શું નોકરીના બોન્ડનો કાયદેસર અમલ કરાવી શકાય? હું વહેલી નોકરી છોડું તો બોન્ડની રકમ ભરવી પડે?
હા, વાજબી બોન્ડનો અમલ કરાવી શકાય છે. ઓછામાં ઓછી અમુક મુદતની નોકરી ફરજિયાત કરતી શરત નોકરી દરમિયાન લાગુ પડે છે, તેથી તે ભારતીય કરાર અધિનિયમ, 1872 (Indian Contract Act, 1872) ની કલમ 27 હેઠળ વેપાર પરનો પ્રતિબંધ નથી; સુપ્રીમ કોર્ટે 2025 માં આની પુષ્ટિ કરી. પરંતુ નોકરીદાતા પોતાના નુકસાન માટે માત્ર વાજબી વળતર વસૂલ કરી શકે, જેમ કે તાલીમ કે ભરતીનો ખર્ચ, મનસ્વી દંડ નહીં, અને તે તમને કામ ચાલુ રાખવા મજબૂર કરી શકતો નથી.
તે કેસમાં એક બેંકની ત્રણ વર્ષની નોકરી અથવા રૂ. 2 લાખની ચુકવણી ફરજિયાત કરતી શરત માન્ય રખાઈ, કારણ કે વરિષ્ઠ હોદ્દા માટે તે રકમ વધુ પડતી નહોતી. બોન્ડમાંનો આંકડો ઉપલી મર્યાદા છે, આપોઆપ બનતું દેવું નથી; નોકરીદાતાના ખર્ચના પ્રમાણમાં ઘણી વધારે હોય તેવી રકમ કોર્ટ ઘટાડી શકે છે. તાલીમનો ખર્ચ લેખિતમાં માગો અને પ્રમાણસર રકમ આપવાની તૈયારી બતાવો. કોલેજો અને સરકારી વિભાગો સાથેના બોન્ડ વિવાદોમાં હાઈકોર્ટોએ ઠરાવ્યું છે કે અસલ શૈક્ષણિક પ્રમાણપત્રો એવો માલ નથી જેના પર લિયન (રોકી રાખવાનો હક) માગી શકાય; તે જ રીતે નોકરીદાતાનો ઉપાય પૈસા માટેનો દાવો છે.
શું કરવું, ક્રમ પ્રમાણે
- બોન્ડ વાંચો અને તેમાં જણાવેલી ઓછામાં ઓછી નોકરીની મુદત અને રકમ નોંધી લો.
- નોકરીદાતા પાસે લેખિતમાં માગો કે તેણે તમારા પર ખરેખર કેટલો તાલીમ કે ભરતીનો ખર્ચ કર્યો.
- નોકરીની બાકી રહેલી મુદત માટે પ્રમાણસર રકમ આપવાની લેખિત તૈયારી બતાવો, અને દરેક પત્ર તથા ઈમેલની નકલ રાખો.
- નોકરીદાતાના ખર્ચના પ્રમાણમાં ઘણી વધારે હોય તેવી માગણીનો વિરોધ કરો, કારણ કે બોન્ડનો આંકડો ઉપલી મર્યાદા છે જેને કોર્ટ ઘટાડી શકે છે.
- રોકી રખાયેલાં અસલ પ્રમાણપત્રો લેખિતમાં માગો, કારણ કે નોકરીદાતાનો ઉપાય પૈસા માટેનો દાવો છે.
લાગુ પડતી જોગવાઈઓ
કાયદો: કલમ 27 અને 74, ભારતીય કરાર અધિનિયમ, 1872 (Indian Contract Act, 1872); કલમ 14, વિશિષ્ટ દાદ અધિનિયમ, 1963 (Specific Relief Act, 1963); Vijaya Bank v. Prashant B. Narnaware, 2025 INSC 691.
છેલ્લે અપડેટ: 17/10/2026.
આ પાનું 17/10/2026 ના રોજના કાયદાનો શૈક્ષણિક સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ નથી.
← કાયદો જાણો