RWA, એપાર્ટમેન્ટ માલિકો અને સહકારી મંડળીઓ: મેન્ટેનન્સ, સહિયારા વિસ્તારો, રજિસ્ટ્રાર અને ટ્રિબ્યુનલ
દિલ્હીમાં કોલોની કે ઇમારત ચલાવતી સંસ્થા સોસાયટી, 1986 ના અધિનિયમ હેઠળનું એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનું એસોસિએશન, કે સહકારી મંડળી હોઈ શકે, અને દરેકની સત્તાઓ અને ફોરમ અલગ હોય છે.
ટૂંકમાં
- ત્રણ અલગ સંસ્થાઓ. રેસિડેન્ટ વેલ્ફેર એસોસિએશન સામાન્ય રીતે સોસાયટી નોંધણી અધિનિયમ, 1860 (Societies Registration Act, 1860) હેઠળની સોસાયટી હોય છે. એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનું એસોસિએશન દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 (Delhi Apartment Ownership Act, 1986) હેઠળ રચાય છે. સહકારી ગ્રુપ હાઉસિંગ સોસાયટી દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 (Delhi Cooperative Societies Act, 2003) હેઠળ નોંધાયેલી હોય છે. તમારો પનારો આમાંથી કઈ સંસ્થા સાથે છે તેના પરથી તેની સત્તાઓ અને વિવાદો ક્યાં જાય તે નક્કી થાય છે.
- 1986 નો અધિનિયમ. તે બહુમાળી ઇમારતોમાંના એપાર્ટમેન્ટને લાગુ પડે છે, એટલે કે ચાર કે તેથી વધુ એપાર્ટમેન્ટવાળી ઇમારતો, ફ્રીહોલ્ડ જમીન પર અથવા ત્રીસ વર્ષ કે તેથી વધુની લીઝવાળી લીઝહોલ્ડ જમીન પર (કલમ 2 અને 3(s)). એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનું એક જ એસોસિએશન હોય છે, જે મોડેલ પેટા-નિયમોના આધારે પેટા-નિયમો બનાવે છે, અને વહીવટદારની અગાઉની મંજૂરી વિના તેમાંથી કોઈ ફેરફાર કરી શકાતો નથી (કલમ 15).
- સહિયારા વિસ્તારો. 1986 ના અધિનિયમ હેઠળ તેમાં જમીન, પાયા, છત, પરસાળ અને દાદર, ભોંયરાં, બગીચા અને પાર્કિંગ વિસ્તારો, લિફ્ટ, ટાંકીઓ અને પંપનો સમાવેશ થાય છે (કલમ 3(j)). માલિકો તેમાં એપાર્ટમેન્ટ ડીડમાં જણાવેલી ટકાવારી મુજબ અવિભાજિત હિસ્સો ધરાવે છે (કલમ 3(e)).
- અમલ. પેટા-નિયમો કે ડીડનો ભંગ કરનાર માલિક સામે બોર્ડ કે મેનેજર, અથવા પીડિત માલિક, નુકસાની કે મનાઈહુકમ માટે દાવો કરી શકે છે (કલમ 7).
- સહકારી વિવાદો. સહકારી મંડળીની રચના, સંચાલન કે કામકાજને સ્પર્શતો વિવાદ સહકારી મંડળીઓના રજિસ્ટ્રાર પાસે જાય છે, અને દીવાની અદાલતને અધિકારક્ષેત્ર નથી (કલમ 70(1), દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003). ચૂંટણી વિવાદ પરિણામ જાહેર થયાના ત્રીસ દિવસની અંદર સોંપવો જ પડે છે (કલમ 70(4)(a)(iv)).
- અપીલ. વિવાદો પરના મોટા ભાગના નિર્ણયો, એવોર્ડ, ચૂંટણી વિવાદો અને હકાલપટ્ટી સામે નિર્ણય કે આદેશની તારીખથી સાઠ દિવસની અંદર દિલ્હી સહકારી ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલ થાય છે (કલમ 112).
તમને સાંભળવા મળશે તેવા શબ્દો
- રેસિડેન્ટ વેલ્ફેર એસોસિએશન (Resident welfare association, RWA)
- કોલોની કે ઇમારતના રહેવાસીઓની સંસ્થા, સામાન્ય રીતે સોસાયટી તરીકે નોંધાયેલી. તેની સત્તાઓ કોઈ કાયદામાંથી નહીં, પણ તેના નિયમો અને તેના સભ્યોના ઠરાવોમાંથી આવે છે.
- એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનું એસોસિએશન (Association of Apartment Owners)
- બહુમાળી ઇમારતમાંના, અથવા નિયત બ્લોક કે પોકેટમાંના, બધા એપાર્ટમેન્ટ માલિકો, જે પેટા-નિયમો હેઠળ એક જૂથ તરીકે કામ કરે છે (કલમ 3(f), દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986).
- સહિયારા વિસ્તારો અને સુવિધાઓ (Common areas and facilities)
- મિલકતના સહિયારા ઉપયોગના ભાગો, જે 1986 ના અધિનિયમની કલમ 3(j) માં ગણાવ્યા છે, જમીન અને માળખાથી લઈને પાર્કિંગ, બગીચા અને લિફ્ટ સુધી.
- મર્યાદિત સહિયારા વિસ્તારો (Limited common areas)
- એવા સહિયારા વિસ્તારો જે પ્રમોટરે વેચાણ પહેલાં લેખિતમાં ફક્ત અમુક એપાર્ટમેન્ટ માટે અનામત તરીકે નક્કી કર્યા હોય (કલમ 3(q)).
- સહિયારા ખર્ચ (Common expenses)
- સહિયારા વિસ્તારોના વહીવટ, જાળવણી, સમારકામ અને બદલી માટે માલિકો પર કાયદેસર રીતે આકારવામાં આવેલી રકમો, અને અધિનિયમ, પેટા-નિયમો કે એસોસિએશન જેને સહિયારા ગણે તેવા અન્ય ખર્ચ (કલમ 3(k)).
- એપાર્ટમેન્ટ ડીડ (Deed of Apartment)
- 1986 ના અધિનિયમની કલમ 13 હેઠળનું નોંધાયેલું ડીડ, જે દરેક એપાર્ટમેન્ટ અને સહિયારા વિસ્તારોમાં તેના ટકાવારી હિસ્સાનું વર્ણન કરે છે.
- મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (Board of Management)
- પેટા-નિયમો હેઠળ એસોસિએશનના સભ્યોએ ચૂંટેલી સંસ્થા; તેના એક તૃતીયાંશ સભ્યો દર વર્ષે નિવૃત્ત થાય છે (કલમ 15(3)).
- સહકારી મંડળીઓના રજિસ્ટ્રાર (Registrar of Cooperative Societies)
- દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 હેઠળ ઉપરાજ્યપાલ (Lieutenant Governor) એ નીમેલા સત્તાધિકારી, જે સહકારી મંડળીઓની નોંધણી કરે છે અને તેમના પર દેખરેખ રાખે છે, અને વિવાદોનો નિર્ણય કરે છે અથવા તેમને નિર્ણય માટે સોંપે છે.
- દિલ્હી સહકારી ટ્રિબ્યુનલ (Delhi Cooperative Tribunal)
- 2003 ના અધિનિયમ હેઠળનું અપીલ ટ્રિબ્યુનલ, જે વિવાદો પરના નિર્ણયો, લવાદી એવોર્ડ, ચૂંટણી વિવાદો અને હકાલપટ્ટી સામેની અપીલો સાંભળે છે (કલમ 112).
વિગતવાર
આ માર્ગદર્શિકા રહેવાસીઓની ત્રણ પ્રકારની સંસ્થાઓને વારાફરતી લે છે: RWA અને મેન્ટેનન્સ તથા સહિયારા વિસ્તારોના તેના રોજિંદા પ્રશ્નો; દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 હેઠળનું એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનું એસોસિએશન; અને સહકારી મંડળી, તેના રજિસ્ટ્રાર અને ટ્રિબ્યુનલ સાથે. ચૂંટણીઓ સહિત નોંધાયેલી સોસાયટીઓનો સામાન્ય કાયદો સોસાયટીઓ અંગેના પાના પર છે.
- RWA: મેન્ટેનન્સ અને સહિયારા વિસ્તારો
- દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 હેઠળ એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનાં એસોસિએશન
- સહકારી મંડળીઓ: રજિસ્ટ્રાર અને ટ્રિબ્યુનલ
RWA: મેન્ટેનન્સ અને સહિયારા વિસ્તારો
પહેલાં, સંસ્થા ઓળખો
નોંધણી પ્રમાણપત્ર અને નોંધાયેલા નિયમો કે પેટા-નિયમો માગો. કોલોનીનું RWA સામાન્ય રીતે સોસાયટી નોંધણી અધિનિયમ, 1860 હેઠળની સોસાયટી હોય છે; તેની સત્તાઓ તેના નિયમો અને તેની સામાન્ય સભાના ઠરાવોમાંથી આવે છે, અને તેના વિવાદો દીવાની અદાલતમાં જાય છે. બહુમાળી ઇમારત તેના બદલે દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 હેઠળ આવી શકે, જેના એસોસિએશને કાયદાએ ઠરાવેલા મોડેલ પેટા-નિયમો પર કામ કરવું પડે છે. સહકારી ગ્રુપ હાઉસિંગ સોસાયટી દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 અને તેના રજિસ્ટ્રારથી સંચાલિત થાય છે. RWA "શું કરી શકે" તે અંગેની ઘણી દલીલો આ પ્રશ્નનો જવાબ મળતાં જ પૂરી થઈ જાય છે.
મેન્ટેનન્સ ચાર્જ
મેન્ટેનન્સ ચાર્જ નિયમો કે પેટા-નિયમોમાં જણાવેલી રીતે લાદવામાં આવે, સામાન્ય રીતે બજેટ પર સામાન્ય સભાના ઠરાવથી, ત્યારે તે સભ્યોને બંધનકર્તા બને છે. 1986 ના અધિનિયમ હેઠળની ઇમારતમાં, પેટા-નિયમોમાં સહિયારા ખર્ચમાં દરેક માલિકનો હિસ્સો વસૂલવાની રીતની જોગવાઈ હોવી જ જોઈએ (કલમ 15(3)(n)), અને સહિયારા ખર્ચ એટલે સહિયારા વિસ્તારોના વહીવટ, જાળવણી, સમારકામ અને બદલી માટે કાયદેસર રીતે આકારવામાં આવેલી રકમો (કલમ 3(k)). ચાર્જ અંગે વિવાદ કરનાર રહેવાસીએ ઠરાવ, બજેટ અને ઓડિટ થયેલા હિસાબો લેખિતમાં માગવા જોઈએ. બાકી રકમ વસૂલવા માગતા એસોસિએશને પોતાના નિયમો પર અને, જરૂર પડે તો, વસૂલાત માટેના દીવાની દાવા પર આધાર રાખવો જોઈએ; નિયમો જેની છૂટ ન આપતા હોય તેવાં પગલાં, જેમ કે પાણી કે લિફ્ટનો ઉપયોગ બંધ કરવો, સમિતિને મનાઈહુકમ અને નુકસાની માટેના દાવાના જોખમમાં મૂકે છે.
સહિયારા વિસ્તારો, પાર્કિંગ અને દબાણ
1986 ના અધિનિયમ હેઠળ સહિયારા વિસ્તારો અને સુવિધાઓમાં જે જમીન પર ઇમારત ઊભી છે તે જમીન, પાયા, છત, હૉલ, પરસાળ, લૉબી અને દાદર, ભોંયરાં, વાડા, બગીચા અને પાર્કિંગ વિસ્તારો, કેન્દ્રીય સેવાઓ, અને લિફ્ટ, ટાંકીઓ, પંપ તથા સહિયારા ઉપયોગ માટેની અન્ય સગવડોનો સમાવેશ થાય છે (કલમ 3(j)). એપાર્ટમેન્ટમાં પ્રમોટરે તે એપાર્ટમેન્ટના માલિકના ઉપયોગ માટે આપેલા ગેરેજ કે રૂમનો સમાવેશ થાય છે (કલમ 3(c)), અને મર્યાદિત સહિયારા વિસ્તારો એ છે જે પ્રમોટરે વેચાણ પહેલાં લેખિતમાં ફક્ત અમુક એપાર્ટમેન્ટ માટે નક્કી કર્યા હોય (કલમ 3(q)). જે માલિક પરસાળ બંધ કરી દે, અગાસી પર કબજો કરે કે સહિયારી જમીન પર બાંધકામ કરે તેની સામે એસોસિએશન કાર્યવાહી કરી શકે છે; અનધિકૃત બાંધકામની જાણ મ્યુનિસિપલ સત્તામંડળને પણ કરી શકાય છે (જુઓ MCD ડિમોલિશન અને સીલિંગ અંગેનું પાનું).
ભાડૂઆતો, નિયમો અને સેવાઓ
RWA ના નિયમો તેના સભ્યોને બંધનકર્તા છે; તે સામાન્ય કાયદાથી ઉપર નથી. માલિક ફ્લેટનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે કે તેને ભાડે કેવી રીતે આપે તેના પર નિયંત્રણ મૂકતો નિયમ ત્યારે જ માન્ય છે જ્યારે તે નોંધાયેલા નિયમો કે પેટા-નિયમો પર આધારિત હોય અને તેમાં જણાવેલી રીતે અપનાવવામાં આવ્યો હોય. 1986 ના અધિનિયમ હેઠળ એપાર્ટમેન્ટ વારસામાં મળી શકે તેવું અને તબદીલ કરી શકાય તેવું છે (કલમ 5), અને દરેક માલિકે પેટા-નિયમો અને એપાર્ટમેન્ટ ડીડમાંની શરતોનું પાલન કરવું જ પડે છે (કલમ 7). રહેવાસીઓ અને સમિતિઓએ વિનંતીઓ અને ઇનકાર લેખિતમાં આપવા જોઈએ.
દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 હેઠળ એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનાં એસોસિએશન
અધિનિયમ ક્યારે લાગુ પડે છે
કલમ 2 અધિનિયમને બહુમાળી ઇમારતમાંના એવા દરેક એપાર્ટમેન્ટને લાગુ પાડે છે જે મુખ્યત્વે રહેણાક, વાણિજ્યિક કે અન્ય નિર્ધારિત હેતુઓ માટે, ગ્રુપ હાઉસિંગ સહકારી મંડળી દ્વારા કે અન્ય કોઈ વ્યક્તિ કે સત્તામંડળ દ્વારા, અધિનિયમની શરૂઆત પહેલાં કે પછી, ફ્રીહોલ્ડ જમીન પર અથવા ત્રીસ વર્ષ કે તેથી વધુની લીઝવાળી લીઝહોલ્ડ જમીન પર બાંધવામાં આવ્યું હોય. બહુમાળી ઇમારત એટલે ચાર કે તેથી વધુ એપાર્ટમેન્ટવાળી ઇમારત, અથવા નિયત બ્લોક કે પોકેટમાંની બે કે તેથી વધુ ઇમારતો જેમાં કુલ ચાર કે તેથી વધુ એપાર્ટમેન્ટ હોય (કલમ 3(s)). ફક્ત બે કે ત્રણ એપાર્ટમેન્ટવાળી ઇમારતનો માલિક નોંધાયેલા ઘોષણાપત્રથી તેને અધિનિયમ હેઠળ લાવી શકે છે, અને ત્યાર પછી તેણે પોતે પ્રમોટર હોય તે રીતે એપાર્ટમેન્ટ ડીડ કરીને તેની નોંધણી કરાવવી પડે છે (કલમ 2 નો પરંતુક).
માલિક શાનો માલિક છે
એપાર્ટમેન્ટ માલિક એપાર્ટમેન્ટનો, અને એપાર્ટમેન્ટ ડીડમાં દર્શાવેલી ટકાવારી મુજબ સહિયારા વિસ્તારો અને સુવિધાઓમાં અવિભાજિત હિતનો, માલિક છે (કલમ 3(e)). એપાર્ટમેન્ટ વારસામાં મળી શકે તેવું અને તબદીલ કરી શકાય તેવું છે (કલમ 5). જ્યાં એપાર્ટમેન્ટ એક વ્યક્તિના નામે, બીજી વ્યક્તિએ આપેલા પૈસાથી ખરીદવામાં આવ્યું હોય, ત્યાં જેના નામે તે મેળવવામાં આવ્યું હોય તે વ્યક્તિ ખરો માલિક ગણાય છે, અને પૈસા ચૂકવનાર વ્યક્તિનો માલિકીહકનો દાવો કોઈ અદાલત સાંભળશે નહીં (કલમ 10).
એક એસોસિએશન, મોડેલ પેટા-નિયમો
કલમ 15(1) મુજબ એપાર્ટમેન્ટ માલિકોના એસોસિએશને એપાર્ટમેન્ટ અને મિલકતનો વહીવટ કરવો પડે છે અને સહિયારા વિસ્તારોનું સંચાલન કરવું પડે છે, અને જ્યાં કોઈ વિસ્તાર બહુમાળી ઇમારતો માટે નિર્ધારિત કરાયો હોય ત્યાં તેના માટે એક જ એસોસિએશન હોય છે. કલમ 15(2) વહીવટદારને મોડેલ પેટા-નિયમો ઘડવાની સત્તા આપે છે. દરેક એસોસિએશને તેની પહેલી બેઠકમાં તેમને અનુસરીને પેટા-નિયમો બનાવવા જ પડે છે, અને વહીવટદારની અગાઉની મંજૂરી વિના તેમનાથી અલગ જઈ શકાતું નથી, તેમાં ફેરફાર, ઉમેરો કે કંઈ પડતું મૂકી શકાતું નથી; અને જો ફેરફારથી તેમનું મૂળભૂત માળખું બદલાતું હોય તો એ મંજૂરી આપી શકાતી નથી. મોડેલ પેટા-નિયમોમાં, અન્ય બાબતો ઉપરાંત, આ માટે જોગવાઈ હોવી જ જોઈએ:
- એસોસિએશનની રચના અને માલિકોમાંથી મેનેજમેન્ટ બોર્ડની ચૂંટણી;
- બોર્ડની રચના, જેમાં તેના એક તૃતીયાંશ સભ્યો દર વર્ષે નિવૃત્ત થાય;
- પ્રમુખ, ક્રમવાર નંબરવાળી બે મિનિટ બુક રાખનાર સચિવ, અને ખજાનચી;
- સહિયારા વિસ્તારોની જાળવણી, સમારકામ અને બદલી, અને સહિયારા ખર્ચમાં દરેક માલિકનો હિસ્સો વસૂલવાની રીત;
- અન્ય માલિકોના જીવનમાં ગેરવાજબી દખલ અટકાવવા માટે એપાર્ટમેન્ટ અને સહિયારા વિસ્તારોના ઉપયોગ પર જરૂરી નિયંત્રણો (કલમ 15(3)).
પેટા-નિયમો બોર્ડને વાણિજ્યિક ઉપયોગ માટે રાખેલા વિસ્તારો લીઝ પર આપવાની અને તેની આવક સહિયારા ખર્ચમાં વાપરવાની છૂટ પણ આપી શકે, અને ઓડિટ, વાર્ષિક અને ખાસ સામાન્ય સભાઓ તથા વાર્ષિક અહેવાલની જોગવાઈ કરી શકે (કલમ 15(4)).
પેટા-નિયમોનો અમલ
દરેક માલિકે પેટા-નિયમોનું અને એપાર્ટમેન્ટ ડીડમાંની કરારો, શરતો અને નિયંત્રણોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું પડે છે. પાલન ન કરવું એ બાકી રકમ વસૂલવા, નુકસાની કે મનાઈહુકમ માટેની કાર્યવાહીનું કારણ બને છે, જે એસોસિએશન વતી મેનેજર કે બોર્ડ, અથવા યોગ્ય કેસમાં પીડિત માલિક, કરી શકે છે (કલમ 7). બોર્ડ સહિયારા વિસ્તારો કે એકથી વધુ એપાર્ટમેન્ટ અંગે બે કે તેથી વધુ માલિકો વતી પણ કાર્યવાહી કરી શકે છે (કલમ 18). 1986 નો અધિનિયમ પોતાનું કોઈ ટ્રિબ્યુનલ રચતો નથી, તેથી આ કાર્યવાહીઓ દીવાની અદાલતમાં કરવામાં આવે છે.
સહકારી મંડળીઓ: રજિસ્ટ્રાર અને ટ્રિબ્યુનલ
સહકારી મંડળીઓના રજિસ્ટ્રાર
સહકારી મંડળીઓના રજિસ્ટ્રારની નિમણૂક દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 હેઠળ ઉપરાજ્યપાલ કરે છે, અને તેઓ સહકારી વિભાગના વડા છે, જે Old Court Building, Parliament Street, New Delhi ખાતે બેસે છે. રજિસ્ટ્રાર સહકારી મંડળીઓની અને તેમના પેટા-નિયમોના સુધારાની નોંધણી કરે છે, નિરીક્ષણ અને તપાસના આદેશ આપે છે, સમિતિને દૂર કરીને વહીવટદાર નીમી શકે છે, ચૂંટણી અધિકારીઓ મારફતે ચૂંટણીઓ યોજે છે, અને વિવાદોનો નિર્ણય કરે છે અથવા તેમને નિર્ણય માટે સોંપે છે. આ પ્રકારના આદેશો વિભાગની વેબસાઇટ પર પ્રસિદ્ધ થાય છે.
કલમ 70 હેઠળના વિવાદો
જો સહકારી મંડળીની રચના, સંચાલન કે કામકાજને સ્પર્શતો વિવાદ સભ્યો વચ્ચે, સભ્ય અને મંડળી કે તેની સમિતિ કે અધિકારીઓ વચ્ચે, મંડળી અને તેની ભૂતપૂર્વ સમિતિ કે અધિકારીઓ વચ્ચે, અથવા મંડળીઓ વચ્ચે ઊભો થાય, તો તે નિર્ણય માટે રજિસ્ટ્રારને સોંપવો જ પડે છે, અને તે અંગેનો દાવો સાંભળવાનું અધિકારક્ષેત્ર કોઈ અદાલતને નથી (કલમ 70(1)). પગારદાર કર્મચારી સામેની શિસ્તભંગની કાર્યવાહી અંગેના વિવાદો તેમાંથી બાકાત છે. વિવાદ મંડળીની રચના, સંચાલન કે કામકાજને સ્પર્શે છે કે નહીં તે રજિસ્ટ્રાર નક્કી કરે છે, અને એ નિર્ણયને કોઈ અદાલતમાં પડકારી શકાતો નથી (કલમ 70(2)). જો રજિસ્ટ્રાર નેવું દિવસમાં એ પ્રશ્નનો નિર્ણય ન કરે, તો વિવાદ સ્વીકારાયેલો ગણાય છે અને કલમ 71 હેઠળ નિર્ણય માટે સોંપાય છે (કલમ 70(3)). અધિનિયમ હેઠળના લવાદ, અધિનિયમમાં અન્યથા જોગવાઈ હોય તે સિવાય, લવાદ અને સમાધાન અધિનિયમ, 1996 (Arbitration and Conciliation Act, 1996) ને અનુસરે છે (કલમ 70(5)).
વિવાદો માટેની સમયમર્યાદા
કલમ 70(4)(a) મુદતના ખાસ સમયગાળા નક્કી કરે છે:
- સભ્ય પાસેથી મંડળીને મળવાપાત્ર રકમની વસૂલાત: સભ્યનું મૃત્યુ થાય કે તે સભ્ય મટી જાય તે તારીખથી ત્રણ વર્ષ;
- મંડળી, તેની સમિતિ, અધિકારીઓ કે સભ્યોનું કોઈ કૃત્ય કે ચૂક: કૃત્ય કે ચૂકથી છ વર્ષ;
- જે મંડળીને ફડચામાં લઈ જવાનો આદેશ થયો હોય, અથવા જે વહીવટદાર હેઠળ હોય: આદેશથી છ વર્ષ;
- મંડળીના કોઈ અધિકારીની ચૂંટણી: પરિણામ જાહેર થયાથી ત્રીસ દિવસ.
અન્ય વિવાદો, જાણે વિવાદ દાવો હોય અને રજિસ્ટ્રાર દીવાની અદાલત હોય તે રીતે, મુદત અધિનિયમ, 1963 (Limitation Act, 1963) ને અનુસરે છે (કલમ 70(4)(b)). પૂરતું કારણ હોય તો રજિસ્ટ્રાર મુદત પછી પણ વિવાદ સ્વીકારી શકે છે (કલમ 70(4)(c)).
દિલ્હી સહકારી ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલ
કલમ 112(1) અપીલપાત્ર આદેશોની યાદી આપે છે. તેમાં મંડળીની કે તેના પેટા-નિયમોના સુધારાની નોંધણીનો ઇનકાર, ચૂંટણી વિવાદો, સમિતિને દૂર કરવાનો આદેશ, સભ્યની હકાલપટ્ટીનો નિર્ણય, નિરીક્ષણ કે તપાસ પછીના ખર્ચ અને સરચાર્જના આદેશો, કલમ 70 હેઠળનો કોઈ પણ નિર્ણય, કલમ 70(3) હેઠળ સ્વીકારાયેલો ગણાતો વિવાદ, કલમ 71 હેઠળનો કોઈ પણ નિર્ણય કે એવોર્ડ, ફડચાના આદેશો, અને યોગ્ય લાયકાત ધરાવતી વ્યક્તિને સભ્ય તરીકે દાખલ કરવાનો મંડળીનો ઇનકારનો સમાવેશ થાય છે. અપીલ નિર્ણય કે આદેશની તારીખથી સાઠ દિવસની અંદર કરવી જ પડે છે (કલમ 112(2)). ચૂંટણી વિવાદો, હકાલપટ્ટી, ખર્ચ અને સરચાર્જના આદેશો, કલમ 70 હેઠળના નિર્ણયો, સ્વીકારાયેલા ગણાતા વિવાદો અને કલમ 71 હેઠળના એવોર્ડ માટે અપીલ ટ્રિબ્યુનલમાં થાય છે; સમિતિને દૂર કરવા સામે સરકાર પાસે; ફ્લેટ કે પ્લોટ ખાલી કરાવવાના એવોર્ડના અમલ માટે મેટ્રોપોલિટન મેજિસ્ટ્રેટની અદાલતમાં; અને અન્ય કેસોમાં સરકાર કે રજિસ્ટ્રાર પાસે. અપીલમાં રજિસ્ટ્રારે પોતે આપેલા નિર્ણય સામે કોઈ અપીલ થતી નથી (કલમ 112(3)).
સામાન્ય ભૂલો
- જે બાબત કલમ 70 રજિસ્ટ્રાર પાસે મોકલે છે તેના માટે દીવાની અદાલતમાં દાવો કરવો;
- ચૂંટણી વિવાદ માટેના ત્રીસ દિવસ ચૂકી જવા;
- અપીલ માટેના સાઠ દિવસ આદેશ મળ્યાની તારીખથી ગણવા, જ્યારે કલમ 112(2) નિર્ણય કે આદેશની તારીખથી ગણતરી કરે છે;
- ખોટા સત્તાધિકારી સમક્ષ અપીલ કરવી, કારણ કે કલમ 112(2) અપીલોને ટ્રિબ્યુનલ, સરકાર, રજિસ્ટ્રાર અને મેજિસ્ટ્રેટ વચ્ચે વહેંચે છે.
યોગ્ય કેસમાં ટ્રિબ્યુનલના આદેશોને બંધારણના અનુચ્છેદ 226 અને 227 હેઠળ હાઈકોર્ટ સમક્ષ પડકારી શકાય છે. અદાલતો અંગેનું પાનું રજિસ્ટ્રારની કચેરી અને અપીલના માર્ગનું વર્ણન કરે છે.
લોકો પૂછે છે તેવા પ્રશ્નો
મેં ક્યારેય સંમતિ ન આપી હોય તો પણ શું મારા RWA નો મેન્ટેનન્સ ચાર્જ મને બંધનકર્તા છે?
જો તે RWA ના નોંધાયેલા નિયમો કે પેટા-નિયમો (bye-laws) માં જણાવેલી રીતે લાદવામાં આવ્યો હોય, સામાન્ય રીતે બજેટ પર સામાન્ય સભાના ઠરાવથી, તો તે સભ્યોને બંધનકર્તા છે, ભલે કોઈ ચોક્કસ સભ્યે તેની વિરુદ્ધ મત આપ્યો હોય. જે વ્યક્તિ સભ્ય નથી અને જેનો RWA સાથે કોઈ કરાર નથી તેને તે બંધનકર્તા નથી. દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 (Delhi Apartment Ownership Act, 1986) હેઠળની ઇમારતમાં, સહિયારા ખર્ચમાં દરેક માલિકનો હિસ્સો પેટા-નિયમોમાં જણાવેલી રીતે વસૂલવામાં આવે છે (કલમ 15(3)(n)). માગણીનો વિરોધ કરવો કે નહીં તે નક્કી કરતાં પહેલાં ઠરાવ, બજેટ અને ઓડિટ થયેલા હિસાબો લેખિતમાં માગો.
મેન્ટેનન્સ ન ભર્યું હોય તો શું RWA મારું પાણી કે લિફ્ટ બંધ કરી શકે?
RWA કે એસોસિએશન ફક્ત પોતાના નિયમો અને સામાન્ય કાયદાની મર્યાદામાં રહીને જ પગલાં લઈ શકે. બાકી રકમ વસૂલવાનો તેનો કાયદેસર રસ્તો તેના નિયમોમાંની પ્રક્રિયા છે અને, જરૂર પડે તો, વસૂલાત માટે દીવાની દાવો. પાણી, વીજળી કે લિફ્ટનો ઉપયોગ બંધ કરવો એ કાયદાએ આપેલી વસૂલાતની પ્રક્રિયા નથી, અને જે સમિતિ આવું કરે છે તેની સામે મનાઈહુકમ અને નુકસાની માટે દીવાની દાવો થવાનું જોખમ રહે છે. રહેવાસીએ તરત લેખિતમાં વાંધો નોંધાવવો જોઈએ અને નકલો સાચવવી જોઈએ. જો લેણું ખરેખર બાકી હોય, તો રકમ અંગે વિવાદ ચાલુ રાખીને વિરોધ સાથે ચૂકવણી કરવાથી ઘણી વાર મોટો વિવાદ ટળી જાય છે.
શું દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 મારી ઇમારતને લાગુ પડે છે?
તે બહુમાળી ઇમારતમાંના એવા એપાર્ટમેન્ટને લાગુ પડે છે જે મુખ્યત્વે રહેણાક, વાણિજ્યિક કે અન્ય નિર્ધારિત હેતુઓ માટે, ગ્રુપ હાઉસિંગ સહકારી મંડળી કે અન્ય કોઈ વ્યક્તિ કે સત્તામંડળ દ્વારા, ફ્રીહોલ્ડ જમીન પર અથવા ત્રીસ વર્ષ કે તેથી વધુની લીઝવાળી લીઝહોલ્ડ જમીન પર બાંધવામાં આવ્યા હોય (કલમ 2). બહુમાળી ઇમારત એટલે ચાર કે તેથી વધુ એપાર્ટમેન્ટવાળી ઇમારત, અથવા નિયત બ્લોકમાંની એવી અનેક ઇમારતો જેમાં કુલ ચાર કે તેથી વધુ એપાર્ટમેન્ટ હોય (કલમ 3(s)). ફક્ત બે કે ત્રણ એપાર્ટમેન્ટવાળી ઇમારત ત્યારે જ અધિનિયમ હેઠળ આવે છે જ્યારે તેનો માલિક એ મતલબનું ઘોષણાપત્ર બનાવીને તેની નોંધણી કરાવે.
એપાર્ટમેન્ટ ઇમારતમાં પાર્કિંગ, અગાસી અને બગીચાનો માલિક કોણ છે?
દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 હેઠળ સહિયારા વિસ્તારો અને સુવિધાઓમાં જમીન, છત, ભોંયરાં, બગીચા અને પાર્કિંગ વિસ્તારો, અને સહિયારા ઉપયોગ માટેની સગવડોનો સમાવેશ થાય છે (કલમ 3(j)). દરેક માલિક તેમાં એપાર્ટમેન્ટ ડીડ (Deed of Apartment) માં જણાવેલી ટકાવારી મુજબ અવિભાજિત હિસ્સો ધરાવે છે (કલમ 3(e)). એપાર્ટમેન્ટમાં પ્રમોટરે તેના માલિકના ઉપયોગ માટે આપેલા ગેરેજનો સમાવેશ થઈ શકે છે (કલમ 3(c)), અને પ્રમોટર વેચાણ પહેલાં લેખિતમાં અમુક એપાર્ટમેન્ટ માટે અનામત મર્યાદિત સહિયારા વિસ્તારો નક્કી કરી શકે છે (કલમ 3(q)). તેથી પાર્કિંગના મોટા ભાગના વિવાદો વેચાણના દસ્તાવેજો અને એપાર્ટમેન્ટ ડીડ પરથી નક્કી થાય છે.
શું અમારું એપાર્ટમેન્ટ માલિકોનું એસોસિએશન પોતાના પેટા-નિયમો અપનાવી શકે?
ફક્ત મર્યાદામાં રહીને. દિલ્હી એપાર્ટમેન્ટ માલિકી અધિનિયમ, 1986 ની કલમ 15(2) મુજબ દરેક એસોસિએશને તેની પહેલી બેઠકમાં વહીવટદાર (Administrator) એ ઘડેલા મોડેલ પેટા-નિયમો અનુસાર પેટા-નિયમો બનાવવા પડે છે. વહીવટદારની અગાઉની મંજૂરી વિના તે મોડેલ પેટા-નિયમોથી અલગ જઈ શકતું નથી, તેમાં ફેરફાર કરી શકતું નથી, ઉમેરો કરી શકતું નથી કે કંઈ પડતું મૂકી શકતું નથી, અને જે ફેરફારથી તેમનું મૂળભૂત માળખું બદલાઈ જાય તેને મંજૂરી આપી શકાતી નથી. એ મંજૂરી વિના અપનાવેલા નિયમને કોઈ માલિક પડકારી શકે છે. એસોસિએશને પોતાના મંજૂર થયેલા પેટા-નિયમો અને મિનિટ બુક વ્યવસ્થિત રાખવાં જોઈએ.
સહકારી ગ્રુપ હાઉસિંગ સોસાયટીનો વિવાદ ક્યાં જાય છે?
સહકારી મંડળીઓના રજિસ્ટ્રાર પાસે, દીવાની અદાલતમાં નહીં. દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 (Delhi Cooperative Societies Act, 2003) ની કલમ 70(1) મુજબ સહકારી મંડળીની રચના, સંચાલન કે કામકાજને સ્પર્શતા વિવાદો, સભ્યો વચ્ચેના, સભ્ય અને મંડળી કે તેની સમિતિ વચ્ચેના, અને એવા જ અન્ય વિવાદો, રજિસ્ટ્રારને સોંપવા જ પડે છે, અને અદાલતોને તે સાંભળવાની મનાઈ છે. વિવાદ કલમના દાયરામાં આવે છે કે નહીં તે રજિસ્ટ્રાર નક્કી કરે છે; જો નેવું દિવસમાં એ પ્રશ્નનો નિર્ણય ન થાય, તો વિવાદ સ્વીકારાયેલો ગણાય છે અને કલમ 71 હેઠળ નિર્ણય માટે સોંપાય છે. પગારદાર કર્મચારીઓ સાથેના શિસ્તભંગના વિવાદો તેમાંથી બાકાત છે.
સહકારી હાઉસિંગ સોસાયટીની ચૂંટણીને હું કેવી રીતે પડકારું?
પરિણામ જાહેર થયાની તારીખથી ત્રીસ દિવસની અંદર દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 ની કલમ 70 હેઠળ વિવાદ સહકારી મંડળીઓના રજિસ્ટ્રારને સોંપો (કલમ 70(4)(a)(iv)). રજિસ્ટ્રાર પૂરતું કારણ હોય તો જ મોડો વિવાદ સ્વીકારી શકે. ચોક્કસ ભંગ દસ્તાવેજો સાથે જણાવો: મતદાર યાદી, નોટિસ, ઉમેદવારી અને ચકાસણી, મતદાન કે મતગણતરી. ચૂંટણી વિવાદના નિર્ણય સામે પછી નિર્ણયની તારીખથી સાઠ દિવસની અંદર કલમ 112 હેઠળ અપીલ થઈ શકે. ઝડપથી પગલાં લેવાં મહત્ત્વનાં છે, કારણ કે દરમિયાન ચૂંટાયેલી સમિતિ કામ કરતી રહે છે.
દિલ્હી સહકારી ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલ કરવા મારી પાસે કેટલો સમય છે?
દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 ની કલમ 112(2) હેઠળ, નિર્ણય કે આદેશની તારીખથી સાઠ દિવસ. કલમ નકલ મળ્યાની તારીખથી નહીં, પણ નિર્ણયની તારીખથી ગણતરી કરે છે, તેથી આદેશ મેળવી લેવો અને વિલંબ વિના અપીલ તૈયાર કરવી જોઈએ. ટ્રિબ્યુનલ ચૂંટણી વિવાદો, સભ્યપદમાંથી હકાલપટ્ટી, ખર્ચ અને સરચાર્જના આદેશો, કલમ 70 હેઠળના નિર્ણયો અને કલમ 71 હેઠળના એવોર્ડ સામેની અપીલો સાંભળે છે. સમિતિને દૂર કરવાનો આદેશ સરકાર પાસે જાય છે, અને અમુક અન્ય આદેશો સરકાર કે રજિસ્ટ્રાર પાસે જાય છે.
શું રજિસ્ટ્રાર અમારી સહકારી મંડળીની મેનેજિંગ કમિટીને દૂર કરી શકે?
હા, દિલ્હી સહકારી મંડળી અધિનિયમ, 2003 માં રજિસ્ટ્રાર કલમ 37 હેઠળ સહકારી મંડળીની સમિતિને દૂર કરી શકે અને વહીવટદાર નીમી શકે તેવી જોગવાઈ છે, અને વિભાગ ચૂંટણી યોજવા માટે નિયમિત રીતે વહીવટદારો અને ચૂંટણી અધિકારીઓ નીમે છે. સમિતિને દૂર કરવાના આદેશ સામે કલમ 112(1)(e) હેઠળ અપીલ થઈ શકે છે, અને અપીલ ટ્રિબ્યુનલમાં નહીં પણ સરકાર પાસે (કલમ 112(2)(b)), આદેશની તારીખથી સાઠ દિવસની અંદર થાય છે. જે સમિતિને દૂર થવાનો ભય હોય તેણે મંડળીના રેકોર્ડ, ઓડિટ અહેવાલો અને મિનિટ્સ સાથે કારણદર્શક નોટિસનો પૂરો જવાબ આપવો જોઈએ.
આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.
ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.
રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.
આ પાનું બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાના નિયમો (Bar Council of India Rules) હેઠળ મંજૂર હોય તે રીતે Lokesh Bhardwaj Law Offices ના કામ વિશે સામાન્ય માહિતી આપે છે. તે કાનૂની સલાહ નથી, અને તે વકીલ અને અસીલ વચ્ચેનો સંબંધ સ્થાપિત કરતું નથી. LBLO કોઈ મામલામાં ફક્ત લેખિતમાં સંમત થયેલી નિમણૂક (engagement) પર જ કામ કરે છે.
16/11/2026 ના રોજનો કાયદો દર્શાવ્યો છે.
← બધાં કાર્યક્ષેત્રો