दिल्लीत मृत्युपत्र वैध ठरण्यासाठी त्याची नोंदणी किंवा प्रोबेट आवश्यक आहे का?
दोन्हीही सक्तीचे नाही. मृत्युपत्रकर्त्याने सही केलेले आणि दोन साक्षीदारांनी साक्षांकित केलेले मृत्युपत्र नोंदणीशिवाय वैध असते, आणि दिल्लीत हिंदू मृत्युपत्रांसाठी प्रोबेट बंधनकारक नाही; मात्र बँका, DDA आणि गृहनिर्माण संस्था अनेकदा त्याचा आग्रह धरतात. कोणत्याही दुय्यम निबंधक (sub-registrar) कार्यालयात नोंदणीला नाममात्र शुल्क लागते आणि त्यामुळे बनावटपणाचे आरोप करणे खूपच कठीण होते.
प्रोबेट जिल्हा न्यायाधीशांकडे किंवा उच्च न्यायालयाकडे याचिका करून मिळवले जाते, विरोध नसल्यास त्याला सहा ते अठरा महिने लागतात, आणि त्यावर मूल्यानुसार (ad valorem) न्यायालय शुल्क लागते. मूळ मृत्युपत्र अशा ठिकाणी ठेवा जेथे मृत्युपत्राच्या व्यवस्थापकाला (executor) ते सापडेल.
काय करावे, क्रमाने
- मृत्युपत्रावर सही करा आणि ते दोन साक्षीदारांकडून साक्षांकित करून घ्या; त्यामुळे ते नोंदणीशिवाय वैध ठरते.
- बनावटपणाचे आरोप करणे खूपच कठीण व्हावे म्हणून कोणत्याही दुय्यम निबंधक कार्यालयात नाममात्र शुल्क भरून त्याची नोंदणी करा.
- मूळ मृत्युपत्र अशा ठिकाणी ठेवा जेथे मृत्युपत्राच्या व्यवस्थापकाला ते सापडेल.
- बँक, DDA किंवा गृहनिर्माण संस्था प्रोबेटचा आग्रह धरते का ते विचारा; मात्र दिल्लीत हिंदू मृत्युपत्रांसाठी प्रोबेट बंधनकारक नाही.
- गरज असेल तेथे प्रोबेटसाठी जिल्हा न्यायाधीशांकडे किंवा उच्च न्यायालयाकडे याचिका करा, आणि विरोध नसल्यास सहा ते अठरा महिने व मूल्यानुसार न्यायालय शुल्क गृहीत धरा.
लागू होणाऱ्या तरतुदी
कायदा: भारतीय उत्तराधिकार अधिनियम, 1925 (Indian Succession Act, 1925) ची कलमे 57, 63 व 276; नोंदणी अधिनियम, 1908 (Registration Act, 1908) चे कलम 18.
शेवटचे अद्ययावतीकरण: 17/10/2026.
हे पान 17/10/2026 रोजीच्या कायद्याचा शैक्षणिक सारांश आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही.
← कायदा जाणून घ्या