Lokesh Bhardwaj Law Offices ← कायदा जाणून घ्या

हे पान इंग्रजीत लिहिलेल्या पानाचा अनुवाद आहे. दोन्हींत फरक असेल तेथे इंग्रजी मजकूर ग्राह्य धरला जाईल. हे पान इंग्रजीत वाचा

Lokesh Bhardwaj Law Offices · वकील आणि कायदेशीर सल्लागार, नवी दिल्ली · lokeshbhardwajlawoffices.com
नोकरी · सामाजिक सुरक्षा संहिता (Code on Social Security)

गरोदरपणात किंवा प्रसूती रजेनंतर मला कामावरून काढता येते का किंवा राजीनामा द्यायला भाग पाडता येते का?

नाही. प्रसूती रजेच्या काळात किंवा त्या रजेच्या कारणावरून महिलेला बडतर्फ करणे किंवा कामावरून कमी करणे, किंवा त्या काळात तिच्या सेवाशर्ती तिला गैरसोयीच्या होतील अशा बदलणे, बेकायदेशीर आहे. 21/11/2025 पासून हा कायदा म्हणजे सामाजिक सुरक्षा संहिता, 2020 (Code on Social Security, 2020) चे प्रकरण VI आहे, ज्याने प्रसूती लाभ अधिनियम, 1961 (Maternity Benefit Act, 1961) ची जागा घेतली: आधीच्या 12 महिन्यांत 80 दिवस काम केल्यानंतर, पहिल्या दोन अपत्यांसाठी 26 आठवड्यांची आणि त्यानंतर 12 आठवड्यांची पगारी रजा.

हे प्रकरण कारखाने, खाणी, मळे आणि दहा किंवा त्याहून अधिक कर्मचारी असलेली दुकाने किंवा आस्थापना यांना लागू होते. नैमित्तिक किंवा रोजंदारी तत्त्वावर अथवा कंत्राटदारामार्फत कामावर असलेल्या महिला त्याच 80 दिवसांच्या निकषावर पात्र ठरतात. गरोदरपणात बडतर्फ केल्याने प्रसूती लाभ हिरावला जात नाही; विहित केलेले गंभीर गैरवर्तन याला अपवाद आहे. जेथे 50 किंवा त्याहून अधिक कर्मचारी आहेत तेथे पाळणाघर सक्तीचे आहे, आणि रजेनंतर घरून काम करणे हे परस्पर सहमतीने ठरते. दबावाखाली दिलेल्या राजीनाम्याला बडतर्फी म्हणून आव्हान देता येते. कामगार विभागातील निरीक्षक-नि-सुविधादात्याकडे (Inspector-cum-Facilitator) तक्रार करा; तो पैसे देण्याचा आदेश देऊ शकतो. रजेचा अर्ज, वैद्यकीय प्रमाणपत्र आणि ईमेल जपून ठेवा.

काय करावे, क्रमाने

  1. रजेचा अर्ज, वैद्यकीय प्रमाणपत्र आणि ईमेल जपून ठेवा, आणि प्रत्येक घटनेची तारीख लिहून ठेवा.
  2. प्रसूती रजेच्या काळातील कोणतीही बडतर्फी, राजीनाम्यासाठीचा दबाव किंवा सेवाशर्तींतील प्रतिकूल बदल यांवर लेखी आक्षेप घ्या.
  3. कामगार विभागातील निरीक्षक-नि-सुविधादात्याकडे तक्रार करा; तो पैसे देण्याचा आदेश देऊ शकतो.
  4. गरोदरपणात तुम्हाला बडतर्फ केले गेले असले तरी प्रसूती लाभ मागा, कारण तो फक्त विहित केलेल्या गंभीर गैरवर्तनासाठीच गमवावा लागतो.
  5. दबावाखाली दिलेल्या राजीनाम्याला बडतर्फी म्हणून आव्हान द्या.

लागू होणाऱ्या तरतुदी

कायदा: कलम 60, 67, 68 आणि 72, सामाजिक सुरक्षा संहिता, 2020 (Code on Social Security, 2020) (प्रकरण VI, प्रसूती लाभ अधिनियम, 1961 (Maternity Benefit Act, 1961) च्या जागी); Municipal Corporation of Delhi v. Female Workers (Muster Roll), (2000) 3 SCC 224.

शेवटचे अद्ययावतीकरण: 17/10/2026.

हे पान 17/10/2026 रोजीच्या कायद्याचा शैक्षणिक सारांश आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही.

अस्वीकरण हे पान भारतीय वकील परिषद नियम (Bar Council of India Rules), प्रकरण II, भाग VI, नियम 36 चे पालन करून सर्वसामान्य जनतेच्या कायदेविषयक शिक्षणासाठी प्रसिद्ध केले आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही, यामुळे वकील आणि अशील असे नाते निर्माण होत नाही, आणि वेगळे नमूद केले नसल्यास यात दिल्लीसाठी 17/10/2026 रोजीच्या स्थितीनुसार कायदा मांडला आहे. मुदतीचे कालावधी, शुल्क, मर्यादा आणि नियामक परिपत्रके बदलतात; कृती करण्यापूर्वी त्यांची खात्री करून घ्या, आणि तुमच्या स्वतःच्या तथ्यांवर सल्ला घ्या.
WhatsApp