Lokesh Bhardwaj Law Offices ← എല്ലാ പ്രാക്ടീസ് മേഖലകളും

ഇംഗ്ലീഷിൽ എഴുതിയ ഒരു പേജിന്റെ വിവർത്തനമാണ് ഈ പേജ്. രണ്ടും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുള്ളിടത്ത് ഇംഗ്ലീഷ് പാഠത്തിനാണ് പ്രാബല്യം. ഇംഗ്ലീഷ് പേജ് വായിക്കുക

Lokesh Bhardwaj Law Offices · അഭിഭാഷകരും നിയമ കൺസൾട്ടന്റുമാരും, ന്യൂഡൽഹി · lokeshbhardwajlawoffices.com
പ്രാക്ടീസ് മേഖല

സസ്പെൻഷൻ, സീൽഡ് കവർ, പെൻഷൻ: സർവീസ് ആനുകൂല്യങ്ങൾ തടഞ്ഞുവയ്ക്കപ്പെടുമ്പോൾ

ഏതെങ്കിലും ശിക്ഷയ്ക്ക് ഏറെ മുമ്പുതന്നെ, ഒരു അച്ചടക്ക കേസോ ക്രിമിനൽ കേസോ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ ജോലിയും സ്ഥാനക്കയറ്റവും വിരമിക്കൽ ആനുകൂല്യങ്ങളും തടഞ്ഞേക്കാം; ഇവ ഓരോന്നും അതിന്റേതായ ചട്ടം, അതിന്റേതായ പരിധികൾ, അതിന്റേതായ പരിഹാരം എന്നിവയാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്രമം: പ്രതികൂല ഉത്തരവ്, നിവേദനം അല്ലെങ്കിൽ വകുപ്പുതല അപ്പീൽ, സെൻട്രൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണൽ അല്ലെങ്കിൽ ഹൈക്കോടതി, ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച്, സുപ്രീം കോടതി.
പരാതിയിൽ നിന്ന് പരിഹാരത്തിലേക്ക്

ചുരുക്കത്തിൽ

നിങ്ങൾ കേൾക്കാനിടയുള്ള പദങ്ങൾ

കണക്കാക്കപ്പെട്ട സസ്പെൻഷൻ (Deemed suspension)
ചട്ടം പ്രകാരം സ്വയമേവ ഉണ്ടാകുന്ന സസ്പെൻഷൻ; ഉദാഹരണത്തിന്, 48 മണിക്കൂറിലേറെ കസ്റ്റഡിയിൽ തടങ്കലിലായ തീയതി മുതൽ (ചട്ടം 10(2)).
റിവ്യൂ കമ്മിറ്റി (Review Committee)
ഏതു കമ്മിറ്റിയുടെ ശുപാർശ പ്രകാരമാണോ ഒരു സസ്പെൻഷൻ പുനഃപരിശോധിച്ച് നീട്ടുകയോ പിൻവലിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത്, ആ കമ്മിറ്റി.
ഉപജീവന ബത്ത (Subsistence allowance)
സസ്പെൻഷൻ കാലത്ത് ശമ്പളത്തിനു പകരം നൽകുന്ന തുക; ഫണ്ടമെന്റൽ റൂൾ 53 ഇതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റൽ പ്രൊമോഷൻ കമ്മിറ്റി (Departmental Promotion Committee, DPC)
സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിനായി ഉദ്യോഗസ്ഥരെ വിലയിരുത്തുന്ന കമ്മിറ്റി.
സീൽഡ് കവർ (Sealed cover)
ഒരു കേസ് നേരിടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനെക്കുറിച്ചുള്ള DPC-യുടെ വിലയിരുത്തൽ, കേസ് അവസാനിക്കുന്നതുവരെ തുറക്കാതെ സൂക്ഷിക്കുന്ന കവർ.
സാങ്കൽപിക സ്ഥാനക്കയറ്റം (Notional promotion)
സീനിയോറിറ്റിക്കും ശമ്പള നിർണയത്തിനുമായി ഒരു മുൻ തീയതി മുതൽ പ്രാബല്യം നൽകുന്ന സ്ഥാനക്കയറ്റം; കുടിശ്ശിക സഹിതമോ അല്ലാതെയോ.
താൽക്കാലിക പെൻഷൻ (Provisional pension)
വകുപ്പുതല നടപടികളോ ജുഡീഷ്യൽ നടപടികളോ നിലവിലുള്ളപ്പോൾ, വിരമിക്കൽ മുതൽ അന്തിമ ഉത്തരവ് വരെ നൽകുന്ന പെൻഷൻ (ചട്ടം 8(3), (4)).
ഗുരുതരമായ ദുർനടപ്പ് (Grave misconduct)
പെൻഷനോ ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയോ തടഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നതിനോ പിൻവലിക്കുന്നതിനോ മുമ്പ് പെൻഷൻ ചട്ടങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന കണ്ടെത്തൽ.
കമ്മ്യൂട്ടേഷൻ (Commutation)
പെൻഷന്റെ ഒരു ഭാഗം ഒറ്റത്തുകയാക്കി മാറ്റൽ; CCS (Commutation of Pension) Rules, 1981 ഇതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.

വിശദമായി

സസ്പെൻഷൻ, പുനഃപരിശോധന, പിൻവലിക്കൽ

എപ്പോൾ സസ്പെൻഷൻ ഉത്തരവിടാം

CCS (CCA) ചട്ടങ്ങളുടെ ചട്ടം 10(1), ഒരു അച്ചടക്ക നടപടി ആലോചനയിലോ നിലവിലോ ഉള്ളപ്പോഴും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഹാനികരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ഏർപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കുമ്പോഴും, ഒരു ക്രിമിനൽ കേസ് അന്വേഷണത്തിലോ വിചാരണയിലോ ഉള്ളപ്പോഴും, ഒരു സർക്കാർ ജീവനക്കാരനെ സസ്പെൻഷനിൽ നിർത്താൻ നിയമന അധികാരിയെയും അതിന്റെ മേലധികാരിയെയും അച്ചടക്ക അധികാരിയെയും അധികാരപ്പെടുത്തിയ ഒരു അധികാരിയെയും അനുവദിക്കുന്നു. സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുന്ന താഴ്ന്ന അധികാരി സാഹചര്യങ്ങൾ ഉടൻ നിയമന അധികാരിയെ അറിയിക്കണം.

രണ്ടു സാഹചര്യങ്ങളിൽ സസ്പെൻഷൻ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു (ചട്ടം 10(2)): ഉദ്യോഗസ്ഥൻ 48 മണിക്കൂറിലേറെ കസ്റ്റഡിയിൽ തടങ്കലിലാണെങ്കിൽ തടങ്കൽ തീയതി മുതൽ; 48 മണിക്കൂറിലേറെ തടവിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ഉടൻ പിരിച്ചുവിടുകയോ നീക്കം ചെയ്യുകയോ നിർബന്ധിത വിരമിക്കൽ നൽകുകയോ ചെയ്യാത്തപക്ഷം ശിക്ഷാവിധി തീയതി മുതൽ. പിരിച്ചുവിടൽ, നീക്കം ചെയ്യൽ, നിർബന്ധിത വിരമിക്കൽ എന്നീ ശിക്ഷകളിലൊന്ന് റദ്ദാക്കി തുടരന്വേഷണത്തിന് ഉത്തരവിട്ടാൽ, സസ്പെൻഷൻ തുടരുന്നതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു (ചട്ടങ്ങൾ 10(3), 10(4)).

പുനഃപരിശോധനയും 90 ദിവസത്തെ ചട്ടവും

  • സസ്പെൻഷൻ പിൻവലിക്കാൻ അധികാരമുള്ള അധികാരി, ഒരു റിവ്യൂ കമ്മിറ്റിയുടെ ശുപാർശ പ്രകാരം, അത് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്ന തീയതി മുതൽ 90 ദിവസത്തിനു മുമ്പ് അത് പുനഃപരിശോധിക്കണം; ആ അധികാരി അത് നീട്ടുകയോ പിൻവലിക്കുകയോ ചെയ്യണം (ചട്ടം 10(6)).
  • അത്തരമൊരു പുനഃപരിശോധനയ്ക്കു ശേഷം നീട്ടിയില്ലെങ്കിൽ 90 ദിവസത്തിനു ശേഷം സസ്പെൻഷന് സാധുതയില്ല (ചട്ടം 10(7)). തടങ്കൽ മൂലം കണക്കാക്കപ്പെട്ട സസ്പെൻഷനിൽ, 90 ദിവസം കണക്കാക്കുന്നത് മോചനം മുതലോ മോചനം അറിയിച്ചതു മുതലോ, ഏതാണോ പിന്നീട്, അതു മുതലാണ്.
  • ഒരു നീട്ടൽ ഒരു തവണ 180 ദിവസത്തിൽ കവിയാൻ പാടില്ല; തുടർന്നുള്ള പുനഃപരിശോധനകൾ നീട്ടിയ ഓരോ കാലയളവും അവസാനിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് നടക്കണം (ചട്ടം 10(6)).

Ajay Kumar Choudhary v. Union of India, (2015) 7 SCC 291 കേസിൽ, മൂന്നു മാസത്തിനകം കുറ്റാരോപണ മെമ്മോറാണ്ടം നൽകിയില്ലെങ്കിൽ സസ്പെൻഷൻ ആ കാലയളവിനപ്പുറം തുടരരുതെന്നും, നൽകിയാൽ സസ്പെൻഷൻ നീട്ടാൻ കാരണം രേഖപ്പെടുത്തിയ ഉത്തരവ് വേണമെന്നും സുപ്രീം കോടതി നിർദേശിച്ചു. DoPT-യുടെ 23/08/2016-ലെ OM ഇത് നടപ്പാക്കുന്നു: സസ്പെൻഷൻ മുതൽ 90 ദിവസത്തിനകം കുറ്റപത്രം നൽകണം, അല്ലാത്തപക്ഷം സസ്പെൻഷൻ അസാധുവാകും. പകരം ഉദ്യോഗസ്ഥനെ സ്ഥലം മാറ്റുകയോ രേഖകളുമായും സാക്ഷികളുമായുമുള്ള സമ്പർക്കം നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്യാൻ സർക്കാരിന് കഴിയുമെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഉപജീവന ബത്തയും സസ്പെൻഷന്റെ അവസാനവും

സസ്പെൻഷൻ കാലത്ത് ഉദ്യോഗസ്ഥന് ഫണ്ടമെന്റൽ റൂൾ 53 പ്രകാരം, അർധ ശമ്പളത്തിലെ അവധി ശമ്പളത്തിന് തുല്യമായ ഉപജീവന ബത്ത ലഭിക്കുന്നു; മൂന്നു മാസത്തിനു ശേഷം, കാലതാമസം ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ കുറ്റം കൊണ്ടാണോ എന്നതനുസരിച്ച് അത് 50 ശതമാനം വരെ കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യാം. Capt. M. Paul Anthony v. Bharat Gold Mines Ltd., (1999) 3 SCC 679 കേസിൽ, ഉപജീവന ബത്ത നൽകാതിരിക്കുന്നത് ഗുരുതരമായ കാര്യമാണെന്നും, അത് ലഭിക്കാത്തതിനാൽ ഹാജരാകാൻ കഴിയാതിരുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരെ ഏകപക്ഷീയമായി നടത്തിയ അന്വേഷണം നിയമദൂഷിതമാണെന്നും സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു.

സസ്പെൻഷൻ ഉത്തരവിനെതിരെ തന്നെ ചട്ടം 23(i) പ്രകാരം 45 ദിവസത്തിനകം (ചട്ടം 25) അപ്പീൽ നൽകാം; ഉപജീവന ബത്ത നിശ്ചയിക്കുന്ന ഉത്തരവുകൾക്കും, സസ്പെൻഷൻ അവസാനിക്കുമ്പോൾ ആ കാലയളവ് എങ്ങനെ പരിഗണിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്ന ഉത്തരവുകൾക്കും എതിരെയും അപ്പീൽ നൽകാം (ചട്ടം 23(v)(d) മുതൽ (f) വരെ). ആ കാലയളവിന്റെ പരിഗണന സംബന്ധിച്ച ഉത്തരവാണ് ശമ്പളവും ബത്തകളും ആ സമയം ഡ്യൂട്ടിയായി കണക്കാക്കുമോ എന്നതും തീരുമാനിക്കുന്നത്; അതിനാൽ സസ്പെൻഷനു നൽകുന്ന അതേ ശ്രദ്ധ അതിനും നൽകണം.

അഖിലേന്ത്യാ സർവീസ് അംഗങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ, AIS ചട്ടങ്ങളുടെ ചട്ടം 3 പ്രകാരമുള്ള സസ്പെൻഷന് കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ അധിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ ബാധകമാണ്; ഇവ അന്വേഷണ നടപടിക്രമം സംബന്ധിച്ച പേജിൽ സംഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സീൽഡ് കവറും സ്ഥാനക്കയറ്റ തർക്കങ്ങളും

DoPT-യുടെ 14/09/1992-ലെ OM No. 22011/4/91-Estt.(A) ആണ് സീൽഡ് കവർ നടപടിക്രമം നിശ്ചയിക്കുന്നത്. സസ്പെൻഷനിലുള്ള, അല്ലെങ്കിൽ കുറ്റപത്രം നൽകി അച്ചടക്ക നടപടികൾ നിലവിലുള്ള, അല്ലെങ്കിൽ ക്രിമിനൽ കുറ്റത്തിനുള്ള പ്രോസിക്യൂഷൻ നിലവിലുള്ള സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്ക് ഇത് ബാധകമാണ്.

ഇത് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു

  1. നിലവിലുള്ള കേസ് പരിഗണിക്കാതെ, മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം DPC അത്തരം ഉദ്യോഗസ്ഥനെ വിലയിരുത്തുകയും, "അയോഗ്യൻ" എന്ന കണ്ടെത്തൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിലയിരുത്തൽ ഒരു സീൽഡ് കവറിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒഴിവ് ഓഫീഷ്യേറ്റിംഗ് അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമേ നികത്തൂ (ഖണ്ഡിക 2.1).
  2. കേസ് അവസാനിക്കുന്നതുവരെ തുടർന്നുള്ള ഓരോ DPC-യും ഈ നടപടിക്രമം ആവർത്തിക്കുന്നു (ഖണ്ഡിക 2.2).
  3. കണ്ടെത്തലുകൾ മുദ്രവച്ച ആദ്യ DPC മുതൽ ഓരോ ആറു മാസത്തിലും നിയമന അധികാരി കേസ് പുനഃപരിശോധിക്കണം (ഖണ്ഡിക 4).
  4. ആ ആദ്യ DPC മുതൽ രണ്ടു വർഷത്തിനകം കേസ് അവസാനിക്കാതിരിക്കുകയും ഉദ്യോഗസ്ഥൻ സസ്പെൻഷനിലല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ, പൊതുതാൽപ്പര്യം, കുറ്റാരോപണങ്ങളുടെ ഗൗരവം, കേസ് എപ്പോൾ അവസാനിക്കാനിടയുണ്ട്, കാലതാമസം ഉദ്യോഗസ്ഥനിൽ ആരോപിക്കാവുന്നതാണോ, ഉയർന്ന പദവി ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത എന്നിവ കണക്കിലെടുത്ത്, നിയമന അധികാരിക്ക് താൽക്കാലിക (ad hoc) സ്ഥാനക്കയറ്റം പരിഗണിക്കാം (ഖണ്ഡിക 5).
  5. കേസ് അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ആരോപണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ഉദ്യോഗസ്ഥൻ പൂർണമായി കുറ്റവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്താൽ, കവർ തുറക്കുകയും, തൊട്ടടുത്ത ജൂനിയറിന്റെ സ്ഥാനക്കയറ്റ തീയതിയെ ആധാരമാക്കി, ആവശ്യമെങ്കിൽ സാങ്കൽപികമായി, ഉദ്യോഗസ്ഥന് സ്ഥാനക്കയറ്റം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു (ഖണ്ഡിക 3).
  6. ഏതെങ്കിലും ശിക്ഷ ചുമത്തിയാൽ കവർ അനുസരിച്ച് നടപടിയെടുക്കില്ല; ശിക്ഷ കണക്കിലെടുത്ത് അടുത്ത DPC ഉദ്യോഗസ്ഥനെ പരിഗണിക്കും (ഖണ്ഡിക 3.1).

എപ്പോൾ ഇത് ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല

Union of India v. K.V. Jankiraman, (1991) 4 SCC 109 കേസിൽ, കുറ്റാരോപണ മെമ്മോറാണ്ടമോ കുറ്റപത്രമോ യഥാർഥത്തിൽ നൽകിയതിനു ശേഷം മാത്രമേ സീൽഡ് കവർ സ്വീകരിക്കാനാകൂ എന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു; നിലവിലുള്ള ഒരു പ്രാഥമിക അന്വേഷണം മതിയാകില്ല. DPC-യുടെ തീയതിയാണ് പ്രധാനം. ഒരു അന്വേഷണം മാത്രം കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ DPC യോഗം ചേർന്ന ശേഷം നൽകിയ കുറ്റപത്രം കാരണം, സ്ഥാനക്കയറ്റം തടഞ്ഞുവയ്ക്കപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥന് ഒരു റിവ്യൂ DPC ആവശ്യപ്പെടാൻ അടിസ്ഥാനമുണ്ട്. DPC-യുടെ ശുപാർശയ്ക്കു ശേഷം, യഥാർഥ സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിനു മുമ്പ്, ഈ മൂന്നു സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് ഉണ്ടായാൽ, കേസ് ഒരു സീൽഡ് കവറിൽ വച്ചിരുന്നതുപോലെ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ പരിഗണിക്കണമെന്നും DoPT നിർദേശങ്ങൾ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു.

കുറ്റവിമുക്തിക്കു ശേഷമുള്ള കുടിശ്ശിക

കുറ്റവിമുക്തി ജൂനിയറിന്റെ തീയതി മുതൽ സാങ്കൽപിക സ്ഥാനക്കയറ്റം നൽകുന്നു, പക്ഷേ മുഴുവൻ ശമ്പള കുടിശ്ശികയും സ്വയമേവ നൽകുന്നില്ല. OM-ന്റെ ഖണ്ഡിക 3 പ്രകാരം, എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളും പരിഗണിച്ച്, സാങ്കൽപിക കാലയളവിലെ കുടിശ്ശിക നൽകണോ എന്ന് നിയമന അധികാരി തീരുമാനിക്കുന്നു; നിഷേധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ കാരണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തണം, ഉദാഹരണത്തിന് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ നടപടികൾ വൈകിപ്പിച്ചപ്പോഴോ കുറ്റവിമുക്തി സംശയത്തിന്റെ ആനുകൂല്യത്തിലായിരുന്നപ്പോഴോ. കാരണങ്ങളില്ലാതെയോ രേഖകൾ പിന്തുണയ്ക്കാത്ത കാരണങ്ങളാലോ ഉള്ള നിഷേധം ചോദ്യം ചെയ്യാം; ആദ്യം നിവേദനം വഴിയും തുടർന്ന് സെൻട്രൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണലിലും.

തടഞ്ഞുവച്ചതോ പിൻവലിച്ചതോ ആയ പെൻഷനും ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയും

പഴയ പെൻഷൻ പദ്ധതിക്കു കീഴിലുള്ള കേന്ദ്ര സർക്കാർ ജീവനക്കാരുടെ പെൻഷനും ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയും കേന്ദ്ര സിവിൽ സർവീസസ് (പെൻഷൻ) ചട്ടങ്ങൾ, 2021 ആണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ചട്ടം 8, 1972-ലെ ചട്ടങ്ങളുടെ ചട്ടം 9 തുടരുന്നു; 2022-ലെ ഭേദഗതി (07/10/2022-ലെ G.S.R. 770(E)) ആ അധികാരം ആർക്ക് പ്രയോഗിക്കാമെന്നതിൽ മാറ്റം വരുത്തി.

അധികാരവും അതിന്റെ വ്യവസ്ഥയും

ചട്ടം 8(1), പെൻഷനോ ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയോ രണ്ടുമോ പൂർണമായോ ഭാഗികമായോ തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനും, പെൻഷൻ സ്ഥിരമായോ ഒരു കാലയളവിലേക്കോ പിൻവലിക്കാനും, സർക്കാരിനുണ്ടായ സാമ്പത്തിക നഷ്ടം ഈടാക്കാനും അനുവദിക്കുന്നു; പക്ഷേ, പുനർനിയമനത്തിലെ സർവീസ് ഉൾപ്പെടെ, സർവീസ് കാലത്ത് പെൻഷൻകാരൻ ഗുരുതരമായ ദുർനടപ്പിനോ അനാസ്ഥയ്ക്കോ കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് വകുപ്പുതല നടപടികളിലോ ജുഡീഷ്യൽ നടപടികളിലോ കണ്ടെത്തിയാൽ മാത്രം. പെൻഷന്റെ ഒരു ഭാഗം തടഞ്ഞുവയ്ക്കുമ്പോൾ, അത് മിനിമം പെൻഷനിൽ താഴെ പോകരുത്. 2022-ലെ ഭേദഗതിക്കു ശേഷം, ആ പദവിയുടെ നിയമന അധികാരി രാഷ്ട്രപതിയായിരുന്നിടത്ത് മാത്രമേ രാഷ്ട്രപതിയുടെ അംഗീകാരം ആവശ്യമുള്ളൂ; മറ്റു സന്ദർഭങ്ങളിൽ ബന്ധപ്പെട്ട ഭരണ മന്ത്രാലയത്തിന്റെയോ വകുപ്പിന്റെയോ സെക്രട്ടറിക്ക് ഉത്തരവിടാം; രാഷ്ട്രപതി നിയമന അധികാരിയല്ലാത്തിടത്ത് യൂണിയൻ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷനുമായുള്ള കൂടിയാലോചന ആവശ്യമില്ല; അപ്പീൽ (ചട്ടം 8(6A)), റിവിഷൻ, റിവ്യൂ എന്നിവയ്ക്കുള്ള വ്യവസ്ഥയും കൂട്ടിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ട്.

വിരമിക്കുമ്പോഴോ അതിനു ശേഷമോ ഉള്ള നടപടികൾ

  • സർവീസിലിരിക്കെ ആരംഭിച്ചവ. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ സർവീസിലിരിക്കെ ആരംഭിച്ച വകുപ്പുതല നടപടികൾ വിരമിക്കലിനു ശേഷം ചട്ടം 8 പ്രകാരമുള്ള നടപടികളായി, അതേ അധികാരിയുടെ മുമ്പാകെ, തുടരുന്നു.
  • വിരമിക്കലിനു ശേഷം ആരംഭിച്ചവ. അവയ്ക്ക് അനുമതി ആവശ്യമാണ്; അവ ആരംഭിക്കുന്നതിന് നാലു വർഷത്തിലേറെ മുമ്പുള്ള ഒരു സംഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാകാനും പാടില്ല. Delhi Development Authority v. Mohd. Hakim Khan, W.P.(C) 6970/2026, ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി, 19/05/2026-ന് തീർപ്പാക്കിയ കേസിൽ, 1972-ലെ ചട്ടങ്ങളിലെ സമാനമായ വാക്കുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, നാലു വർഷം കണക്കാക്കുന്നത് സംഭവം മുതലാണ്, തൊഴിലുടമ അതറിഞ്ഞ തീയതി മുതലല്ല എന്ന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു.
  • നടപടികൾ എപ്പോൾ ആരംഭിച്ചതായി കണക്കാക്കുന്നു. കുറ്റാരോപണ പത്രിക നൽകുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ അതിനു മുമ്പാണെങ്കിൽ സസ്പെൻഷൻ തീയതി മുതൽ, വകുപ്പുതല നടപടികൾ ആരംഭിച്ചതായി കണക്കാക്കുന്നു; ക്രിമിനൽ നടപടികൾ, പോലീസ് റിപ്പോർട്ടിന്മേലോ പരാതിയിന്മേലോ കോടതി കോഗ്നിസൻസ് എടുക്കുമ്പോൾ.

താൽക്കാലിക പെൻഷനും ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയും

വിരമിക്കുമ്പോൾ നടപടികൾ നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ, അന്തിമ ഉത്തരവു വരെ, യോഗ്യതാ സർവീസിനുള്ള പരമാവധി പെൻഷന് തുല്യമായ താൽക്കാലിക പെൻഷൻ അക്കൗണ്ട്സ് ഓഫീസർ അനുവദിക്കുന്നു; നടപടികൾ അവസാനിക്കുന്നതുവരെ ഗ്രാറ്റുവിറ്റി നൽകില്ല (ചട്ടം 8(3), (4)). ആരോപണങ്ങൾ അന്വേഷണത്തിൽ മാത്രമുള്ളപ്പോഴോ നടപടികൾ ആലോചനയിൽ മാത്രമുള്ളപ്പോഴോ ഇത് ബാധകമല്ലെന്ന് ചട്ടം 8(4)(d) കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. Swaraj Basu v. Indira Gandhi National Open University, W.P.(C) 16729/2024, ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി, 22/08/2025-ന് തീർപ്പാക്കിയ കേസിൽ, FIR-കൾ ഇപ്പോഴും അന്വേഷണത്തിലിരിക്കുന്ന ഒരു വിരമിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥന് സാധാരണ പെൻഷനും ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയും അവധി എൻക്യാഷ്മെന്റും നൽകാൻ നിർദേശിക്കാൻ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി ഇത് പ്രയോഗിച്ചു. പണം ഈടാക്കേണ്ടി വന്നേക്കാവുന്നിടത്ത്, CCS (അവധി) ചട്ടങ്ങൾ, 1972 (CCS (Leave) Rules, 1972) ചട്ടം 39(3) പ്രകാരം അവധി എൻക്യാഷ്മെന്റ് പ്രത്യേകമായി തടഞ്ഞുവയ്ക്കാം.

നടപടികൾ നിലവിലിരിക്കെ താൽക്കാലിക പെൻഷൻ കമ്മ്യൂട്ട് ചെയ്യാനാവില്ല. പെൻഷൻ അനുവദിക്കുന്ന അന്തിമ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചാൽ കമ്മ്യൂട്ടേഷന് അപേക്ഷിക്കാമെന്നും, ആ ഉത്തരവിന് ഒരു വർഷത്തിനകം അപേക്ഷ ഓഫീസ് മേധാവിക്ക് ലഭിച്ചാൽ വൈദ്യപരിശോധന ആവശ്യമില്ലെന്നും DoPPW-യുടെ 29/10/2026-ലെ OM വ്യക്തമാക്കുന്നു.

സ്വത്ത് എന്ന നിലയിൽ പെൻഷൻ

State of Jharkhand v. Jitendra Kumar Srivastava, (2013) 12 SCC 210 കേസിൽ, പെൻഷനും ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയും അനുച്ഛേദം 300A പ്രകാരമുള്ള സ്വത്താണെന്നും നിയമപരമായ പ്രാബല്യമില്ലാത്ത ഒരു എക്സിക്യൂട്ടീവ് നിർദേശം വഴി അവ തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനാവില്ലെന്നും സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു. അതിനാൽ ഏതു തടഞ്ഞുവയ്ക്കലും ഒരു ചട്ടത്തിലേക്കും അതിന്റെ വ്യവസ്ഥകളിലേക്കും എത്തിച്ചേരണം. അങ്ങനെ കഴിയാത്തിടത്തോ, കുടിശ്ശിക തീർപ്പാക്കുന്നതിലെ കാലതാമസം ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ കുറ്റം കൊണ്ടല്ലാത്തിടത്തോ, പലിശ സഹിതം തുക അനുവദിക്കാനാണ് അവകാശവാദം; അത് നിവേദനം വഴിയും തുടർന്ന് സെൻട്രൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണലിലും ഉന്നയിക്കാം. പെൻഷൻ എല്ലാ മാസവും നൽകുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ കണക്കുകൂട്ടലിലെ തെറ്റ് ഒരു തുടർച്ചയായ തെറ്റാണ്; എങ്കിലും കുടിശ്ശിക സാധാരണയായി പരിമിതപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു; സർവീസ്, പെൻഷൻ കാര്യങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച വിശദീകരണ ലേഖനം ഇത് വിവരിക്കുന്നു.

ആളുകൾ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ

ഒരു കേന്ദ്ര സർക്കാർ ജീവനക്കാരനെ എത്ര കാലം സസ്പെൻഷനിൽ നിർത്താം?

കേന്ദ്ര സിവിൽ സർവീസസ് (തരംതിരിക്കൽ, നിയന്ത്രണം, അപ്പീൽ) ചട്ടങ്ങളിൽ (CCS (CCA) Rules) നിശ്ചിതമായ പരമാവധി കാലപരിധിയില്ല, പക്ഷേ കർശനമായ പുനഃപരിശോധനാ ചക്രമുണ്ട്. ഒരു സസ്പെൻഷൻ 90 ദിവസത്തിനു മുമ്പ് ഒരു റിവ്യൂ കമ്മിറ്റിയുടെ ശുപാർശ പ്രകാരം പുനഃപരിശോധിക്കണം; നീട്ടിയില്ലെങ്കിൽ 90 ദിവസത്തിനു ശേഷം അത് അസാധുവാകും; ഓരോ നീട്ടലും 180 ദിവസം വരെയാകാം, അത് അവസാനിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് വീണ്ടും പുനഃപരിശോധിക്കണം (ചട്ടം 10(6), (7)). Ajay Kumar Choudhary v. Union of India വിധിയെ തുടർന്ന്, സസ്പെൻഷൻ മുതൽ 90 ദിവസത്തിനകം കുറ്റപത്രം നൽകിയില്ലെങ്കിൽ സസ്പെൻഷൻ അസാധുവാകുമെന്ന് DoPT-യുടെ 23/08/2016-ലെ OM കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

കുറ്റപത്രമില്ലാതെ എന്നെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാമോ?

ഉവ്വ്, കുറച്ചു കാലത്തേക്ക്. അച്ചടക്ക നടപടികൾ ആലോചനയിൽ മാത്രമുള്ളപ്പോഴോ ഒരു ക്രിമിനൽ കേസ് അന്വേഷണത്തിലിരിക്കുമ്പോഴോ ചട്ടം 10(1) സസ്പെൻഷൻ അനുവദിക്കുന്നു. പക്ഷേ അപ്പോൾ സസ്പെൻഷൻ മുതൽ 90 ദിവസത്തിനകം കുറ്റപത്രം നൽകണം; അല്ലെങ്കിൽ Ajay Kumar Choudhary കേസിലെ സുപ്രീം കോടതി നിർദേശം നടപ്പാക്കുന്ന DoPT-യുടെ 23/08/2016-ലെ OM പ്രകാരം സസ്പെൻഷൻ അസാധുവാകും. ചട്ടം 23(i) പ്രകാരം 45 ദിവസത്തിനകം സസ്പെൻഷനെതിരെ അപ്പീലും നൽകാം; അതിനാൽ ഉത്തരവ് ലഭിച്ചാലുടൻ അതും അതിന്റെ കാരണങ്ങളും പരിശോധിക്കണം.

സസ്പെൻഷൻ കാലത്ത് എത്ര ഉപജീവന ബത്ത ലഭിക്കും?

ഫണ്ടമെന്റൽ റൂൾ 53 (Fundamental Rule 53) പ്രകാരം, ഉദ്യോഗസ്ഥന് അർധ ശമ്പള അവധിയിൽ ലഭിക്കുമായിരുന്ന അവധി ശമ്പളത്തിന് തുല്യമാണ് ഉപജീവന ബത്ത. മൂന്നു മാസത്തിനു ശേഷം, നീണ്ട സസ്പെൻഷൻ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ കുറ്റം കൊണ്ടല്ലെങ്കിൽ യോഗ്യതയുള്ള അധികാരിക്ക് അത് 50 ശതമാനം വരെ കൂട്ടാം; ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ കുറ്റം കൊണ്ടാണെങ്കിൽ 50 ശതമാനം വരെ കുറയ്ക്കാം. ബത്ത നിശ്ചയിക്കുന്ന ഉത്തരവിനെതിരെ ചട്ടം 23(v)(d) പ്രകാരം അപ്പീൽ നൽകാം. ബത്ത നൽകാതിരിക്കുന്നത് ഗൗരവമുള്ള കാര്യമാണ്: അത് ലഭിക്കാത്തതിനാൽ ഹാജരാകാൻ കഴിയാതിരുന്ന ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരെ ഏകപക്ഷീയമായി (ex parte) നടത്തിയ അന്വേഷണം സുപ്രീം കോടതി റദ്ദാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിലെ സീൽഡ് കവർ നടപടിക്രമം എന്താണ്?

DoPT-യുടെ 14/09/1992-ലെ OM പ്രകാരം, ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥൻ സസ്പെൻഷനിലായിരിക്കുമ്പോഴോ, നിലവിലുള്ള അച്ചടക്ക നടപടികളിൽ കുറ്റപത്രം ലഭിച്ചിരിക്കുമ്പോഴോ, നിലവിലുള്ള ക്രിമിനൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ നേരിടുമ്പോഴോ, DPC ആ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ മറ്റെല്ലാവരെയും പോലെ വിലയിരുത്തുന്നു, പക്ഷേ അതിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ മുദ്രവയ്ക്കുന്നു. കേസ് അവസാനിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ കവർ തുറക്കൂ. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ പൂർണമായി കുറ്റവിമുക്തനായാൽ, ജൂനിയറിന് സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ച തീയതിയെ ആധാരമാക്കി സ്ഥാനക്കയറ്റം നൽകുന്നു. ശിക്ഷ ചുമത്തിയാൽ കവർ അവഗണിക്കപ്പെടുകയും ഉദ്യോഗസ്ഥനെ അടുത്ത DPC പുതുതായി പരിഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കുറ്റപത്രം നൽകുന്നതിനു മുമ്പ് വകുപ്പിന് സീൽഡ് കവർ ഉപയോഗിക്കാമോ?

ഇല്ല. Union of India v. K.V. Jankiraman കേസിൽ, കുറ്റാരോപണ മെമ്മോറാണ്ടമോ കുറ്റപത്രമോ യഥാർഥത്തിൽ നൽകിയതിനു ശേഷം മാത്രമേ സീൽഡ് കവർ നടപടിക്രമം സ്വീകരിക്കാനാകൂ എന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു; ഒരു പ്രാഥമിക അന്വേഷണം അതിനെ ന്യായീകരിക്കുന്നില്ല. DPC യോഗം ചേർന്ന തീയതിയിലെ സ്ഥിതിയാണ് പ്രധാനം. ഒരു അന്വേഷണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം സ്ഥാനക്കയറ്റം തടഞ്ഞുവച്ചാൽ, ഉദ്യോഗസ്ഥന് ഒരു റിവ്യൂ DPC ആവശ്യപ്പെടാം; നിരസിച്ചാൽ, വകുപ്പുതല പരിഹാരത്തിനു ശേഷം സെൻട്രൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണലിനെ സമീപിക്കാം.

സീൽഡ് കവർ എനിക്ക് അനുകൂലമായി തുറന്നാൽ ശമ്പള കുടിശ്ശിക ലഭിക്കുമോ?

സ്വയമേവ ലഭിക്കില്ല. കുറ്റവിമുക്തനായ ഉദ്യോഗസ്ഥന് ജൂനിയറിന്റെ തീയതി മുതൽ സാങ്കൽപിക സ്ഥാനക്കയറ്റം (notional promotion) നൽകുമെന്ന് 14/09/1992-ലെ OM-ന്റെ ഖണ്ഡിക 3 വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു; പക്ഷേ സാങ്കൽപിക കാലയളവിലെ കുടിശ്ശിക നൽകണോ എന്ന് നിയമന അധികാരിയാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്, നിഷേധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ കാരണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തണം. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വരുത്തിയ കാലതാമസം, അല്ലെങ്കിൽ സംശയത്തിന്റെ ആനുകൂല്യത്തിലുള്ള കുറ്റവിമുക്തി എന്നിവയാണ് ന്യായമായ നിഷേധത്തിന് OM നൽകുന്ന ഉദാഹരണങ്ങൾ. കാരണങ്ങളില്ലാതെയോ രേഖകൾ പിന്തുണയ്ക്കാത്ത കാരണങ്ങളാലോ ഉള്ള നിഷേധം നിവേദനം വഴിയും തുടർന്ന് ട്രൈബ്യൂണലിലും ചോദ്യം ചെയ്യാം.

വിരമിക്കുമ്പോൾ ഒരു വകുപ്പുതല കേസ് നിലവിലുണ്ടെന്ന കാരണത്താൽ എന്റെ പെൻഷനോ ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയോ നിർത്തലാക്കാമോ?

നിർത്തലാക്കാനാവില്ല, പക്ഷേ ഭാഗികമായി തടഞ്ഞുവയ്ക്കാം. കേന്ദ്ര സിവിൽ സർവീസസ് (പെൻഷൻ) ചട്ടങ്ങൾ, 2021 (CCS (Pension) Rules, 2021) ചട്ടം 8 പ്രകാരം, ആരംഭിച്ച വകുപ്പുതല നടപടികളോ ജുഡീഷ്യൽ നടപടികളോ നേരിടുന്ന വിരമിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥന് യോഗ്യതാ സർവീസിന് അനുവദനീയമായ പരമാവധി തുകയ്ക്ക് തുല്യമായ താൽക്കാലിക പെൻഷൻ (provisional pension) ലഭിക്കും; നടപടികൾ അവസാനിക്കുന്നതുവരെ ഗ്രാറ്റുവിറ്റി തടഞ്ഞുവയ്ക്കും. പെൻഷനോ ഗ്രാറ്റുവിറ്റിയോ അന്തിമമായി തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനോ പിൻവലിക്കാനോ ഗുരുതരമായ ദുർനടപ്പിന്റെയോ അനാസ്ഥയുടെയോ കണ്ടെത്തൽ ആവശ്യമാണ്. 2025-ൽ Swaraj Basu v. IGNOU കേസിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചതുപോലെ, വെറുമൊരു അന്വേഷണമോ ആലോചനയിൽ മാത്രമുള്ള നടപടികളോ തടഞ്ഞുവയ്ക്കലിനെ ന്യായീകരിക്കുന്നില്ല.

ഞാൻ വിരമിച്ച ശേഷം സർക്കാരിന് ഒരു വകുപ്പുതല കേസ് ആരംഭിക്കാമോ?

ഉവ്വ്, പക്ഷേ പരിധികൾക്കുള്ളിൽ. പെൻഷൻ ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരം, ഉദ്യോഗസ്ഥൻ സർവീസിലിരിക്കെ ആരംഭിക്കാത്ത വകുപ്പുതല നടപടികൾക്ക് അനുമതി (sanction) ആവശ്യമാണ്; അവ ആരംഭിക്കുന്നതിന് നാലു വർഷത്തിലേറെ മുമ്പ് നടന്ന ഒരു സംഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാകാനും പാടില്ല. നാലു വർഷം കണക്കാക്കുന്നത് സംഭവം നടന്ന തീയതി മുതലാണ്, വകുപ്പ് അതറിഞ്ഞ തീയതി മുതലല്ല എന്ന് 2026 മേയിൽ Delhi Development Authority v. Mohd. Hakim Khan കേസിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വിധിക്കുകയും, ആ കാലയളവിനു പുറത്ത് നൽകിയ ഒരു കുറ്റപത്രം റദ്ദാക്കിയത് ശരിവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

വകുപ്പുതല കേസ് നിലവിലിരിക്കെ എനിക്ക് പെൻഷൻ കമ്മ്യൂട്ട് ചെയ്യാമോ?

ഇല്ല. CCS (Pension) Rules, 2021-ന്റെ ചട്ടം 8 പ്രകാരം അനുവദിച്ച താൽക്കാലിക പെൻഷൻ, വകുപ്പുതല നടപടികളോ ജുഡീഷ്യൽ നടപടികളോ നിലവിലിരിക്കെ കമ്മ്യൂട്ട് ചെയ്യാനാവില്ലെന്ന് DoPPW-യുടെ 29/10/2026-ലെ OM വ്യക്തമാക്കുന്നു; കാരണം CCS (പെൻഷൻ കമ്മ്യൂട്ടേഷൻ) ചട്ടങ്ങൾ, 1981 (CCS (Commutation of Pension) Rules, 1981) ചട്ടം 4 അത് വിലക്കുന്നു. നടപടികൾ അവസാനിക്കുകയും പെൻഷൻ അനുവദിക്കുന്ന ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്താൽ പെൻഷൻകാരന് കമ്മ്യൂട്ടേഷന് അപേക്ഷിക്കാം; ആ ഉത്തരവിന് ഒരു വർഷത്തിനകം അപേക്ഷ ഓഫീസ് മേധാവിക്ക് ലഭിച്ചാൽ വൈദ്യപരിശോധന ആവശ്യമില്ല.

സസ്പെൻഷൻ, സീൽഡ് കവർ തീരുമാനം, തടഞ്ഞുവച്ച പെൻഷൻ എന്നിവ എവിടെ ചോദ്യം ചെയ്യണം?

ആദ്യം വകുപ്പിനുള്ളിൽ: CCS (CCA) ചട്ടങ്ങളുടെ ചട്ടം 23 പ്രകാരം സസ്പെൻഷനെതിരെയോ പെൻഷൻ ഉത്തരവിനെതിരെയോ 45 ദിവസത്തിനകം അപ്പീൽ, അല്ലെങ്കിൽ റിവ്യൂ DPC-ക്കോ കുടിശ്ശിക അനുവദിക്കുന്നതിനോ ഉള്ള നിവേദനം. തുടർന്ന്, കേന്ദ്ര സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്ക്, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണൽസ് ആക്ട്, 1985 (Administrative Tribunals Act, 1985) വകുപ്പ് 19 പ്രകാരം സെൻട്രൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് ട്രൈബ്യൂണലിൽ ഒറിജിനൽ അപേക്ഷ; സാധാരണയായി അന്തിമ ഉത്തരവിന് ഒരു വർഷത്തിനകം, അല്ലെങ്കിൽ ഉത്തരവില്ലാതെ ആറു മാസം കഴിഞ്ഞതിന് ഒരു വർഷത്തിനകം. ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ ഉത്തരവ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിലും, അവിടെ നിന്ന് സുപ്രീം കോടതിയിലും ചോദ്യം ചെയ്യാം.

ഈ ഉത്തരങ്ങൾ വിജ്ഞാനപരമായ സംഗ്രഹങ്ങളാണ്; ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിഗത കേസിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമോപദേശമല്ല.

എൻഗേജ്മെന്റ്

ഗൗരവമുള്ള ചോദ്യത്തിന് വേണ്ടത് വായിച്ചു പഠിച്ച ബ്രീഫ് ആണ്.

കോൺഫറൻസുകൾ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത്, G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi എന്ന വിലാസത്തിലാണ്. കത്തിടപാടുകൾ പ്രിൻസിപ്പൽ തന്നെ വായിക്കുന്നു.

നിരാകരണം ഓഫീസ് ജോലി സ്വീകരിക്കുന്ന മേഖലകളാണ് ഈ പേജ് വിവരിക്കുന്നത്; ഇത് വിവരങ്ങൾ നൽകാൻ മാത്രമുള്ളതാണ്, ബാർ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ ചട്ടങ്ങൾ, അധ്യായം II, ഭാഗം VI, ചട്ടം 36 പാലിച്ചാണ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, ഇത് പരസ്യമോ കക്ഷികളെ തേടലോ അല്ല. ഇവിടെയുള്ളതൊന്നും നിയമോപദേശമല്ല; ഇത് വായിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അഭിഭാഷക-കക്ഷി ബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നുമില്ല.

ബാർ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ ചട്ടങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്ന പ്രകാരം, Lokesh Bhardwaj Law Offices-ന്റെ ജോലിയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവിവരങ്ങളാണ് ഈ പേജ് നൽകുന്നത്. ഇത് നിയമോപദേശമല്ല; ഇത് അഭിഭാഷക-കക്ഷി ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നുമില്ല. രേഖാമൂലം സമ്മതിച്ച എൻഗേജ്മെന്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമേ LBLO ഒരു വിഷയത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കൂ.

16/11/2026-ലെ നിയമസ്ഥിതി പ്രകാരം.

WhatsApp