દરેક દિવસ માટે વધારાની ફી લાગે છે.
શું અમારા ડિરેક્ટરોએ હજી પણ દર વર્ષે KYC ફાઇલ કરવું પડે?
ના. કંપની (ડિરેક્ટરોની નિમણૂક અને લાયકાત) નિયમો, 2014 (Companies (Appointment and Qualification of Directors) Rules, 2014) નો નિયમ 12A તારીખ 31/03/2026 થી બદલીને નવો મુકાયો છે. નાણાકીય વર્ષની 31 માર્ચે ડિરેક્ટર આઇડેન્ટિફિકેશન નંબર (DIN) ધરાવતી વ્યક્તિ હવે લાગલગાટ દર ત્રણ નાણાકીય વર્ષમાં એક વાર, 30 જૂને અથવા તે પહેલાં, DIR-3 KYC Web ફાઇલ કરે છે. મોબાઇલ નંબર, ઇમેલ સરનામું કે રહેઠાણના સરનામામાં ફેરફાર થાય તો તે હજી પણ ત્રીસ દિવસની અંદર અપડેટ કરવો ફરજિયાત છે. KYC ફાઇલ ન થાય તો નિયત ફી સાથે તે ફાઇલ ન થાય ત્યાં સુધી DIN નિષ્ક્રિય કરી દેવાય છે.
શું નાની ખાનગી કંપનીને POSH સમિતિની જરૂર છે?
તેમાં દસ કે તેથી વધુ કામદારો હોય તો, હા. કાર્યસ્થળે મહિલાઓની જાતીય સતામણી (નિવારણ, પ્રતિબંધ અને નિવારણ ઉપાય) અધિનિયમ, 2013 (Sexual Harassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act, 2013) ની કલમ 4 મુજબ દરેક માલિકે દરેક ઑફિસ કે વહીવટી એકમમાં લેખિત આદેશથી આંતરિક સમિતિ (Internal Committee) રચવી જરૂરી છે. જ્યાં દસથી ઓછા કામદારો હોય ત્યાં ફરિયાદો કલમ 6 હેઠળ જિલ્લા અધિકારીએ રચેલી સ્થાનિક સમિતિ (Local Committee) પાસે જાય છે. આંતરિક સમિતિ ન રચવી એ કલમ 26 હેઠળ Rs. 50,000 સુધીના દંડને પાત્ર છે, અને ફરી દોષિત ઠરે તો વધુ દંડને પાત્ર છે.
આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.
આ પાનું 17/10/2026 ના રોજના કાયદાનો શૈક્ષણિક સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ નથી.
ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.
રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.
← કોર્પોરેટ કાર્યક્ષેત્ર