મિલકત & રિયલ એસ્ટેટ
RERA નો અમલ, ટાઇટલ, અને એવા વિવાદો જેમાં ભારતીય પરિવારો સૌથી અસમાન મુકદ્દમાનો સામનો કરે છે.
રિયલ એસ્ટેટ એ ક્ષેત્ર છે જેમાં ભારતીય પરિવારો સૌથી અસમાન મુકદ્દમાનો સામનો કરે છે. બાંધકામ હેઠળના યુનિટનો ખરીદનાર કાગળ પરનાં વચનોના ભરોસે પોતાના જીવનની સૌથી મોટી ચુકવણી અગાઉથી કરવા બંધાય છે, જ્યારે વિલંબ અને નાણાંનો ઉપયોગ ડેવલપરના નિયંત્રણમાં રહે છે. ઑફિસની પ્રેક્ટિસમાં RERA નો અમલ, બિલ્ડર-ખરીદનારના વિવાદો, કન્વેયન્સિંગ, ટાઇટલની તપાસ, ભાગલા અને લીઝના મામલા આવે છે; 2016 નો અધિનિયમ જે માળખાકીય અસંતુલન સુધારવા માટે હતો તેના પર ઑફિસે લખ્યું છે અને મુકદ્દમા લડ્યા છે.
આ પ્રેક્ટિસ મિલકત કાયદાના શાંત અડધા ભાગને પણ આવરી લે છે: ખરીદી પહેલાં તપાસાયેલું ટાઇટલ, સંબંધો હજી સારા હોય ત્યારે જ લેખિત રૂપ પામેલું કૌટુંબિક સમાધાન, કબજો અને મેસ્ને પ્રોફિટ્સ ભુલાઈ ન જાય તે રીતે ઘડાયેલો ભાગલાનો દાવો, અને રેકોર્ડ વ્યવસ્થિત રાખીને રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ ચલાવાયેલો સોસાયટીનો વિવાદ.
ઑફિસ કયાં કામ હાથ પર લે છે
- RERA & REAT અમલ
- બિલ્ડર-ખરીદનારના વિવાદો & રિફંડના દાવા
- ડેવલપર સામે ગ્રાહક પંચમાં ફરિયાદો
- મ્યુનિસિપલ અપીલ: ડિમોલિશન, સીલિંગ & મંજૂર પ્લાન
- DDA, GNIDA & YEIDA ફાળવણીના વિવાદો
- ટાઇટલની તપાસ & કન્વેયન્સિંગ
- ભાગલા & કૌટુંબિક સમાધાન
- કબજા & મનાઈહુકમના દાવા
- લીઝ, ભાડૂઆતી & ખાલી કરાવવું
- ખેતીની & શહેરની ધાર પરની જમીન
- સોસાયટી, RWA & સહકારી હાઉસિંગ
- ટ્રસ્ટ & સોસાયટીની મિલકત
કામ કેવી રીતે ચલાવાય છે
બિલ્ડર-ખરીદનારના મામલાની શરૂઆત ફોરમના નિર્ણયથી થાય છે: RERA ઓથોરિટી, ગ્રાહક પંચ, અથવા IBC હેઠળ NCLT, જે દરેકમાં રાહત જુદી છે અને સમયગાળો જુદો છે. ઑફિસ ફાઇલિંગ પહેલાં આ પસંદગી અંગે લેખિતમાં સલાહ આપે છે, અને પસંદ કરેલા ફોરમમાં મામલો છેક અમલ બજવણી સુધી ચલાવે છે, જે વસૂલાતના મામલાઓમાં કેસનો એવો અડધો ભાગ છે જેની મોટા ભાગની પ્રેક્ટિસ ઉપેક્ષા કરે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
ઘર ખરીદનારે RERA માં જવું જોઈએ કે ગ્રાહક પંચમાં?
બંને ફોરમ ઉપલબ્ધ છે અને પસંદગી વ્યૂહાત્મક છે. રિયલ એસ્ટેટ (નિયમન અને વિકાસ) અધિનિયમ, 2016 (Real Estate (Regulation and Development) Act, 2016) ની કલમ 18 હેઠળ, નોંધાયેલા પ્રોજેક્ટનો એલોટી (ફાળવણીદાર) કલમ 31 હેઠળની ફરિયાદ પર, પ્રોજેક્ટમાંથી નીકળી જઈને વ્યાજ સાથે રિફંડ માગી શકે છે, અથવા તેમાં રહીને વિલંબના દરેક મહિના માટે વ્યાજ માગી શકે છે. ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 (Consumer Protection Act, 2019) હેઠળ સેવામાં ખામી માટેની ફરિયાદનો માર્ગ પણ ખુલ્લો રહે છે, કારણ કે કલમ 88 RERA ના ઉપાયોને વધારાના ઉપાયો બનાવે છે, જેમ સુપ્રીમ કોર્ટે Imperia Structures v. Anil Patni (2020) માં પુષ્ટિ કરી છે. પ્રોજેક્ટની હકીકતો, માગેલી રાહત અને ડેવલપરની સ્થિતિ જવાબ નક્કી કરે છે.
બાંધકામ હેઠળનો ફ્લેટ ખરીદતાં પહેલાં ખરીદનારે શું તપાસવું જોઈએ?
રિયલ એસ્ટેટ (નિયમન અને વિકાસ) અધિનિયમ, 2016 ની કલમ 3 હેઠળ પ્રોજેક્ટની નોંધણી અને કલમ 4 હેઠળ ઓથોરિટીની વેબસાઇટ પર અપલોડ કરેલી જાહેરાતો, જમીનનું ટાઇટલ, મંજૂર થયેલો પ્લાન, અને કરારમાં વિલંબ તથા બહાર નીકળવા અંગેની કલમો. કલમ 13 હેઠળ, વેચાણ માટેનો લેખિત કરાર થાય અને નોંધાય તે પહેલાં પ્રમોટર કિંમતના દસ ટકાથી વધુ રકમ એડવાન્સ કે અરજી ફી તરીકે લઈ શકતો નથી. અગાઉના તબક્કાઓમાં ડેવલપરનો રેકોર્ડ પણ તપાસવા જેવો છે. બિલ્ડર-ખરીદનારના મોટા ભાગના મુકદ્દમા બુકિંગની રકમ ચૂકવાય તે પહેલાં જ દસ્તાવેજોમાં દેખાઈ આવે છે.
ટાઇટલની તપાસ (title diligence) શું છે અને તે કેમ મહત્ત્વની છે?
નોંધાયેલા દસ્તાવેજોની સાંકળ, મહેસૂલી રેકોર્ડ અને બોજા મારફતે, સામાન્ય રીતે કેટલાક દાયકાઓ સુધીની, માલિકીની તપાસ, જેથી ખાતરી થાય કે વેચનાર જેની માલિકીનો દાવો કરે છે તે તબદીલ કરી શકે છે. રૂ. 100 કે તેથી વધુ કિંમતની સ્થાવર મિલકતનું વેચાણ મિલકત તબદીલી અધિનિયમ, 1882 (Transfer of Property Act, 1882) ની કલમ 54 અને નોંધણી અધિનિયમ, 1908 (Registration Act, 1908) ની કલમ 17 હેઠળ નોંધાયેલા દસ્તાવેજથી જ કરવું પડે; પાવર ઓફ એટર્ની, વેચાણ કરાર અને વસિયતનામું, એટલે કે જાણીતું GPA વેચાણ, પોતે ટાઇટલ તબદીલ કરતું નથી. આ તપાસમાં ગીરો, પડતર દાવા અને સંપાદનની નોટિસો પણ આવરી લેવાય છે. મિલકતના વ્યવહારમાં ઉપલબ્ધ આ સૌથી સસ્તો વીમો છે.
શું મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના ડિમોલિશન કે સીલિંગના આદેશ સામે અપીલ થઈ શકે?
હા. દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અધિનિયમ, 1957 (Delhi Municipal Corporation Act, 1957) ની કલમ 343, 344 અને 345A હેઠળના આદેશો અને નોટિસો, જે ડિમોલિશન, કામ અટકાવવા અને સીલિંગને આવરી લે છે, તેની સામે કલમ 347B હેઠળ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ, MCD (Appellate Tribunal, MCD) માં અપીલ થઈ શકે છે, અને અપીલ પડતર હોય ત્યાં સુધી ટ્રિબ્યુનલ કાર્યવાહી પર સ્ટે આપી શકે છે. અપીલ માટેનો સમય ટૂંકો છે, અને ડિમોલિશનના આદેશ માટે તે આદેશમાં જ જણાવેલી મુદત સાથે જોડાયેલો હોઈ શકે છે, તેથી આદેશ જે દિવસે મળે તે જ દિવસે વકીલ પાસે લઈ જવો જોઈએ. ઑફિસ ડિમોલિશન, સીલિંગ અને મંજૂર પ્લાનના મામલાઓમાં ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ નિયમિત હાજર રહે છે અને આ વિષય પર લખ્યું પણ છે.
ખેતીની જમીન ખરીદતાં પહેલાં શું તપાસવું જોઈએ?
ખેતીની જમીન રાજ્યનો વિષય છે, અને દરેક રાજ્ય તે કોણ ખરીદી શકે અને તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ શકે તેના પર નિયંત્રણ મૂકે છે. દિલ્હીમાં દિલ્હી જમીન સુધારણા અધિનિયમ, 1954 (Delhi Land Reforms Act, 1954) એવી તબદીલીઓ પર નિયંત્રણ મૂકે છે જેનાથી ભૂમિધર પાસે નિયત કદ કરતાં ઓછી જમીન રહી જાય, અને જમીનનો બિન-ખેતી હેતુ માટે ઉપયોગ કરવા બદલ દંડ કરે છે; અન્ય રાજ્યોના પોતાના ટોચમર્યાદા અને ગણોત કાયદા છે, જેમાંના કેટલાક બિન-ખેડૂતોને ખરીદી કરતાં રોકે છે. ખરીદતાં પહેલાં પાત્રતા, મહેસૂલી રેકોર્ડ અને અલગ ખાતું છે કે નહીં, સંપાદન કે અનામતનું કોઈ જાહેરનામું, માસ્ટર પ્લાન હેઠળ જમીનનો ઉપયોગ, અને રૂપાંતરની પ્રક્રિયા તપાસો. ઑફિસે આ વિષય પર વિગતવાર માર્ગદર્શિકા પ્રકાશિત કરી છે.
દિલ્હીમાં મકાનમાલિક ભાડૂઆત પાસે મકાન કેવી રીતે ખાલી કરાવી શકે?
તે સૌથી પહેલાં ભાડા પર આધાર રાખે છે. કલમ 3(c) મુજબ, દિલ્હી ભાડા નિયંત્રણ અધિનિયમ, 1958 (Delhi Rent Control Act, 1958) માસિક રૂ. 3,500 થી વધુ ભાડે અપાયેલી જગ્યાને લાગુ પડતો નથી; આવી ભાડૂઆતીને લીઝ અને મિલકત તબદીલી અધિનિયમ, 1882 લાગુ પડે છે, અને માસિક ભાડૂઆતીનો અંત કલમ 106 હેઠળની નોટિસથી અને, જરૂર પડે તો, તે પછી કબજા માટેના દીવાની દાવાથી આવે છે. જ્યાં ભાડા અધિનિયમ લાગુ પડે છે, ત્યાં મકાન માત્ર કલમ 14(1) માંનાં કારણોસર જ ખાલી કરાવી શકાય છે, અને જે મકાનમાલિકને જગ્યાની પોતાના વસવાટ માટે ખરેખર (bona fide) જરૂર હોય તે કલમ 25B ની સંક્ષિપ્ત પ્રક્રિયાથી કલમ 14(1)(e) હેઠળ આગળ વધી શકે છે.
સભ્યો સંમત ન થઈ શકે ત્યારે કૌટુંબિક મિલકતની વહેંચણી કેવી રીતે થાય?
કૌટુંબિક સમાધાન મારફતે, જેને અદાલતો તે સાચી દાનતથી (bona fide) થયું હોય ત્યારે માન્ય રાખે છે, અથવા ભાગલાના દાવા મારફતે. હિંદુ સંયુક્ત કુટુંબની મિલકત માટે, હિંદુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, 1956 (Hindu Succession Act, 1956) ની કલમ 6, જે 2005 માં બદલવામાં આવી, દીકરીને જન્મથી જ દીકરા જેટલા જ અધિકારો સાથે સહદાયાદ (coparcener) બનાવે છે, અને સુપ્રીમ કોર્ટે Vineeta Sharma v. Rakesh Sharma (2020) માં ઠરાવ્યું કે આ બાબત 09/09/2005 ના રોજ પિતા હયાત હોવા પર આધાર રાખતી નથી. જ્યાં ભૌતિક વહેંચણી અવ્યવહારુ હોય, ત્યાં કોર્ટ ભાગલા અધિનિયમ, 1893 (Partition Act, 1893) હેઠળ વેચાણ અને તેની રકમની વહેંચણીનો આદેશ આપી શકે છે. દાવામાં કબજો અને મેસ્ને પ્રોફિટ્સ (mesne profits), જ્યાં તે લેણા હોય, તેની પણ માગણી કરવી જોઈએ.
આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.
ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.
રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.
← બધાં કાર્યક્ષેત્રો