Lokesh Bhardwaj Law Offices ← എല്ലാ പ്രാക്ടീസ് മേഖലകളും

ഇംഗ്ലീഷിൽ എഴുതിയ ഒരു പേജിന്റെ വിവർത്തനമാണ് ഈ പേജ്. രണ്ടും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുള്ളിടത്ത് ഇംഗ്ലീഷ് പാഠത്തിനാണ് പ്രാബല്യം. ഇംഗ്ലീഷ് പേജ് വായിക്കുക

Lokesh Bhardwaj Law Offices · അഭിഭാഷകരും നിയമ കൺസൾട്ടന്റുമാരും, ന്യൂഡൽഹി · lokeshbhardwajlawoffices.com
പ്രാക്ടീസ് മേഖല

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം: അപകീർത്തിപ്പെടുത്തൽ, ഇടപെടൽ, സമ്മതം, പ്രതിരോധങ്ങൾ

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നത് നീതിനിർവഹണത്തെ തന്നെയാണ്, ജഡ്ജിമാരുടെ വ്യക്തിപരമായ അന്തസ്സിനെയല്ല. അത് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും സ്പർശിക്കുന്നതിനാൽ, ആർക്കെല്ലാം അത് ആരംഭിക്കാമെന്ന് നിയമം പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും പ്രതിരോധങ്ങൾ പട്ടികപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ

നിങ്ങൾ കേൾക്കാനിടയുള്ള പദങ്ങൾ

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം (Criminal contempt)
ഒരു കോടതിയെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുകയോ അതിന്റെ അധികാരം താഴ്ത്തുകയോ ചെയ്യുന്ന, ഒരു ജുഡീഷ്യൽ നടപടിയിൽ ഇടപെടുന്ന, അല്ലെങ്കിൽ നീതിനിർവഹണത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന പെരുമാറ്റമോ പ്രസിദ്ധീകരണമോ (വകുപ്പ് 2(c)).
കോടതിയെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തൽ (Scandalising the court)
കോടതിയുടെ അധികാരം താഴ്ത്താൻ ഇടയാക്കുന്ന, ഒരു കോടതിക്കോ ജഡ്ജിക്കോ നേരെയുള്ള ആക്രമണം; ഒരു വിധിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തം.
കോടതിയുടെ മുന്നിൽ വച്ചുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യം (Contempt in the face of the court)
കോടതിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിലോ കോടതി കേൾക്കെയോ നടക്കുന്ന കോടതിയലക്ഷ്യം; വകുപ്പ് 14 പ്രകാരം സംക്ഷിപ്തമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു.
ലോ ഓഫീസർ (Law Officer)
ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ കാര്യത്തിൽ, വകുപ്പ് 15 പ്രകാരം കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിർദേശിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ; ഒരു സ്വകാര്യ വ്യക്തിക്ക് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രേഖാമൂലമുള്ള സമ്മതം വേണം.
റഫറൻസ്
തനിക്കെതിരെ നടന്ന കോടതിയലക്ഷ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു കീഴ്ക്കോടതി ഹൈക്കോടതിക്കു നൽകുന്ന റിപ്പോർട്ട്.
Suo motu (സ്വമേധയാ)
കോടതിയുടെ സ്വന്തം നിലയിൽ.
സത്യം കൊണ്ടുള്ള ന്യായീകരണം (Justification by truth)
വകുപ്പ് 13(b) പ്രകാരമുള്ള പ്രതിരോധം; അത് പൊതുതാൽപ്പര്യത്തിനുള്ളതാണെന്നും അപേക്ഷ സദുദ്ദേശ്യപരമാണെന്നും കോടതിക്ക് ബോധ്യപ്പെടുന്നിടത്ത് ലഭ്യം.

വിശദമായി

ഈ ലേഖനത്തിന് 6 ഭാഗങ്ങളുണ്ട്:

  1. ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം: അപകീർത്തിപ്പെടുത്തലും ഇടപെടലും
  2. അറ്റോർണി ജനറലിന്റെയോ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലിന്റെയോ സമ്മതം (വകുപ്പ് 15)
  3. കീഴ്ക്കോടതികളോടുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യവും റഫറൻസുകളും
  4. സത്യവും ന്യായമായ അഭിപ്രായപ്രകടനവും (വകുപ്പ് 13, വകുപ്പ് 5)
  5. സുപ്രീം കോടതിയുടെ കോടതിയലക്ഷ്യ അധികാരപരിധി (അനുച്ഛേദം 129)
  6. അപ്പീലുകൾ

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം: അപകീർത്തിപ്പെടുത്തലും ഇടപെടലും

കോടതിയലക്ഷ്യ നിയമം, 1971 (Contempt of Courts Act, 1971) വകുപ്പ് 2(c) ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തെ നിർവചിക്കുന്നത്, പറഞ്ഞതോ എഴുതിയതോ ആയ വാക്കുകൾ കൊണ്ടോ, അടയാളങ്ങൾ കൊണ്ടോ, ദൃശ്യരൂപങ്ങൾ കൊണ്ടോ, മറ്റു വിധത്തിലോ, താഴെപ്പറയുന്നവയിൽ ഏതെങ്കിലും ചെയ്യുന്ന ഏതെങ്കിലും കാര്യത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണമായോ, അങ്ങനെയുള്ള മറ്റേതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നതായോ ആണ്:

  1. ഏതെങ്കിലും കോടതിയുടെ അധികാരത്തെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുകയോ അപകീർത്തിപ്പെടുത്താൻ ഇടയാക്കുകയോ, താഴ്ത്തുകയോ താഴ്ത്താൻ ഇടയാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത്;
  2. ഏതെങ്കിലും ജുഡീഷ്യൽ നടപടിയുടെ ശരിയായ ഗതിക്ക് ഹാനി വരുത്തുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ ഇടപെടുകയോ ഇടപെടാൻ ഇടയാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ
  3. മറ്റേതെങ്കിലും വിധത്തിൽ നീതിനിർവഹണത്തിൽ ഇടപെടുകയോ ഇടപെടാൻ ഇടയാക്കുകയോ, തടസ്സപ്പെടുത്തുകയോ തടസ്സപ്പെടുത്താൻ ഇടയാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത്.

ഈ അധികാരം നിലനിൽക്കുന്നത് അവഹേളനത്തിൽ നിന്ന് കോടതിയുടെ അന്തസ്സ് സംരക്ഷിക്കാനല്ല, മറിച്ച് നീതിനിർവഹണം വഴിതെറ്റിക്കപ്പെടുകയോ ഹാനിപ്പെടുകയോ തടസ്സപ്പെടുകയോ അതിൽ ഇടപെടലുണ്ടാവുകയോ ചെയ്യരുതെന്ന പൊതുജനങ്ങളുടെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കാനാണെന്നും, കോടതിക്കുള്ളിലോ പുറത്തോ അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ആക്രമിച്ചുകൊണ്ട് ജുഡീഷ്യൽ ചുമതലകളിൽ മനഃപൂർവം ഇടപെടുന്നത് ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യമാണെന്നും സുപ്രീം കോടതി വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് (Delhi Judicial Service Association v. State of Gujarat, (1991) 4 SCC 406).

പ്രായോഗികമായി മൂന്നു തരം

കോടതിയുടെ മുന്നിൽ വച്ചുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യം (Contempt in the face of the court)

വകുപ്പ് 14 പ്രകാരം, തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലോ തങ്ങൾ കേൾക്കെയോ നടന്ന കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് സുപ്രീം കോടതിക്കോ ഹൈക്കോടതിക്കോ ഒരാളെ തടഞ്ഞുവയ്ക്കാം; അതേ ദിവസം തന്നെയോ കഴിയുന്നത്ര നേരത്തെയോ കുറ്റാരോപണം രേഖാമൂലം അയാളെ അറിയിക്കുകയും, പ്രതിരോധം കേൾക്കുകയും, തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യാം. അപേക്ഷിച്ചാൽ, പ്രായോഗികമായിടത്ത്, മറ്റൊരു ജഡ്ജിയുടെ വിചാരണയ്ക്കായി വിഷയം ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകുന്നു. ഡൽഹിയിൽ, കോടതിയലക്ഷ്യ (ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി) ചട്ടങ്ങൾ, 2025 (Contempt of Courts (Delhi High Court) Rules, 2025) ചട്ടം 4, ഫോം I-ലുള്ള കുറ്റാരോപണം, മാറ്റിയ വിഷയം ഒരു ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിനു മുമ്പാകെ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യൽ എന്നിവ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു; ബന്ധപ്പെട്ട ജഡ്ജി സാക്ഷിയായി ഹാജരാകേണ്ടതില്ലെന്നും പറയുന്നു.

നടപടിക്രമവും ശിക്ഷയും

കീഴ്ക്കോടതികളോടുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യവും റഫറൻസുകളും

ഓരോ ഹൈക്കോടതിക്കും തന്നോടുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിലുള്ള അതേ അധികാരപരിധി തനിക്കു കീഴിലുള്ള കോടതികളോടുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും വകുപ്പ് 10 നൽകുന്നു. നിയമം ഇപ്പോഴും പേരെടുത്തു പറയുന്ന ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാ നിയമം (Indian Penal Code) പ്രകാരം ശിക്ഷാർഹമായ കുറ്റമാകുന്ന കോടതിയലക്ഷ്യത്തെ അതിന്റെ പ്രൊവിസോ ഒഴിവാക്കുന്നു (01/07/2024 മുതൽ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത, 2023 (Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023) ശിക്ഷാ നിയമത്തിനു പകരം വന്നു); അത്തരം പെരുമാറ്റം ക്രിമിനൽ കോടതികളിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. വകുപ്പ് 11 പ്രകാരം, അത്തരം കോടതിയലക്ഷ്യം നടന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ ആ വ്യക്തി ഉള്ളത്, തന്റെ പ്രാദേശിക പരിധിക്കുള്ളിലായാലും പുറത്തായാലും ഹൈക്കോടതിക്ക് അത് വിചാരണ ചെയ്യാം.

അത് ഹൈക്കോടതിയിൽ എത്തുന്നത് എങ്ങനെ

വകുപ്പ് 15(2) പ്രകാരം കീഴ്ക്കോടതിയുടെ റഫറൻസിലോ, അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലിന്റെയോ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്താണെങ്കിൽ നിർദേശിക്കപ്പെട്ട ലോ ഓഫീസറുടെയോ അപേക്ഷയിലോ ഹൈക്കോടതിക്ക് നടപടിയെടുക്കാം; റഫറൻസിലോ അപേക്ഷയിലോ കോടതിയലക്ഷ്യം വ്യക്തമാക്കണം (വകുപ്പ് 15(3)).

ഡൽഹിയിലെ ജില്ലാ കോടതികളിൽ നിന്നുള്ള റഫറൻസുകൾ

ഒരു കീഴ്ക്കോടതി ജഡ്ജിയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതികൾ

ഒരു കീഴ്ക്കോടതിയുടെ അധ്യക്ഷ ഉദ്യോഗസ്ഥനെക്കുറിച്ച്, ആ കോടതി കീഴിലുള്ള മറ്റേതെങ്കിലും കീഴ്ക്കോടതിക്കോ ഹൈക്കോടതിക്കോ സദുദ്ദേശ്യത്തോടെ നൽകുന്ന പ്രസ്താവനയെ വകുപ്പ് 6 സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഒരു ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസറെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതി ആ വഴികളിലൂടെ, മിതമായ ഭാഷയിൽ, ഉന്നയിക്കണം.

സുപ്രീം കോടതിയുടെ സമാന്തര അധികാരം

തന്റെ തിരുത്തലിനു വിധേയമായ ഉത്തരവുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന കോടതികളെ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ, ഹൈക്കോടതികളോടൊപ്പം സമാന്തരമായി, തനിക്ക് അവകാശവും കടമയുമുണ്ടെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചിട്ടുണ്ട് (Delhi Judicial Service Association v. State of Gujarat, (1991) 4 SCC 406).

സത്യവും ന്യായമായ അഭിപ്രായപ്രകടനവും (വകുപ്പ് 13, വകുപ്പ് 5)

കോടതിയലക്ഷ്യമല്ലാത്ത പെരുമാറ്റങ്ങൾ നിയമം പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. നിയമത്തിനു മുമ്പ് സാധുവായിരുന്ന മറ്റേതൊരു പ്രതിരോധവും വകുപ്പ് 8 നിലനിർത്തുന്നു; ഈ നിയമമില്ലാതെ കോടതിയലക്ഷ്യമായി ശിക്ഷാർഹമല്ലാത്ത ഒന്നിനെയും ഈ നിയമം ശിക്ഷാർഹമാക്കുന്നില്ലെന്ന് വകുപ്പ് 9 വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു.

തീർപ്പായ കേസിനെക്കുറിച്ചുള്ള ന്യായമായ അഭിപ്രായപ്രകടനം (വകുപ്പ് 5)

വാദം കേട്ട് അന്തിമമായി തീർപ്പാക്കിയ ഏതെങ്കിലും കേസിന്റെ മെറിറ്റിനെക്കുറിച്ച് ന്യായമായ അഭിപ്രായം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിന് ഒരാൾ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് കുറ്റക്കാരനല്ല. ഒരു തീരുമാനത്തിന്റെ ന്യായവാദത്തെയും ഫലത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായത്തെ ഈ സംരക്ഷണം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ജഡ്ജിക്ക് ദുരുദ്ദേശ്യം ആരോപിക്കുന്നതിലേക്ക് അത് നീളുന്നില്ല, ഇപ്പോഴും നിലവിലുള്ള ഒരു കേസിനെ അത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നുമില്ല.

സത്യം കൊണ്ടുള്ള ന്യായീകരണം (വകുപ്പ് 13(b))

കോടതിയലക്ഷ്യ (ഭേദഗതി) നിയമം, 2006 (Contempt of Courts (Amendment) Act, 2006) 17/03/2006 മുതൽ പ്രാബല്യത്തോടെ പകരം ചേർത്ത വകുപ്പ് 13, അത് പൊതുതാൽപ്പര്യത്തിനുള്ളതാണെന്നും പ്രതിരോധം ഉന്നയിക്കാനുള്ള അപേക്ഷ സദുദ്ദേശ്യപരമാണെന്നും (bona fide) കോടതിക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ, സത്യം കൊണ്ടുള്ള ന്യായീകരണം സാധുവായ പ്രതിരോധമായി അനുവദിക്കാൻ കോടതിയെ അനുവദിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിരോധം സ്വയമേവ ലഭിക്കുന്നതല്ല; സത്യവും പൊതുതാൽപ്പര്യവും ആ വ്യക്തി കാണിക്കണം; പ്രായോഗികമായി സദുദ്ദേശ്യപരമായ അപേക്ഷ എന്നാൽ പ്രസ്താവന നടത്തുമ്പോൾ തെളിവുകൾ കൈവശമുണ്ടായിരിക്കുകയും അവ സത്യവാങ്മൂലത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നാണ്.

മറ്റു നിയമപരമായ സംരക്ഷണങ്ങൾ

മാപ്പപേക്ഷ

കോടതിക്കു തൃപ്തികരമായ മാപ്പപേക്ഷയിൽ കോടതിക്ക് ആരോപിതനെ വിട്ടയയ്ക്കുകയോ ശിക്ഷ ഇളവു ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാം; സദുദ്ദേശ്യപരമായ ഒരു മാപ്പപേക്ഷ ഉപാധികളോടു കൂടിയതോ സോപാധികമോ ആണെന്ന കാരണം കൊണ്ടു മാത്രം തള്ളിക്കളയരുത് (വകുപ്പ് 12(1)). ശിക്ഷയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ വേണ്ടി മാത്രം കടലാസിൽ നൽകുന്ന മാപ്പപേക്ഷകൾ നിരസിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് (L.D. Jaikwal v. State of U.P., (1984) 3 SCC 405).

സുപ്രീം കോടതിയുടെ കോടതിയലക്ഷ്യ അധികാരപരിധി (അനുച്ഛേദം 129)

ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 129 സുപ്രീം കോടതിയെ ഒരു കോർട്ട് ഓഫ് റെക്കോർഡ് ആക്കുന്നു; തന്നോടുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യം ശിക്ഷിക്കാനുള്ള അധികാരം ഉൾപ്പെടെ അത്തരം കോടതിയുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും അതിനുണ്ട്. പാർലമെന്റ് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഏതു നിയമത്തിനും വിധേയമായി, തന്നോടുള്ള ഏതു കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന്റെയും അന്വേഷണത്തിനോ ശിക്ഷയ്ക്കോ വേണ്ടി കോടതിക്ക് ഏത് ഉത്തരവും പുറപ്പെടുവിക്കാമെന്ന് അനുച്ഛേദം 142(2) കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. അനുച്ഛേദം 215 ഓരോ ഹൈക്കോടതിക്കും സമാനമായ അധികാരം നൽകുന്നു.

1971-ലെ നിയമവും സുപ്രീം കോടതിയും

Supreme Court Bar Association v. Union of India, (1998) 4 SCC 409 കേസിൽ, തന്നോടോ തനിക്കു കീഴിലുള്ള കോടതികളോടോ ഉള്ള കോടതിയലക്ഷ്യം ശിക്ഷിക്കാനുള്ള തന്റെ അധികാരങ്ങളെ ഈ നിയമം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നില്ലെന്നും, അവയെ അനുച്ഛേദങ്ങൾ 142(2), 129 എന്നിവ മാത്രമാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നതെന്നും സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു; പാർലമെന്റിന്റെ ഒരു നിയമത്തിന് ഒരു കോർട്ട് ഓഫ് റെക്കോർഡിന്റെ അന്തർലീനമായ അധികാരപരിധി എടുത്തുകളയാനാവില്ല, എങ്കിലും ശിക്ഷയുടെ കാര്യത്തിൽ അതിന് മാർഗദർശനം നൽകാം. ഒരു അഭിഭാഷകനെ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് ശിക്ഷിക്കുമ്പോൾ ആ അഭിഭാഷകന്റെ ലൈസൻസ് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാൻ തനിക്കു കഴിയില്ലെന്നും കോടതി വിധിച്ചു; പ്രൊഫഷണൽ ദുഷ്പെരുമാറ്റം അഭിഭാഷക നിയമം, 1961 (Advocates Act, 1961) പ്രകാരം ബാർ കൗൺസിലിന്റെ വിഷയമാണ്.

സുപ്രീം കോടതിയിലെ നടപടിക്രമം

അനുച്ഛേദം 129 പ്രകാരമുള്ള കോടതിയുടെ അധികാരം, ഹൈക്കോടതികളോടൊപ്പം സമാന്തരമായി, കീഴ്ക്കോടതികളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു (Delhi Judicial Service Association v. State of Gujarat, (1991) 4 SCC 406). സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഉത്തരവിനെതിരെ അപ്പീലില്ല; പരിഹാരങ്ങൾ റിവ്യൂവും, പരിമിതമായ കേസുകളിൽ ക്യൂറേറ്റീവ് ഹർജിയുമാണ്; SLP വിശദീകരണം അവ വിവരിക്കുന്നു.

അപ്പീലുകൾ

കോടതിയലക്ഷ്യം ശിക്ഷിക്കാനുള്ള അധികാരപരിധി വിനിയോഗിച്ച് ഹൈക്കോടതി പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ഏത് ഉത്തരവിനെതിരെയും തീരുമാനത്തിനെതിരെയും വകുപ്പ് 19(1) അവകാശമായി അപ്പീൽ നൽകുന്നു: ഒരു സിംഗിൾ ജഡ്ജിയിൽ നിന്ന് കുറഞ്ഞത് രണ്ട് ജഡ്ജിമാരുള്ള ബെഞ്ചിലേക്കും, ഒരു ബെഞ്ചിൽ നിന്ന് സുപ്രീം കോടതിയിലേക്കും. വകുപ്പ് 15 പ്രകാരമുള്ള ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം കുറഞ്ഞത് രണ്ട് ജഡ്ജിമാരുള്ള ബെഞ്ച് കേൾക്കണമെന്ന് വകുപ്പ് 18 ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനാൽ, ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിനുള്ള ശിക്ഷയ്ക്കെതിരായ അപ്പീൽ സാധാരണയായി സുപ്രീം കോടതിയിലേക്കാണ്, ഉത്തരവിന്റെ തീയതി മുതൽ 60 ദിവസത്തിനകം (വകുപ്പ് 19(4)(b)). വകുപ്പ് 14 പ്രകാരം കോടതിയുടെ മുന്നിൽ വച്ചുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് ഒരു സിംഗിൾ ജഡ്ജി നൽകുന്ന ശിക്ഷയ്ക്കെതിരെ 30 ദിവസത്തിനകം ഹൈക്കോടതിയുടെ ഒരു ബെഞ്ചിലേക്ക് അപ്പീൽ നൽകണം (വകുപ്പ് 19(4)(a)).

എന്തിനെതിരെ അപ്പീൽ നൽകാം

വകുപ്പ് 19 പ്രകാരമുള്ള അപ്പീൽ ശിക്ഷ ചുമത്തുന്ന ഉത്തരവിനെതിരെ മാത്രമാണ്. നടപടി ആരംഭിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നതോ നടപടി ഉപേക്ഷിക്കുന്നതോ ആരോപിതനെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കുന്നതോ ആയ ഉത്തരവിനെതിരെ വകുപ്പ് 19 പ്രകാരം അപ്പീലില്ല; എന്നാൽ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ അത് അനുച്ഛേദം 136 പ്രകാരം ചോദ്യം ചെയ്യാം (Midnapore Peoples' Coop. Bank Ltd. v. Chunilal Nanda, (2006) 5 SCC 399).

അപ്പീൽ നിലവിലിരിക്കെ

അപ്പീൽ കോടതിക്ക് ശിക്ഷ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാനും, അപ്പീൽക്കാരനെ ജാമ്യത്തിൽ വിട്ടയയ്ക്കാനും, കോടതിയലക്ഷ്യം പരിഹരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും അപ്പീൽ കേൾക്കാനും കഴിയും (വകുപ്പ് 19(2)); അപ്പീൽ നൽകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നിടത്ത് ഹൈക്കോടതിക്കും ഇതുതന്നെ ചെയ്യാം (വകുപ്പ് 19(3)). ഡൽഹിയിൽ, ഹൈക്കോടതിയുടെ ഒരു ബെഞ്ചിലേക്കുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യക്കാരന്റെ അപ്പീൽ മെമ്മോറാണ്ടത്തിന് കോടതി ഫീസ് നൽകേണ്ടതില്ല (2025-ലെ ചട്ടങ്ങളിലെ ചട്ടം 14).

ആളുകൾ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം എന്നാൽ എന്ത്?

കോടതിയലക്ഷ്യ നിയമം, 1971 (Contempt of Courts Act, 1971) വകുപ്പ് 2(c) പ്രകാരം, ഒരു കോടതിയെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുകയോ അതിന്റെ അധികാരം താഴ്ത്തുകയോ ചെയ്യുന്ന, ഒരു ജുഡീഷ്യൽ നടപടിയുടെ ശരിയായ ഗതിക്ക് ഹാനി വരുത്തുകയോ അതിൽ ഇടപെടുകയോ ചെയ്യുന്ന, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും വിധത്തിൽ നീതിനിർവഹണത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഏതെങ്കിലും കാര്യത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണമോ ഏതെങ്കിലും പ്രവൃത്തിയോ ആണ് ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം. ജഡ്ജിയുടെ വ്യക്തിപരമായ അന്തസ്സിനെയല്ല, നീതിനിർവഹണത്തിലുള്ള പൊതുജനതാൽപ്പര്യത്തെയാണ് ഇത് സംരക്ഷിക്കുന്നത്. കുറഞ്ഞത് രണ്ട് ജഡ്ജിമാരുള്ള ബെഞ്ചാണ് ഇത് കേൾക്കുന്നത്; ശിക്ഷയുടെ പരമാവധി ആറു മാസത്തെ വെറും തടവോ Rs. 2,000 പിഴയോ രണ്ടും കൂടിയോ ആണ്.

ഒരു വിധിയെ വിമർശിക്കുന്നത് കോടതിയലക്ഷ്യമാണോ?

ഒരു വിധിയെക്കുറിച്ചുള്ള ന്യായമായ വിമർശനം കോടതിയലക്ഷ്യമല്ല. വാദം കേട്ട് അന്തിമമായി തീർപ്പാക്കിയ ഒരു കേസിന്റെ മെറിറ്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ന്യായമായ അഭിപ്രായപ്രകടനത്തെ, അതായത് അതിന്റെ ന്യായവാദം, ഫലം, പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായത്തെ, നിയമത്തിന്റെ വകുപ്പ് 5 സംരക്ഷിക്കുന്നു. കോടതിയലക്ഷ്യമാകാവുന്നത് വിധിക്കു പകരം ജഡ്ജിക്കു നേരെയുള്ള ആക്രമണമാണ്: അഴിമതിയെക്കുറിച്ചോ പക്ഷപാതത്തെക്കുറിച്ചോ ഉള്ള അടിസ്ഥാനരഹിതമായ ആരോപണങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ ഇപ്പോഴും നിലവിലുള്ള ഒരു കേസിനെ മുൻകൂട്ടി വിധിക്കുന്നതും അതിൽ ഇടപെടാൻ ഇടയാക്കുന്നതുമായ അഭിപ്രായം. അതിർവരമ്പ് ഉപയോഗിച്ച വാക്കുകൾ, സന്ദർഭം, കേസ് നിലവിലുണ്ടോ എന്നത് എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ മെറിറ്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായത്തിനപ്പുറം പോകുന്ന എന്തും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ശ്രദ്ധാപൂർവം പരിഗണിക്കണം.

ഒരാൾക്കെതിരെ എനിക്കു തന്നെ ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യ കേസ് നൽകാനാകുമോ?

സ്വന്തം നിലയിൽ സാധ്യമല്ല. വകുപ്പ് 15(1) പ്രകാരം, ഒരു സ്വകാര്യ വ്യക്തിക്ക് ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിനായി സുപ്രീം കോടതിയെയോ ഹൈക്കോടതിയെയോ സമീപിക്കാനാകുന്നത് അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലിന്റെ രേഖാമൂലമുള്ള സമ്മതത്തോടെ മാത്രമാണ്; സുപ്രീം കോടതിയുടെ കാര്യത്തിൽ അത് അറ്റോർണി ജനറലോ സോളിസിറ്റർ ജനറലോ ആണ്, ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ കാര്യത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിർദേശിക്കുന്ന ലോ ഓഫീസറും. സമ്മതമില്ലെങ്കിൽ, ആ വിവരങ്ങൾ ഒരു അറിയിപ്പായി കോടതിക്കു മുമ്പാകെ വയ്ക്കാം. ഡൽഹിയിൽ അത്തരം വിവരം ചേംബറിലുള്ള ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനാണ് പോകുന്നത്; അദ്ദേഹത്തിന് കോഗ്നിസൻസ് എടുക്കുകയോ മറ്റു ജഡ്ജിമാരുമായി കൂടിയാലോചിക്കുകയോ ചെയ്യാം.

ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയിൽ ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് ആരുടെ സമ്മതമാണ് വേണ്ടത്?

ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിക്കായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ വിജ്ഞാപനം വഴി നിർദേശിക്കുന്ന ലോ ഓഫീസറുടെ സമ്മതം വകുപ്പ് 15(1)(c) ആവശ്യപ്പെടുന്നു. 2024-ലെ ഒരു കേസിൽ ഹൈക്കോടതി മുമ്പാകെ ഹാജരാക്കിയ 18/05/1973-ലെ ഒരു വിജ്ഞാപനം (S.O. 1528) വകുപ്പ് 15(2)-ന്റെ ആവശ്യത്തിനുള്ള ലോ ഓഫീസറായി ഡൽഹി അഡ്മിനിസ്ട്രേഷന്റെ സ്റ്റാൻഡിംഗ് കൗൺസലിനെ (ക്രിമിനൽ) നിർദേശിക്കുന്നു. കോടതിയലക്ഷ്യ (ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി) ചട്ടങ്ങൾ, 2025 (Contempt of Courts (Delhi High Court) Rules, 2025) കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ വിജ്ഞാപനത്തെ ആധാരമാക്കി ലോ ഓഫീസറെ നിർവചിക്കുന്നു; ലോ ഓഫീസറുടെ മുൻകൂർ രേഖാമൂലമുള്ള സമ്മതത്തോടെ ഏതൊരു വ്യക്തിയുടെയും അപേക്ഷയിൽ കോഗ്നിസൻസ് എടുക്കാനും അനുവദിക്കുന്നു.

ഒരു ജില്ലാ കോടതിയോടുള്ള കോടതിയലക്ഷ്യം ഹൈക്കോടതിയിൽ എത്തുന്നത് എങ്ങനെ?

വകുപ്പ് 15(2) പ്രകാരം, കീഴ്ക്കോടതി തന്നെ നൽകുന്ന റഫറൻസിലൂടെ, അല്ലെങ്കിൽ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലിന്റെയോ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്താണെങ്കിൽ നിർദേശിക്കപ്പെട്ട ലോ ഓഫീസറുടെയോ അപേക്ഷയിലൂടെ. ഡൽഹിയിൽ, പ്രിൻസിപ്പൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ആൻഡ് സെഷൻസ് ജഡ്ജി അല്ലാത്ത ഒരു കോടതി നൽകുന്ന റഫറൻസ്, വിശദാംശങ്ങളും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ രേഖകളും സഹിതം, പ്രിൻസിപ്പൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ആൻഡ് സെഷൻസ് ജഡ്ജി വഴി രജിസ്ട്രാർ ജനറലിന് അയയ്ക്കുന്നു; അത് ഒരു ഹർജിയായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നു. പെരുമാറ്റം തന്നെ ശിക്ഷാനിയമപ്രകാരം ഒരു കുറ്റമാകുന്നിടത്ത് വകുപ്പ് 10 പ്രകാരം ഹൈക്കോടതിക്ക് കോഗ്നിസൻസ് എടുക്കാനാവില്ല; അത് ക്രിമിനൽ നിയമപ്രകാരമാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിൽ സത്യം ഒരു പ്രതിരോധമാണോ?

ആകാം. 17/03/2006 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിലുള്ള വകുപ്പ് 13(b), അത് പൊതുതാൽപ്പര്യത്തിനുള്ളതാണെന്നും ആ പ്രതിരോധം ഉന്നയിക്കാനുള്ള അപേക്ഷ സദുദ്ദേശ്യപരമാണെന്നും (bona fide) കോടതിക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ, സത്യം കൊണ്ടുള്ള ന്യായീകരണം സാധുവായ പ്രതിരോധമായി അനുവദിക്കാൻ കോടതിയെ അനുവദിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിരോധം സ്വയമേവ ലഭിക്കുന്നതല്ല: പ്രസ്താവന സത്യമാണെന്നും അത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് പൊതുതാൽപ്പര്യത്തിന് ഉതകിയെന്നും ആ വ്യക്തി കാണിക്കണം, കൂടാതെ ആ വസ്തുതകൾ സത്യവാങ്മൂലത്തിൽ വ്യക്തമാക്കണം. കൈവശം തെളിവില്ലാതെ, പിന്നീട് തെളിയിക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ നടത്തുന്ന പ്രസ്താവന ഈ പരിശോധനയിൽ വിജയിക്കാൻ സാധ്യതയില്ല.

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിനുള്ള ശിക്ഷ എന്ത്?

വകുപ്പ് 12(1) ആറു മാസം വരെ വെറും തടവോ Rs. 2,000 വരെ പിഴയോ രണ്ടും കൂടിയോ അനുവദിക്കുന്നു; കോടതിയോടോ കീഴ്ക്കോടതിയോടോ ഉള്ള കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് ഇതിലും കൂടിയ ശിക്ഷ വകുപ്പ് 12(2) വിലക്കുന്നു. കോടതിയലക്ഷ്യം നീതിയുടെ ശരിയായ ഗതിയിൽ ഗണ്യമായി ഇടപെടുകയോ ഗണ്യമായി ഇടപെടാൻ ഇടയാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ ഒരു ശിക്ഷയും പാടില്ലെന്ന് വകുപ്പ് 13(a) പറയുന്നു. കോടതിക്കു തൃപ്തികരമായ മാപ്പപേക്ഷയിൽ കോടതിക്ക് ആ വ്യക്തിയെ വിട്ടയയ്ക്കുകയോ ശിക്ഷ ഇളവു ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാം. അനുച്ഛേദം 129 പ്രകാരമുള്ള തങ്ങളുടെ അധികാരം ഈ നിയമം എടുത്തുകളയുന്നില്ലെന്നും, എന്നാൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിനുള്ള ശിക്ഷയായി ഒരു അഭിഭാഷകന്റെ ലൈസൻസ് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാൻ തങ്ങൾക്കു കഴിയില്ലെന്നും സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സുപ്രീം കോടതി കോടതിയലക്ഷ്യ നിയമം പിന്തുടരുന്നുണ്ടോ?

സുപ്രീം കോടതിയുടെ അധികാരം ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദങ്ങൾ 129, 142(2) എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. തന്നോടോ തനിക്കു കീഴിലുള്ള കോടതികളോടോ ഉള്ള കോടതിയലക്ഷ്യം ശിക്ഷിക്കാനുള്ള തങ്ങളുടെ അധികാരം 1971-ലെ നിയമം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നില്ലെന്നും, ഒരു കോർട്ട് ഓഫ് റെക്കോർഡിന്റെ അന്തർലീനമായ അധികാരപരിധി പാർലമെന്റിന്റെ ഒരു നിയമത്തിന് എടുത്തുകളയാനാവില്ലെന്നും, എങ്കിലും ശിക്ഷയുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ നിയമം ഒരു മാർഗദർശിയാണെന്നും സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ നടപടിക്രമം സുപ്രീം കോടതിയലക്ഷ്യ നടപടികൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള ചട്ടങ്ങൾ, 1975 (Rules to Regulate Proceedings for Contempt of the Supreme Court, 1975) പ്രകാരമാണ്; അവയനുസരിച്ച് ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിനുള്ള സ്വകാര്യ ഹർജിക്ക് അറ്റോർണി ജനറലിന്റെയോ സോളിസിറ്റർ ജനറലിന്റെയോ രേഖാമൂലമുള്ള സമ്മതം വേണം.

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യത്തിനുള്ള ശിക്ഷാവിധിക്കെതിരെ അപ്പീൽ നൽകാമോ?

നൽകാം. കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് ശിക്ഷിക്കുന്ന ഉത്തരവിനെതിരെ അവകാശമായി അപ്പീൽ വകുപ്പ് 19 നൽകുന്നു. ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യം കുറഞ്ഞത് രണ്ട് ജഡ്ജിമാരുള്ള ബെഞ്ചാണ് കേൾക്കുന്നത്; അതിനാൽ അപ്പീൽ സാധാരണയായി സുപ്രീം കോടതിയിലേക്കാണ്, ഉത്തരവിന്റെ തീയതി മുതൽ 60 ദിവസത്തിനകം അത് ഫയൽ ചെയ്യണം. അപ്പീൽ നിലവിലിരിക്കെ ശിക്ഷ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാനും അപ്പീൽക്കാരനെ ജാമ്യത്തിൽ വിട്ടയയ്ക്കാനും കഴിയും; കോടതിയലക്ഷ്യം പരിഹരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും അപ്പീൽ കേൾക്കാം. ആരോപിതനെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കുന്ന ഉത്തരവിനെതിരെ വകുപ്പ് 19 പ്രകാരം അപ്പീൽ ഇല്ല.

ക്രിമിനൽ കോടതിയലക്ഷ്യ നടപടികൾക്ക് സമയപരിധിയുണ്ടോ?

ഉണ്ട്. കോടതിയലക്ഷ്യം നടന്നുവെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന തീയതി മുതൽ ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ, സ്വന്തം നിലയിലോ മറ്റു വിധത്തിലോ, കോടതിയലക്ഷ്യ നടപടികൾ ആരംഭിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വകുപ്പ് 20 എല്ലാ കോടതികളെയും വിലക്കുന്നു; ഡൽഹി ചട്ടങ്ങളും ഈ വിലക്ക് ആവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു സ്വകാര്യ വ്യക്തി ആദ്യം ലോ ഓഫീസറുടെ സമ്മതം നേടേണ്ടിടത്ത്, സമ്മതത്തിനുള്ള അപേക്ഷ വേഗത്തിൽ നൽകണം, കാരണം ആ ഒരു വർഷം ഓടിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും. എണ്ണുന്നതിനുള്ള നിയമങ്ങൾ കോടതിയലക്ഷ്യ നിയമത്തിന്റെ സമയപരിധി സംബന്ധിച്ച ഈ സൈറ്റിലെ പേജിലുണ്ട്.

ഈ ഉത്തരങ്ങൾ വിജ്ഞാനപരമായ സംഗ്രഹങ്ങളാണ്; ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിഗത കേസിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമോപദേശമല്ല.

എൻഗേജ്മെന്റ്

ഗൗരവമുള്ള ചോദ്യത്തിന് വേണ്ടത് വായിച്ചു പഠിച്ച ബ്രീഫ് ആണ്.

കോൺഫറൻസുകൾ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത്, G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi എന്ന വിലാസത്തിലാണ്. കത്തിടപാടുകൾ പ്രിൻസിപ്പൽ തന്നെ വായിക്കുന്നു.

നിരാകരണം ഓഫീസ് ജോലി സ്വീകരിക്കുന്ന മേഖലകളാണ് ഈ പേജ് വിവരിക്കുന്നത്; ഇത് വിവരങ്ങൾ നൽകാൻ മാത്രമുള്ളതാണ്, ബാർ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ ചട്ടങ്ങൾ, അധ്യായം II, ഭാഗം VI, ചട്ടം 36 പാലിച്ചാണ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, ഇത് പരസ്യമോ കക്ഷികളെ തേടലോ അല്ല. ഇവിടെയുള്ളതൊന്നും നിയമോപദേശമല്ല; ഇത് വായിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അഭിഭാഷക-കക്ഷി ബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നുമില്ല.

ബാർ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ ചട്ടങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്ന പ്രകാരം, Lokesh Bhardwaj Law Offices-ന്റെ ജോലിയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവിവരങ്ങളാണ് ഈ പേജ് നൽകുന്നത്. ഇത് നിയമോപദേശമല്ല; ഇത് അഭിഭാഷക-കക്ഷി ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നുമില്ല. രേഖാമൂലം സമ്മതിച്ച എൻഗേജ്മെന്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമേ LBLO ഒരു വിഷയത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കൂ.

16/11/2026-ലെ നിയമസ്ഥിതി പ്രകാരം.

WhatsApp