શું હું મારી કંપની, LLP કે ભાગીદારી પેઢીનાં દેવાં માટે વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર છું?
તે વ્યવસાયના સ્વરૂપ પર આધાર રાખે છે. એકમાત્ર માલિક (sole proprietor) અને સામાન્ય પેઢીના ભાગીદારો કોઈ મર્યાદા વગર વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર છે. કંપનીના શેરધારકો અને ડિરેક્ટરો, તથા LLP ના ભાગીદારો સામાન્ય સંજોગોમાં તેનાં દેવાં માટે જવાબદાર નથી, પણ જો તેમણે વ્યક્તિગત ગેરંટી આપી હોય, તેના પાછા ફરેલા ચેક પર સહી કરી હોય અથવા છેતરપિંડીથી વર્ત્યા હોય તો તેઓ જવાબદાર બને છે.
બેંકો સામાન્ય રીતે પ્રમોટરો પાસેથી વ્યક્તિગત ગેરંટી લે છે, અને કંપનીનું પોતાનું રિઝોલ્યુશન ચાલતું હોય ત્યારે પણ જામીનદારને નાદારીની કાર્યવાહીમાં લઈ જઈ શકાય છે. કંપનીના પાછા ફરેલા ચેક માટે સહી કરનાર અને તેના વ્યવસાયનો હવાલો સંભાળનારાઓ સામે ફોજદારી કાર્યવાહી થઈ શકે છે. ખાનગી કંપનીનો ન ચૂકવેલો આવકવેરો અને GST તેના ડિરેક્ટરો પાસેથી વસૂલ કરી શકાય છે, સિવાય કે તેઓ સાબિત કરે કે ચૂક તેમની ઘોર બેદરકારી, ફરજમાં ગેરવર્તન (misfeasance) કે ફરજભંગને કારણે ન હતી. પ્રોવિડન્ટ ફંડ અને તેના જેવી વૈધાનિક ચૂકો પણ હવાલો સંભાળનાર વ્યક્તિઓને લાગુ પડે છે. રાજીનામાથી હોદ્દા પરના સમયગાળાની જવાબદારી સમાપ્ત થતી નથી.
શું કરવું, ક્રમ પ્રમાણે
- તમારા વ્યવસાયનું સ્વરૂપ ઓળખો: એકમાત્ર માલિકી, સામાન્ય પેઢી, કંપની કે LLP.
- તમે એકમાત્ર માલિક કે સામાન્ય પેઢીના ભાગીદાર હો તો દરેક દેવાને કોઈ મર્યાદા વગરની તમારી વ્યક્તિગત જવાબદારી ગણો.
- તપાસો કે તમે વ્યક્તિગત ગેરંટી આપી છે કે કંપની કે LLP ના કોઈ ચેક પર સહી કરી છે કે નહીં, કારણ કે તેનાથી તમે વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર બનો છો.
- તપાસો કે આવકવેરો, GST અને પ્રોવિડન્ટ ફંડની બાકી રકમ ચૂકવાઈ છે, કારણ કે આવી ચૂકો ડિરેક્ટરો કે હવાલો સંભાળનાર વ્યક્તિઓ પાસેથી વસૂલ થઈ શકે છે.
- રાજીનામું આપ્યા પછી પણ તમારા હોદ્દા પરના સમયગાળાના રેકોર્ડ સાચવી રાખો, કારણ કે રાજીનામાથી તે સમયગાળાની જવાબદારી સમાપ્ત થતી નથી.
લાગુ પડતી જોગવાઈઓ
કાયદો: ભારતીય ભાગીદારી અધિનિયમ, 1932 (Indian Partnership Act, 1932) ની કલમ 25; લિમિટેડ લાયબિલિટી પાર્ટનરશિપ અધિનિયમ, 2008 (Limited Liability Partnership Act, 2008) ની કલમ 27, 28 અને 30; કંપની અધિનિયમ, 2013 (Companies Act, 2013) ની કલમ 339; વટાઉ ખત અધિનિયમ, 1881 (Negotiable Instruments Act, 1881) ની કલમ 141; આવકવેરા અધિનિયમ, 2025 (Income-tax Act, 2025) ની કલમ 323 (1961 ના અધિનિયમની જૂની કલમ 179); કેન્દ્રીય માલ અને સેવા કર અધિનિયમ, 2017 (Central Goods and Services Tax Act, 2017) ની કલમ 89. Lalit Kumar Jain v. Union of India, (2021) 9 SCC 321; Dilip B. Jiwrajka v. Union of India, (2024) 5 SCC 435.
છેલ્લે અપડેટ: 17/10/2026.
આ પાનું 17/10/2026 ના રોજના કાયદાનો શૈક્ષણિક સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ નથી.
← કાયદો જાણો