ಭಾರತದಲ್ಲಿ AI ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ: ಕಾನೂನು ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ
ಕಂಪನಿಯು AI ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸಲಿ, ಅದೇ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪುಟ ಅವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ
- ಇನ್ನೂ AI ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಲವು ಕಾನೂನುಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ:
- IT ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು IT ನಿಯಮಗಳು. 20/02/2026 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2000 (Information Technology Act, 2000) ರ ಅಡಿಯ IT ನಿಯಮಗಳು "ಕೃತಕವಾಗಿ ರಚಿತ ಮಾಹಿತಿ" (synthetically generated information: ನೈಜವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ರಚಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಧ್ವನಿ, ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ) ಅನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಲೇಬಲ್ ಹಾಕುವ ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ (takedown) ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
- DPDP ಕಾಯ್ದೆ. ತರಬೇತಿಗೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2023 (Digital Personal Data Protection Act, 2023) ಪ್ರಕಾರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲೇಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು 13/05/2027 ರಿಂದ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.
- ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ. ತರಬೇತಿ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಔಟ್ಪುಟ್ಗಳು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ (copyright) ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತವೆ (ನೋಡಿ ಲೇಖನ 2).
- ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ. AI ಉತ್ಪನ್ನ ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ದೋಷಪೂರಿತ ಸೇವೆಗಳು.
- ವಲಯದ ನಿಯಮಗಳು. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ವಿಮೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಟೆಲಿಕಾಂ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಕರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿವೆ.
- ಕಂಪನಿಯು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದವು:
- ತನ್ನ ದತ್ತಾಂಶ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಕ್ಷೆ;
- AI ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಏನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಗ್ರಾಹಕ ಷರತ್ತುಗಳು;
- ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಷರತ್ತುಗಳು;
- ಆಂತರಿಕ AI ಬಳಕೆ ನೀತಿ;
- ಮಹತ್ವದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಮಾನವ ಪರಿಶೀಲನೆ;
- ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರುಗಳಿಗಾಗಿ ಯೋಜನೆ.
- ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ (platforms): ಕೃತಕ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಲೇಬಲ್ ಹಾಕುವಿಕೆ, ಮತ್ತು IT ನಿಯಮಗಳು ಈಗ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ.
- ಹಂತಗಳು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ:
- AI ಬಳಕೆಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ;
- ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಿ;
- ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ;
- ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳ ಕರಡು ರಚಿಸಿ;
- ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ;
- ನಿಯಮಗಳು ಬದಲಾದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.
- ಸಿದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ:
- ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಯ ವಿವರಣೆ;
- ದತ್ತಾಂಶದ ಮೂಲಗಳು;
- ಮಾದರಿ ಒದಗಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಷರತ್ತುಗಳು;
- ಗ್ರಾಹಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳು;
- ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ನೀತಿಗಳು.
ನೀವು ಕೇಳುವ ಪದಗಳು
- ತರಬೇತಿ ದತ್ತಾಂಶ (Training data)
- ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಬಳಸಿದ ದತ್ತಾಂಶ. ಅದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಖ್ಯ.
- ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಕ (Model and deployer)
- AI ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಹಾರ.
- ಕೃತಕ ವಿಷಯದ ಲೇಬಲಿಂಗ್ (Labelling of synthetic content)
- ನಿಯಮಗಳು ಬಯಸುವಲ್ಲಿ AI ರಚಿತ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಲೇಬಲ್ಗಳು.
- ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಔಟ್ಪುಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶ (Personal data in prompts and outputs)
- ಇದು DPDP ಕಾಯ್ದೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
- ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಬಳಕೆ ನೀತಿ (Terms of use and acceptable use policy)
- ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದ.
- ಮಾನವ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ (Human oversight)
- AI ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮದ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ.
ವಿವರವಾಗಿ
ಹಂತ 1: ಬಳಕೆಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ
ಕಂಪನಿಯು:
- ಮಾದರಿಯನ್ನು (model) ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ;
- ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಆ್ಯಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ;
- ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರದೊಳಗೆ AI ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆಯೇ;
- ಬಳಕೆದಾರರು AI ಮೂಲಕ ವಿಷಯ ರಚಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆಯೇ?
ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆ.
ಹಂತ 2: ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳು
ತರಬೇತಿ ಅಥವಾ ಇನ್ಪುಟ್ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರತಿ ಮೂಲಕ್ಕೂ ಇವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ:
- ಅದರ ಮಾಲೀಕರು ಯಾರು;
- ಯಾವ ಲೈಸೆನ್ಸ್ನಡಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು;
- ಅದರಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶವಿದೆಯೇ;
- ಅದರ ಷರತ್ತುಗಳು AI ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆಯೇ.
ಸ್ಕ್ರೇಪ್ ಮಾಡಿದ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ದತ್ತಾಂಶಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಬೇಕು.
ಹಂತ 3: ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನು
- 2026 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದ IT ನಿಯಮಗಳು. ಇವು ಕೃತಕವಾಗಿ ರಚಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಇವು ಲೇಬಲ್ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕಾಲಮಿತಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
- DPDP ಕಾಯ್ದೆ. ತರಬೇತಿ ದತ್ತಾಂಶ ಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ಗಳಲ್ಲಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
- ವಲಯದ ನಿಯಂತ್ರಣ. ಗ್ರಾಹಕರ ಕುರಿತ ತೀರ್ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ AI ಬಳಸುವ ಸಾಲದಾತರು ಅಥವಾ ವಿಮಾದಾರರು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಯ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಕರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲೇಬೇಕು.
ಹಂತ 4: ಒಪ್ಪಂದಗಳು
- ಗ್ರಾಹಕ ಷರತ್ತುಗಳು ಸೇವೆ, ಅದರ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಔಟ್ಪುಟ್ಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.
- ಮಾದರಿ ಒದಗಿಸುವವರ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
- ದತ್ತಾಂಶದ ಬಳಕೆ;
- ಗೋಪ್ಯತೆ;
- ನಷ್ಟಭರ್ತಿಗಳು;
- ಸೇವಾ ಮಟ್ಟಗಳು.
- ನೌಕರರು ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ತಾವು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಂತ 5: ಆಡಳಿತ
ಲಿಖಿತ AI ಬಳಕೆ ನೀತಿ ಇವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ:
- ಅನುಮೋದಿತ ಸಾಧನಗಳು;
- ನಮೂದಿಸಬಾರದ ದತ್ತಾಂಶ;
- ಔಟ್ಪುಟ್ಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ;
- ದಾಖಲೆ ನಿರ್ವಹಣೆ.
ಜನರ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯರೊಬ್ಬರು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು.
- ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮಾದರಿ ಒದಗಿಸುವವರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.
- ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೀಡಲಾಗದ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಭರವಸೆ ನೀಡುವ ಗ್ರಾಹಕ ಷರತ್ತುಗಳು.
- ಸಿಬ್ಬಂದಿ AI ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಕುರಿತು ಆಂತರಿಕ ನೀತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.
ಜನರು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
AI ಬಳಸಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರವಾನಗಿ ಬೇಕೇ?
ಸಾಮಾನ್ಯ AI ಪರವಾನಗಿ ಇಲ್ಲ. ವಲಯದ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು IT ನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
AI ರಚಿತ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ನಾವು ಲೇಬಲ್ ಹಾಕಲೇಬೇಕೇ?
ಕೃತಕವಾಗಿ ರಚಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ (intermediaries) ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದ IT ನಿಯಮಗಳಡಿ ಲೇಬಲ್ ಹಾಕುವ ಕರ್ತವ್ಯವಿದೆ. ಇತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸದಿರಲು ಲೇಬಲ್ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರ ದತ್ತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಬಹುದೇ?
ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ನೋಟಿಸ್ ಬೇಕು.
ಈ ಉತ್ತರಗಳು ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿ ನೀಡಿರುವ ಸಾರಾಂಶಗಳು; ಇವು ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯಲ್ಲ.
ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಓದಿದ ಕಡತ ಬೇಕು.
ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ಪೂರ್ವನಿಗದಿತ ಭೇಟಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ, G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೇ ಓದುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಪುಟವು ಭಾರತೀಯ ವಕೀಲರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿಯಮಗಳ (Bar Council of India Rules) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಿರುವಂತೆ, Lokesh Bhardwaj Law Offices ನ ಕೆಲಸದ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಕಕ್ಷಿದಾರ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಲಿಖಿತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ ಎಂಗೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ LBLO ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
14/11/2026 ರಂದು ಇದ್ದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ.
← ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು