Lokesh Bhardwaj Law Offices ← Know the Law

हे पान इंग्रजीत लिहिलेल्या पानाचे भाषांतर आहे. दोन्हींमध्ये फरक असल्यास इंग्रजी मजकूर ग्राह्य धरला जाईल. इंग्रजी पान वाचा

Lokesh Bhardwaj Law Offices · वकील आणि कायदेशीर सल्लागार, नवी दिल्ली · lokeshbhardwajlawoffices.com
संदर्भ · फौजदारी कायदा

जुन्या आणि नव्या फौजदारी कायद्यांची कलमे, शेजारी शेजारी

तीन नवे फौजदारी कायदे 01/07/2024 रोजी अंमलात आले. पोलीस, वकील आणि न्यायालये बोलताना अजूनही जुने क्रमांक वापरतात. नेहमी समोर येणारी प्रत्येक तरतूद आता कुठे आहे आणि काय बदलले, हे हा तक्ता दाखवतो.

प्रत्येक ओळ 15/11/2026 रोजी अधिनियमांच्या मजकुराशी पडताळली गेली: भारतीय दंड संहिता, 1860 (Indian Penal Code, 1860), भारतीय न्याय संहिता, 2023 (Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023), फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1973 (Code of Criminal Procedure, 1973), भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, 2023 (Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023), भारतीय पुरावा अधिनियम, 1872 (Indian Evidence Act, 1872) आणि भारतीय साक्ष्य अधिनियम, 2023 (Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023). तक्त्यात सर्वाधिक वेळा समोर येणाऱ्या तरतुदी आहेत; ही संपूर्ण तुलनात्मक सूची नाही. एखाद्या ओळीत शीर्षक तेच असल्याचे म्हटले असले तरी, ओळीत नमूद नसलेल्या प्रकारे मजकुरात बदल झालेला असू शकतो, म्हणून त्यावर विसंबून राहण्यापूर्वी ते कलम स्वतः वाचा.

273 ओळी · मूळ अधिनियमांच्या मजकुराशी 15/11/2026 रोजी पडताळलेले

गुन्हे: IPC ते BNS

गुन्हे: भारतीय दंड संहिता, 1860 (IPC) ते भारतीय न्याय संहिता, 2023 (BNS). 105 ओळी.
जुने कलमनवे कलमविषयप्रचलित नावकाय बदलले
IPC 34BNS 3(5)सामायिक उद्देशाने अनेक व्यक्तींनी केलेली कृत्येकलम 34, सामायिक उद्देशसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 96 to 106BNS 34 to 44शरीर आणि मालमत्तेच्या खाजगी बचावाचा हक्कस्वसंरक्षण, खाजगी बचावक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 107BNS 45एखाद्या गोष्टीचे अपप्रेरणअपप्रेरणक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 109BNS 49अपप्रेरित कृत्य घडल्यास अपप्रेरणाची शिक्षाकलम 109, अपप्रेरणक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 120A, 120BBNS 61 (शिक्षा 61(2) मध्ये)फौजदारी कट120B, कटव्याख्या आणि शिक्षा आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 124Aवगळलेराजद्रोह124A, राजद्रोह, rajdrohराजद्रोह वगळला. कलम 152 भारताचे सार्वभौमत्व, एकता आणि अखंडता धोक्यात आणणाऱ्या कृत्यांना शिक्षा देते.
IPC 141, 143BNS 189बेकायदेशीर जमाव आणि त्याचा सदस्य असणेकलम 143, बेकायदेशीर जमावव्याख्या आणि शिक्षा आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 146, 147BNS 191दंगा147, दंगा, dangaव्याख्या आणि शिक्षा आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 149BNS 190सामायिक उद्दिष्टासाठी केलेल्या गुन्ह्यास बेकायदेशीर जमावाचा प्रत्येक सदस्य जबाबदारकलम 149, सामायिक उद्दिष्टक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 153ABNS 196धर्म, वंश, भाषा या कारणांवरून गटांमध्ये शत्रुत्व वाढवणे153A, द्वेषपूर्ण भाषण (hate speech)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 174ABNS 209उद्घोषणेनंतर हजर न होणे174A, घोषित अपराधी (proclaimed offender)आता BNSS च्या कलम 84 खालील उद्घोषणेचा उल्लेख आहे.
IPC 182BNS 217लोकसेवकाने कायदेशीर अधिकार वापरावा म्हणून दिलेली खोटी माहितीकलम 182, खोटी तक्रारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. शिक्षा सहा महिने किंवा Rs. 1,000 दंड यावरून एक वर्ष किंवा Rs. 10,000 दंड अशी वाढवली.
IPC 186BNS 221लोकसेवकाला सार्वजनिक कर्तव्ये पार पाडताना अडथळा आणणेकलम 186क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. कमाल दंड Rs. 500 वरून Rs. 2,500 केला.
IPC 188BNS 223लोकसेवकाने रीतसर जारी केलेल्या आदेशाची अवज्ञाकलम 188, प्रतिबंधात्मक आदेशांचे उल्लंघनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. शिक्षा वाढवल्या: एक महिना किंवा Rs. 200 ऐवजी आता सहा महिने किंवा Rs. 2,500; सहा महिने किंवा Rs. 1,000 ऐवजी आता एक वर्ष किंवा Rs. 5,000.
IPC 191, 193BNS 227, 229खोटा पुरावा देणे आणि त्याची शिक्षाखोटी साक्ष, खोटा पुरावाक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 201BNS 238गुन्ह्याचा पुरावा नाहीसा करणे किंवा अपराध्याला वाचवण्यासाठी खोटी माहिती देणेकलम 201, पुरावा नष्ट करणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 211BNS 248हानी पोहोचवण्याच्या उद्देशाने केलेला गुन्ह्याचा खोटा आरोपकलम 211, खोटी केसक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. कमाल कारावास दोन वरून पाच वर्षे आणि सात वरून दहा वर्षे केला, आणि पहिल्या प्रकारात Rs. 2 लाखांपर्यंत दंड.
IPC 268, 290BNS 270, 292सार्वजनिक उपद्रव आणि त्याची शिक्षासार्वजनिक उपद्रवक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 269, 270BNS 271, 272धोकादायक रोग पसरण्याची शक्यता असलेले निष्काळजी किंवा दुष्ट हेतूचे कृत्य269, 270, साथरोग नियमांचे उल्लंघनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 279BNS 281सार्वजनिक मार्गावर बेदरकारपणे वाहन चालवणे किंवा स्वारी करणे279, बेदरकार वाहन चालवणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 292BNS 294अश्लील पुस्तके आणि साहित्याची विक्रीकलम 292, अश्लीलताक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 294BNS 296सार्वजनिक ठिकाणी अश्लील कृत्ये आणि गाणीकलम 294क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 295BNS 298धर्माचा अपमान करण्यासाठी उपासनास्थळाला हानी पोहोचवणे किंवा ते अपवित्र करणेकलम 295क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 295ABNS 299धार्मिक भावना दुखावण्याच्या उद्देशाने जाणूनबुजून केलेली दुष्ट कृत्ये295A, धार्मिक भावना दुखावणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 298BNS 302धार्मिक भावना दुखावण्याच्या जाणीवपूर्वक उद्देशाने शब्द उच्चारणेकलम 298क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 299BNS 100सदोष मनुष्यवधसदोष मनुष्यवधक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 300BNS 101खून (व्याख्या)खूनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 302BNS 103(1)खुनाची शिक्षा302, खुनाचा खटला, hatyaशिक्षा तीच; जमावाकडून हत्या (mob lynching) कलम 103(2) म्हणून स्वतंत्रपणे जोडली.
IPC 304BNS 105खून नसलेल्या सदोष मनुष्यवधाची शिक्षा304, सदोष मनुष्यवधगुन्ह्याच्या अधिक गंभीर स्वरूपासाठी किमान 5 वर्षांची शिक्षा जोडली.
IPC 304ABNS 106(1)बेदरकार किंवा निष्काळजी कृत्याने मृत्यूस कारणीभूत होणे304A, निष्काळजीपणाने मृत्यू, अपघाताची केसकमाल कारावास 2 वरून 5 वर्षे केला; नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यावसायिकांसाठी 2 वर्षे.
IPC 304BBNS 80हुंडाबळी304B, हुंडाबळीसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 306BNS 108आत्महत्येस अपप्रेरण306, आत्महत्येस प्रवृत्त करणेसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 307BNS 109खुनाचा प्रयत्न307, खुनाचा प्रयत्नक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 308BNS 110सदोष मनुष्यवधाचा प्रयत्नकलम 308क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 309वगळलेआत्महत्येचा प्रयत्न309, आत्महत्येचा प्रयत्नवगळले. कायदेशीर अधिकाराच्या वापराला भाग पाडण्यासाठी किंवा रोखण्यासाठी केलेला प्रयत्नच फक्त कलम 226 खाली शिक्षापात्र आहे.
IPC 323BNS 115(2)स्वेच्छेने दुखापत करणे323, साधी दुखापत, marpeetदंडाची मर्यादा Rs. 1,000 वरून Rs. 10,000 केली; कारावास तोच.
IPC 324BNS 118(1)धोकादायक शस्त्रांनी किंवा साधनांनी स्वेच्छेने दुखापत करणेकलम 324क्रमांक बदलला; धोकादायक शस्त्रांनी केलेली दुखापत आणि जबर दुखापत आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 325BNS 117(2)स्वेच्छेने जबर दुखापत करणे325, जबर दुखापतव्याख्या आणि शिक्षा आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 326BNS 118(2)धोकादायक शस्त्रांनी किंवा साधनांनी स्वेच्छेने जबर दुखापत करणेकलम 326आता किमान 1 वर्षाची शिक्षा आहे.
IPC 326A, 326BBNS 124(1), 124(2)ऍसिड हल्ला आणि ऍसिड फेकण्याचा प्रयत्न326A, ऍसिड हल्लाक्रमांक बदलला; दोन्ही गुन्हे आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 328BNS 123गुन्हा करण्यासाठी विष किंवा गुंगी आणणाऱ्या औषधाने दुखापत करणेकलम 328क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 332BNS 121(1)लोकसेवकाला कर्तव्यापासून परावृत्त करण्यासाठी स्वेच्छेने दुखापत करणेकलम 332लोकसेवकाला केलेली दुखापत आणि जबर दुखापत आता एकाच कलमात आहेत. दुखापतीसाठी कमाल कारावास तीन वरून पाच वर्षे केला.
IPC 336, 337, 338BNS 125जीव किंवा सुरक्षितता धोक्यात आणणे; त्यामुळे दुखापत किंवा जबर दुखापत करणे336, 337, 338, निष्काळजीपणाने इजातीन कलमे एकत्र केली; दंडाच्या मर्यादा Rs. 2,500, Rs. 5,000 आणि Rs. 10,000 केल्या, आणि जबर दुखापतीसाठी कमाल कारावास दोन वरून तीन वर्षे केला.
IPC 341BNS 126(2)गैर अवरोध (wrongful restraint)341, गैर अवरोधदंडाची मर्यादा Rs. 500 वरून Rs. 5,000 केली; व्याख्या आणि शिक्षा एकाच कलमात आहेत.
IPC 342BNS 127(2)गैर परिरोध (wrongful confinement)342, गैर परिरोधदंडाची मर्यादा Rs. 1,000 वरून Rs. 5,000 केली; व्याख्या आणि शिक्षा एकाच कलमात आहेत.
IPC 354BNS 74स्त्रीचा विनयभंग करण्यासाठी तिच्यावर हल्ला किंवा फौजदारी बलप्रयोग354, विनयभंगसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 354ABNS 75लैंगिक छळ354A, लैंगिक छळसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 354BBNS 76स्त्रीला विवस्त्र करण्याच्या उद्देशाने हल्ला किंवा फौजदारी बलप्रयोग354Bअपराधी आता "any man" (कोणताही पुरुष) ऐवजी "whoever" (जो कोणी) आहे, म्हणून अपराध्याच्या बाबतीत हा गुन्हा लिंगनिरपेक्ष झाला; शिक्षा तीच.
IPC 354CBNS 77दृश्यरतिकता (voyeurism)354C, दृश्यरतिकताअपराधी आता "any man" (कोणताही पुरुष) ऐवजी "whoever" (जो कोणी) आहे, म्हणून अपराध्याच्या बाबतीत हा गुन्हा लिंगनिरपेक्ष झाला; शिक्षा तीच.
IPC 354DBNS 78पाठलाग354D, पाठलाग (stalking)सारात कोणताही बदल नाही.
IPC 363BNS 137(2)अपहरणाची शिक्षा363, अपहरणपालकत्वातून अपहरण आता 18 वर्षांखालील कोणत्याही मुलाला लागू होते; व्याख्या आणि शिक्षा एकाच कलमात आहेत.
IPC 364, 364ABNS 140खून करण्यासाठी किंवा खंडणीसाठी अपहरण किंवा अपनयन364A, खंडणीसाठी अपहरणअपहरणाशी संबंधित गुन्हे एकाच कलमात एकत्र केले आहेत.
IPC 365BNS 140(3)व्यक्तीला गुप्तपणे आणि गैरपणे डांबून ठेवण्यासाठी अपहरण किंवा अपनयनकलम 365आता खून किंवा खंडणीसाठी अपहरणाच्या कलमाचे पोटकलम आहे.
IPC 366BNS 87स्त्रीला विवाहासाठी भाग पाडण्याकरिता तिचे अपहरण, अपनयन किंवा तिला प्रवृत्त करणे366, विवाहासाठी अपनयनसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 370BNS 143व्यक्तीची तस्करी370, मानवी तस्करीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 375BNS 63बलात्कार (व्याख्या)बलात्कारवैवाहिक अपवाद आता फक्त पत्नी 18 किंवा अधिक वयाची असेल तेव्हाच लागू होतो.
IPC 376BNS 64बलात्काराची शिक्षा376, बलात्काराचा खटलासारात कोणताही बदल नाही.
IPC 376(2)(n)BNS 64(2)(m)त्याच स्त्रीवर वारंवार बलात्कार376(2)(n), लग्नाच्या खोट्या वचनावरील बलात्काराचे खटलेसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 376DBNS 70(1)सामूहिक बलात्कार376D, सामूहिक बलात्कार18 वर्षांखालील स्त्रीवरील सामूहिक बलात्कार कलम 70(2) मध्ये आहे, जन्मठेप किंवा मृत्युदंडासह.
IPC 377वगळलेअनैसर्गिक गुन्हे377वगळले. BNS मध्ये याच्या समतुल्य कलम नाही.
IPC 379BNS 303(2)चोरीची शिक्षा379, चोरी, choriRs. 5,000 पेक्षा कमी किमतीच्या पहिल्या चोरीत मालमत्ता परत केल्यास सामुदायिक सेवेची शिक्षा शक्य.
IPC 380BNS 305राहत्या घरात चोरी380, घरफोडी चोरीआता वाहनांमधून आणि उपासनास्थळांमधून झालेली चोरीही समाविष्ट.
IPC 383, 384BNS 308 (शिक्षा 308(2) मध्ये)खंडणी (extortion)384, खंडणी, vasooliकमाल कारावास 3 वरून 7 वर्षे केला; व्याख्या आणि शिक्षा एकाच कलमात आहेत.
IPC 390, 392BNS 309 (शिक्षा 309(4) मध्ये)जबरी चोरी (robbery)392, जबरी चोरी, लूटव्याख्या आणि शिक्षा आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 391, 395BNS 310 (शिक्षा 310(2) मध्ये)दरोडा395, दरोडाव्याख्या आणि शिक्षा आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 397BNS 311मृत्यू किंवा जबर दुखापत घडवण्याच्या प्रयत्नासह जबरी चोरी किंवा दरोडाकलम 397क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 403BNS 314मालमत्तेचा अप्रामाणिक अपहारकलम 403आता किमान 6 महिन्यांची शिक्षा, दंडासह.
IPC 405, 406BNS 316 (शिक्षा 316(2) मध्ये)फौजदारी न्यासभंग (criminal breach of trust)406, न्यासभंग, amanat mein khayanatकमाल कारावास 3 वरून 5 वर्षे केला.
IPC 409BNS 316(5)लोकसेवक, बँकर, व्यापारी किंवा एजंटकडून फौजदारी न्यासभंगकलम 409सारात कोणताही बदल नाही.
IPC 410, 411BNS 317 (स्वीकारणे 317(2) मध्ये)चोरीची मालमत्ता आणि ती अप्रामाणिकपणे स्वीकारणे411, चोरीचा माल स्वीकारणेचोरीच्या मालमत्तेचे गुन्हे आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 415, 417BNS 318(1), 318(2)फसवणूक आणि तिची शिक्षा417, फसवणूकसाध्या फसवणुकीसाठी कमाल कारावास 1 वरून 3 वर्षे केला.
IPC 416, 419BNS 319 (शिक्षा 319(2) मध्ये)तोतयेगिरी करून फसवणूक419, तोतयेगिरीकमाल कारावास 3 वरून 5 वर्षे केला.
IPC 420BNS 318(4)फसवणूक करून आणि अप्रामाणिकपणे प्रवृत्त करून मालमत्ता मिळवणे420, चारसौबीस (char sau bees), फसवणुकीची केससारात कोणताही बदल नाही.
IPC 425, 426, 427BNS 324 (शिक्षा 324(2), 324(4), 324(5) मध्ये)आगळीक (mischief) आणि नुकसान करणारी आगळीक427, आगळीक, मालमत्तेचे नुकसानशिक्षा आता नुकसानानुसार वाढते: Rs. 20,000 किंवा अधिक, आणि Rs. 1 लाख किंवा अधिक.
IPC 429BNS 325प्राण्याला ठार मारून किंवा अपंग करून आगळीक429, प्राण्यांवरील क्रूरताक्रमांक बदलला; शीर्षकात आता कोणत्याही प्राण्याचा उल्लेख आहे.
IPC 441, 447BNS 329(1), 329(3)फौजदारी अतिक्रमण आणि त्याची शिक्षा447, अतिक्रमणदंडाची मर्यादा Rs. 500 वरून Rs. 5,000 केली; अतिक्रमणाच्या तरतुदी आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 442, 448BNS 329(2), 329(4)गृह-अतिक्रमण आणि त्याची शिक्षा448, गृह-अतिक्रमणअतिक्रमण आणि गृह-अतिक्रमण आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 452BNS 333दुखापत, हल्ला किंवा गैर अवरोधाची तयारी करून केलेले गृह-अतिक्रमण452क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 463, 465BNS 336(1), 336(2)बनावटीकरण (forgery) आणि त्याची शिक्षा465, बनावटीकरणसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 464BNS 335खोटा दस्तऐवज तयार करणेकलम 464क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 467BNS 338मौल्यवान रोखे, मृत्युपत्र आणि तत्सम दस्तऐवजांचे बनावटीकरण467, बनावट मृत्युपत्र, बनावट खरेदीखतसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 468BNS 336(3)फसवणुकीसाठी बनावटीकरण468सारात कोणताही बदल नाही.
IPC 470, 471BNS 340(1), 340(2)बनावट दस्तऐवज आणि तो खरा म्हणून वापरणे471, बनावट दस्तऐवज वापरणेसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 477ABNS 344हिशोबात खोटेपणा477Aक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
IPC 493BNS 81कायदेशीर विवाहाचा कपटाने विश्वास निर्माण करून केलेले सहवासकलम 493सारात कोणताही बदल नाही.
IPC 494, 495BNS 82(1), 82(2)पती किंवा पत्नी हयात असताना पुन्हा विवाह करणे494, द्विभार्याविवाह, दुसरे लग्नद्विभार्याविवाह आणि लपवून केलेला द्विभार्याविवाह आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 497वगळलेव्यभिचार497, व्यभिचारवगळले; BNS खाली व्यभिचार हा गुन्हा नाही. विवाहित स्त्रीला फूस लावणे कलम 84 मध्ये कायम आहे.
IPC 498BNS 84गुन्हेगारी उद्देशाने विवाहित स्त्रीला फूस लावणे, पळवून नेणे किंवा अडवून ठेवणेकलम 498सारात कोणताही बदल नाही.
IPC 498ABNS 85 (क्रूरतेची व्याख्या 86 मध्ये)विवाहित स्त्रीवर पती किंवा त्याच्या नातेवाइकांनी केलेली क्रूरता498A केस, हुंड्यासाठी छळाची केससारात कोणताही बदल नाही; क्रूरतेची व्याख्या आता स्वतंत्र कलम आहे.
IPC 499, 500BNS 356(1), 356(2)मानहानी आणि तिची शिक्षा500, मानहानी, manhaniशक्य शिक्षा म्हणून सामुदायिक सेवा जोडली.
IPC 503, 506BNS 351(1), 351(2), 351(3)फौजदारी धमकी आणि तिची शिक्षा506, धमकी, dhamkiव्याख्या आणि शिक्षा आता एकाच कलमात आहेत.
IPC 504BNS 352शांतताभंगाला चिथावणी देण्याच्या उद्देशाने केलेला हेतुपुरस्सर अपमान504, शिवीगाळ, gaaliसारात कोणताही बदल नाही.
IPC 505BNS 353सार्वजनिक उपद्रवाला कारणीभूत ठरणारी विधाने505, अफवा, खोट्या बातम्या (fake news)आता इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांद्वारे केलेली विधानेही स्पष्टपणे समाविष्ट.
IPC 509BNS 79स्त्रीच्या विनयाचा अपमान करण्याच्या उद्देशाने केलेले शब्द, हावभाव किंवा कृत्य509, छेडछाड (eve teasing)सारात कोणताही बदल नाही.
IPC 510BNS 355मद्यधुंद व्यक्तीचे सार्वजनिक ठिकाणी गैरवर्तनकलम 510दंडाची मर्यादा आता Rs. 1,000; पर्याय म्हणून सामुदायिक सेवा जोडली.
IPC 511BNS 62कारावासाची शिक्षा असलेले गुन्हे करण्याचा प्रयत्नकलम 511, प्रयत्नक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
नव्या तरतुदी
काहीही नाहीBNS 4(f)शिक्षा म्हणून सामुदायिक सेवासामुदायिक सेवाशिक्षेचा नवा प्रकार; किरकोळ चोरी, सार्वजनिक ठिकाणी मद्यधुंदपणा आणि मानहानी, इत्यादींसाठी तरतूद.
काहीही नाहीBNS 69कपटी मार्गाने किंवा लग्नाच्या खोट्या वचनाने लैंगिक संबंधकलम 69, लग्नाचे खोटे वचननवा गुन्हा; 10 वर्षांपर्यंत कारावास आणि दंड.
काहीही नाहीBNS 103(2)जात यांसारख्या कारणांवरून पाच किंवा अधिक व्यक्तींच्या गटाने केलेला खूनजमावाकडून हत्या (mob lynching)खुनाच्या कलमातच नवी तरतूद.
काहीही नाहीBNS 106(2)बेदरकार वाहन चालवून मृत्यू घडवणे आणि माहिती न देता पळून जाणेहिट अँड रन (hit and run)नवी; 10 वर्षांपर्यंत कारावास आणि दंड. 01/07/2024 रोजी BNS च्या उर्वरित भागासोबत अंमलात आणली गेली नाही (23/02/2024 च्या अधिसूचना S.O. 850(E) ने तिला वगळले), आणि 06/10/2025 रोजीच्या अधिकृत India Code मजकुरात ती अजूनही वगळलेली दिसते. तिच्यावर विसंबून राहण्यापूर्वी नंतरची कोणतीही अधिसूचना आहे का ते तपासा.
काहीही नाहीBNS 111संघटित गुन्हेगारीसंघटित गुन्हेगारी, टोळी, सिंडिकेटसामान्य फौजदारी कायद्यातील नवा गुन्हा.
काहीही नाहीBNS 112किरकोळ संघटित गुन्हेगारीकिरकोळ संघटित गुन्हेगारीनवा गुन्हा.
काहीही नाहीBNS 113दहशतवादी कृत्यदहशतवादी कृत्यसामान्य फौजदारी कायद्यातील नवा गुन्हा.
काहीही नाहीBNS 226कायदेशीर अधिकाराच्या वापराला भाग पाडण्यासाठी किंवा रोखण्यासाठी आत्महत्येचा प्रयत्नअधिकाऱ्यांवर दबाव आणण्यासाठी आत्महत्येचा प्रयत्ननवी; लोकसेवकाला अधिकृत कर्तव्य करण्यास भाग पाडण्यासाठी किंवा त्यापासून रोखण्यासाठी केलेल्या आत्महत्येच्या प्रयत्नालाच फक्त शिक्षा. आत्महत्येच्या प्रयत्नाचा सर्वसाधारण गुन्हा (IPC 309) वगळला आहे.
काहीही नाहीBNS 304हिसकावणे (snatching)चेन स्नॅचिंग, मोबाइल हिसकावणेनवा स्वतंत्र गुन्हा; 3 वर्षांपर्यंत कारावास आणि दंड.

प्रक्रिया: CrPC ते BNSS

प्रक्रिया: फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1973 (CrPC) ते भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, 2023 (BNSS). 95 ओळी.
जुने कलमनवे कलमविषयप्रचलित नावकाय बदलले
CrPC 41BNSS 35पोलीस वॉरंटशिवाय केव्हा अटक करू शकतातवॉरंटशिवाय अटक3 वर्षांपेक्षा कमी शिक्षेच्या गुन्ह्यांसाठी अशक्त किंवा 60 वर्षांवरील व्यक्तींना अटक करण्यासाठी DSP दर्जाच्या अधिकाऱ्याची परवानगी लागेल, असा नियम जोडला.
CrPC 41ABNSS 35(3) to 35(6)अटकेऐवजी पोलिसांसमोर हजर राहण्याची नोटीस41A नोटीसआता अटकेच्या कलमाची पोटकलमे; सार तेच.
CrPC 41BBNSS 36अटकेची प्रक्रिया आणि अटक करणाऱ्या अधिकाऱ्याची कर्तव्येअटकेचे ज्ञापन (arrest memo)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. अटक झालेली व्यक्ती आता नातेवाईक किंवा मित्राखेरीज इतर कोणत्याही व्यक्तीचे नावही अटकेची माहिती देण्यासाठी सांगू शकते.
CrPC 41DBNSS 38चौकशीदरम्यान वकिलाला भेटण्याचा अटक झालेल्या व्यक्तीचा हक्कवकिलाचा हक्कक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 46BNSS 43अटक कशी केली जातेअटकेची प्रक्रिया, हातकड्यानवे पोटकलम (3) सराईत गुन्हेगारांसाठी आणि सूचीतील गंभीर गुन्ह्यांसाठी हातकड्या वापरण्याची परवानगी देते.
CrPC 46(4)BNSS 43(5)सूर्यास्तानंतर आणि सूर्योदयापूर्वी स्त्रीला अटक नाहीरात्री स्त्रियांची अटकसारात कोणताही बदल नाही.
CrPC 50BNSS 47अटक झालेल्या व्यक्तीला अटकेची कारणे आणि जामिनाचा हक्क सांगितला पाहिजेअटकेची कारणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 50ABNSS 48अटकेची माहिती नातेवाईक किंवा मित्राला देण्याचे कर्तव्यकुटुंबाला अटकेची सूचनाक्रमांक बदलला; शीर्षकात आता नातेवाईक किंवा मित्राचा उल्लेख आहे. अटकेची माहिती जिल्ह्यातील नियुक्त पोलीस अधिकाऱ्यालाही दिली पाहिजे.
CrPC 54BNSS 53वैद्यकीय अधिकाऱ्याकडून अटक झालेल्या व्यक्तीची तपासणीअटकेनंतर वैद्यकीय तपासणीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. आवश्यक असल्यास डॉक्टर आता आणखी एक तपासणी करू शकतात.
CrPC 57BNSS 58अटक झालेल्या व्यक्तीला 24 तासांपेक्षा अधिक काळ अडकवून ठेवू नये24 तासांचा नियमक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. आता अधिकारक्षेत्र असो वा नसो, जवळच्या दंडाधिकाऱ्यासमोर हजर करता येते.
CrPC 82BNSS 84फरार व्यक्तीसाठी उद्घोषणा82 कार्यवाही, घोषित अपराधीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. IPC कलमांच्या यादीऐवजी, आता 10 वर्षे किंवा अधिक, जन्मठेप किंवा मृत्युदंडाची शिक्षा असलेल्या कोणत्याही गुन्ह्यासाठी व्यक्तीला घोषित अपराधी ठरवता येते.
CrPC 83BNSS 85फरार व्यक्तीच्या मालमत्तेची जप्ती83 कार्यवाही, कुर्की (kurki)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 91BNSS 94दस्तऐवज किंवा इतर वस्तू सादर करण्यासाठी समन्सकलम 91 नोटीसक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. आता इलेक्ट्रॉनिक संदेशवहन आणि डिजिटल पुरावा असण्याची शक्यता असलेली उपकरणे स्पष्टपणे समाविष्ट.
CrPC 97BNSS 100गैरपणे डांबून ठेवलेल्या व्यक्तींचा शोधकलम 97 झडती वॉरंटक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 102BNSS 106विशिष्ट मालमत्ता जप्त करण्याचा पोलीस अधिकाऱ्याचा अधिकार102 जप्ती, बँक खाते गोठवणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 107BNSS 126इतर प्रकरणांत शांतता राखण्यासाठी जामीनपत्र107 कार्यवाही, 107/151, चॅप्टर केसक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 125BNSS 144पत्नी, मुले आणि आई-वडील यांच्या पोटगीचा आदेश125 पोटगी, खर्चाची केस (kharcha case)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 127, 128BNSS 146, 147पोटगीच्या आदेशांमध्ये बदल आणि त्यांची अंमलबजावणीपोटगीत वाढ आणि वसुलीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 133BNSS 152उपद्रव दूर करण्यासाठी सशर्त आदेशकलम 133, सार्वजनिक उपद्रवक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 144BNSS 163उपद्रवाच्या किंवा संभाव्य धोक्याच्या तातडीच्या प्रकरणांत आदेशकलम 144, प्रतिबंधात्मक आदेशक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 145BNSS 164शांतताभंग होण्याची शक्यता असलेला जमीन किंवा पाण्याबाबतचा वाद145 कार्यवाहीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 146BNSS 165वादाचा विषय जप्त करण्याचा आणि रिसीव्हर नेमण्याचा अधिकार146 जप्ती, रिसीव्हरक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 151BNSS 170दखलपात्र गुन्हे घडू नयेत म्हणून अटक151 अटक, प्रतिबंधात्मक अटकक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 154BNSS 173दखलपात्र प्रकरणांतील माहितीFIR, कलम 154FIR क्षेत्राचा विचार न करता आणि इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने देता येतो; काही गुन्ह्यांसाठी 14 दिवसांच्या प्राथमिक चौकशीला परवानगी आहे.
CrPC 154(1)BNSS 173(1)कोणत्याही पोलीस ठाण्यात आणि इलेक्ट्रॉनिक संदेशवहनाने FIRझिरो FIR, e-FIR, ऑनलाइन FIRCrPC 154(1) पेक्षा विस्तारित: गुन्हा कोणत्या क्षेत्रात घडला याचा विचार न करता (झिरो FIR) आणि इलेक्ट्रॉनिक संदेशवहनाने माहिती देता येते; इलेक्ट्रॉनिक FIR वर 3 दिवसांच्या आत सही केली पाहिजे.
CrPC 154(3)BNSS 173(4)पोलिसांनी FIR नोंदवण्यास नकार दिल्यास उपाय154(3) SP कडे तक्रारपोलीस अधीक्षकांनी कारवाई केली नाही तर ती व्यक्ती दंडाधिकाऱ्याकडे अर्ज करू शकते.
CrPC 155BNSS 174अदखलपात्र प्रकरणांची माहिती आणि त्यांचा तपासNCR, अदखलपात्र अहवालक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. अशा प्रकरणांचा दैनंदिन डायरी अहवाल पोलिसांनी आता दर पंधरवड्याला दंडाधिकाऱ्याकडे पाठवला पाहिजे.
CrPC 156(3)BNSS 175(3)दंडाधिकाऱ्याने पोलीस तपासाचा आदेश देणे156(3) अर्जपोलीस अधीक्षकांकडे गेल्यानंतर केलेला प्रतिज्ञापत्रासह अर्ज आणि पोलीस अधिकाऱ्याचे म्हणणे, यांचा दंडाधिकारी आता विचार करतात.
CrPC 157BNSS 176तपासाची प्रक्रियातपासक्रमांक बदलला; शीर्षक मुख्यतः तेच. 7 वर्षे किंवा अधिक शिक्षेच्या गुन्ह्यांसाठी न्यायवैद्यक तज्ज्ञाने गुन्ह्याच्या ठिकाणी भेट दिली पाहिजे, आणि त्या प्रक्रियेचे व्हिडिओ चित्रण केले जाते.
CrPC 160BNSS 179साक्षीदारांना हजर राहण्यास सांगण्याचा पोलीस अधिकाऱ्याचा अधिकार160 नोटीसक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. 60 वर्षांवरील (पूर्वी 65) व्यक्ती आणि तीव्र आजार असलेल्या व्यक्तींना पोलीस ठाण्यात हजर राहण्याची गरज नाही.
CrPC 161BNSS 180पोलिसांकडून साक्षीदारांची तपासणी161 जबाबक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 162BNSS 181पोलिसांना दिलेले जबाब आणि त्यांचा वापरकलम 162क्रमांक बदलला; शीर्षक लहान करून 'पोलिसांना दिलेले जबाब आणि त्यांचा वापर' असे केले. सारात कोणताही बदल नाही.
CrPC 164BNSS 183दंडाधिकाऱ्याकडून कबुलीजबाब आणि जबाबांची नोंद164 जबाबक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. प्रकरण नोंदवलेल्या जिल्ह्यातील कोणताही दंडाधिकारी जबाब नोंदवू शकतो, आणि 10 वर्षे किंवा अधिक शिक्षेच्या गुन्ह्यांत पोलिसांनी आणलेल्या साक्षीदाराचा जबाब दंडाधिकाऱ्याने नोंदवलाच पाहिजे.
CrPC 164ABNSS 184बलात्कार पीडितेची वैद्यकीय तपासणीपीडितेची वैद्यकीय तपासणीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. डॉक्टरने अहवाल 7 दिवसांच्या आत तपास अधिकाऱ्याकडे पाठवला पाहिजे.
CrPC 167BNSS 187 (डिफॉल्ट जामीन 187(3) मध्ये)24 तासांत तपास पूर्ण होऊ शकत नाही तेव्हाची प्रक्रियारिमांड, डिफॉल्ट जामीन, वैधानिक जामीनपंधरा दिवसांची पोलीस कोठडी आता पहिल्या 40 किंवा 60 दिवसांत विभागून घेता येते.
CrPC 173BNSS 193तपास पूर्ण झाल्यावर पोलीस अधिकाऱ्याचा अहवालदोषारोपपत्र, अंतिम अहवाल, क्लोजर रिपोर्टपोलिसांनी माहिती देणाऱ्याला किंवा पीडिताला 90 दिवसांच्या आत प्रगतीची माहिती दिली पाहिजे.
CrPC 174BNSS 194आत्महत्या आणि अनैसर्गिक मृत्यूंची पोलिसांनी चौकशी करून अहवाल द्यावामरणोत्तर पंचनामा (inquest), 174 कार्यवाहीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. पंचनाम्याचा अहवाल 24 तासांच्या आत जिल्हा किंवा उपविभागीय दंडाधिकाऱ्याकडे पोहोचला पाहिजे.
CrPC 190BNSS 210दंडाधिकाऱ्याकडून गुन्ह्यांची दखलदखल (cognizance)क्रमांक बदलला; शीर्षक मुख्यतः तेच. आता विशेष कायद्यांखाली अधिकृत व्यक्तींच्या तक्रारी आणि इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने दाखल केलेले पोलीस अहवाल समाविष्ट.
CrPC 197BNSS 218न्यायाधीश आणि लोकसेवकांवरील खटलाखटला चालवण्याची मंजुरीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. सरकारने मंजुरीवर 120 दिवसांच्या आत निर्णय घेतला पाहिजे, अन्यथा मंजुरी दिली गेल्याचे मानले जाते.
CrPC 198ABNSS 220पती किंवा नातेवाइकांनी केलेल्या क्रूरतेच्या गुन्ह्यांवरील खटला498A प्रकरणांत दखलशीर्षकात आता BNS च्या कलम 85 चा उल्लेख आहे.
CrPC 199BNSS 222मानहानीसाठी खटलामानहानीची तक्रारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 200BNSS 223तक्रारदाराची तपासणीखाजगी तक्रार, तक्रार प्रकरणआरोपीला सुनावणीची संधी दिल्याशिवाय तक्रारीवर दखल नाही.
CrPC 202BNSS 225प्रोसेस जारी करणे पुढे ढकलणे202 चौकशीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 203BNSS 226तक्रार फेटाळणेकलम 203क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 204BNSS 227प्रोसेस जारी करणेसमन्स आदेशक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. समन्स किंवा वॉरंट आता इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांद्वारेही जारी करता येतात.
CrPC 205BNSS 228आरोपीची वैयक्तिक हजेरी दंडाधिकारी माफ करू शकतातवैयक्तिक हजेरीतून सूटक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 207BNSS 230आरोपीला पोलीस अहवाल आणि इतर दस्तऐवजांची प्रत देणेदोषारोपपत्राच्या प्रती देणेआरोपीला हजर केल्यापासून किंवा तो हजर झाल्यापासून 14 दिवसांच्या आत प्रती दिल्या पाहिजेत.
CrPC 207, 235BNSS 230, 258दोषारोपपत्राच्या प्रती देण्यासाठी आणि निकालासाठी मुदतीBNSS खालील मुदतीमुदती जोडल्या: आरोपीला हजर केल्यापासून किंवा तो हजर झाल्यापासून 14 दिवसांच्या आत प्रती द्याव्यात (कलम 230); युक्तिवाद पूर्ण झाल्यापासून 30 दिवसांच्या आत सत्र न्यायालयाचा निकाल, नोंदवलेल्या कारणांसाठी 45 दिवसांपर्यंत वाढवता येतो (कलम 258).
CrPC 209BNSS 232प्रकरण सत्र न्यायालयाकडे सुपूर्द करणे (committal)सुपूर्दगी (committal)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. दखल घेतल्यापासून 90 दिवसांच्या आत सुपूर्दगी पूर्ण केली पाहिजे, 180 दिवसांपर्यंत वाढवता येते.
CrPC 227BNSS 250सत्र खटल्यात दोषमुक्ती (discharge)दोषमुक्तीचा अर्जसुपूर्दगीपासून 60 दिवसांच्या आत दोषमुक्तीचा अर्ज करता येतो.
CrPC 228BNSS 251सत्र खटल्यात दोषारोप निश्चित करणेदोषारोप निश्चित करणे (framing of charge)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. दोषारोपावरील पहिल्या सुनावणीपासून 60 दिवसांच्या आत दोषारोप निश्चित केला पाहिजे, हे जोडले.
CrPC 235BNSS 258सत्र खटल्यात निर्दोष मुक्तता किंवा दोषसिद्धीचा निकालनिकालयुक्तिवादापासून 30 दिवसांच्या आत निकाल, नोंदवलेल्या कारणांसाठी 45 दिवसांपर्यंत वाढवता येतो.
CrPC 239BNSS 262वॉरंट प्रकरणात आरोपीला दोषमुक्त केव्हा करावे239 दोषमुक्तीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. कलम 230 खाली दस्तऐवज दिल्यापासून 60 दिवसांच्या आत आरोपी दोषमुक्तीसाठी अर्ज करू शकतो, हे जोडले.
CrPC 240BNSS 263वॉरंट प्रकरणात दोषारोप निश्चित करणेदोषारोप निश्चित करणे (framing of charge)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. दोषारोपावरील पहिल्या सुनावणीपासून 60 दिवसांच्या आत दोषारोप निश्चित केला पाहिजे, हे जोडले.
CrPC 256BNSS 279तक्रारदार गैरहजर राहणे किंवा त्याचा मृत्यूगैरहजेरीमुळे तक्रार फेटाळणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. आरोपीला निर्दोष मुक्त करण्यापूर्वी दंडाधिकाऱ्याने आता गैरहजर तक्रारदाराला हजर होण्यासाठी 30 दिवसांचा वेळ दिला पाहिजे.
CrPC 257BNSS 280तक्रार मागे घेणेतक्रार मागे घेणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 265BBNSS 290प्ली बार्गेनिंगसाठी (plea bargaining) अर्जप्ली बार्गेनिंगक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. आता दोषारोप निश्चित झाल्यापासून 30 दिवसांच्या आत अर्ज दाखल केला पाहिजे.
CrPC 309BNSS 346कार्यवाही पुढे ढकलण्याचा किंवा तहकूब करण्याचा अधिकारतहकुबी, तारीख (tareekh)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच. परिस्थिती पक्षकाराच्या नियंत्रणाबाहेर असेल तेथे, दुसऱ्या बाजूचे म्हणणे ऐकून आणि नोंदवलेल्या कारणांसाठी, दोनपेक्षा अधिक तहकुबी देता येणार नाहीत, हे जोडले.
CrPC 311BNSS 348महत्त्वाच्या साक्षीदाराला समन्स करण्याचा किंवा उपस्थित व्यक्तीची तपासणी करण्याचा अधिकार311 अर्ज, साक्षीदाराला पुन्हा बोलावणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 313BNSS 351आरोपीची तपासणी करण्याचा अधिकार313 जबाबक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 319BNSS 358दोषी दिसणाऱ्या इतर व्यक्तींविरुद्ध कारवाई करण्याचा अधिकार319 अर्ज, अतिरिक्त आरोपीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 320BNSS 359गुन्ह्यांची तडजोड (compounding)समझोता, तडजोडक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 321BNSS 360खटला मागे घेणेराज्याने खटला मागे घेणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 353BNSS 392निकालनिकाल जाहीर करणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 357BNSS 395नुकसानभरपाई देण्याचा आदेशपीडिताला नुकसानभरपाईक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 357ABNSS 396पीडित नुकसानभरपाई योजनापीडित नुकसानभरपाईक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 374BNSS 415दोषसिद्धीविरुद्ध अपिलेफौजदारी अपीलक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 378BNSS 419निर्दोष मुक्ततेच्या प्रकरणात अपीलनिर्दोष मुक्ततेविरुद्ध अपीलक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 389BNSS 430अपील प्रलंबित असताना शिक्षेला स्थगिती; अपीलकर्त्याची जामिनावर सुटकाशिक्षेला स्थगिती, अपिलातील जामीनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 397BNSS 438पुनरीक्षणाचे अधिकार वापरण्यासाठी अभिलेख मागवणेफौजदारी पुनरीक्षण (revision)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 399BNSS 440सत्र न्यायाधीशांचे पुनरीक्षणाचे अधिकारसत्र न्यायालयासमोर पुनरीक्षणक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 401BNSS 442उच्च न्यायालयाचे पुनरीक्षणाचे अधिकारउच्च न्यायालयासमोर पुनरीक्षणक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 406BNSS 446प्रकरणे आणि अपिले वर्ग करण्याचा सर्वोच्च न्यायालयाचा अधिकारबदली याचिका (transfer petition)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 407BNSS 447प्रकरणे आणि अपिले वर्ग करण्याचा उच्च न्यायालयाचा अधिकारप्रकरण वर्ग करणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 408BNSS 448प्रकरणे आणि अपिले वर्ग करण्याचा सत्र न्यायाधीशांचा अधिकारसत्र विभागात प्रकरण वर्ग करणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 436BNSS 478कोणत्या प्रकरणांत जामीन घ्यावाजामीनपात्र गुन्ह्यांत जामीनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 436ABNSS 479कच्चा कैदी जास्तीत जास्त किती काळ अटकेत ठेवता येतो436A, कच्च्या कैद्यांची सुटकाकमाल कारावासाच्या निम्म्यापर्यंत अटकेत राहिल्यानंतर जामिनावर सुटका, पूर्वीप्रमाणेच; पहिल्यांदा गुन्हा करणाऱ्यांची एक-तृतीयांश कालावधीनंतर बंधपत्रावर सुटका. जन्मठेपेची शिक्षा असलेले गुन्हेही आता वगळले आहेत, आणि एकापेक्षा अधिक गुन्ह्यांची प्रकरणे प्रलंबित असतील तेथे हा लाभ मिळत नाही.
CrPC 437BNSS 480अजामीनपात्र गुन्ह्याच्या प्रकरणात जामीन केव्हा घेता येतोदंडाधिकाऱ्यासमोर नियमित जामीनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 438BNSS 482अटकेची भीती असलेल्या व्यक्तीला जामीन देण्याचा निर्देशअटकपूर्व जामीनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 439BNSS 483जामिनाबाबत उच्च न्यायालय किंवा सत्र न्यायालयाचे विशेष अधिकारनियमित जामीन, 439 जामीनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 441BNSS 485आरोपी आणि जामीनदारांचे बंधपत्रजामीन बंधपत्र, जामीनदारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 446BNSS 491बंधपत्र जप्त झाल्यावरची प्रक्रियाजामीनदाराच्या बंधपत्राची जप्तीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 451BNSS 497खटला प्रलंबित असताना मालमत्तेचा ताबा आणि विल्हेवाट यांचा आदेशसुपूर्दनामा (superdari), वाहन सोडवणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 457BNSS 503मालमत्ता जप्त केल्यावर पोलिसांची प्रक्रिया457 अर्ज, सुपूर्दनामाक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 468BNSS 514मुदत उलटल्यानंतर दखल घेण्यास प्रतिबंधफौजदारी प्रकरणांतील मुदतक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
CrPC 482BNSS 528उच्च न्यायालयाच्या अंगभूत अधिकारांचे संरक्षण482 रद्दबातल (quashing), FIR रद्द करणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
नव्या तरतुदी
काहीही नाहीBNSS 64(2) परंतुकइलेक्ट्रॉनिक संदेशवहनाने समन्स बजावणेइलेक्ट्रॉनिक समन्स, e-summonsनवी. राज्याचे नियम ठरवतील त्या पद्धतीने समन्स इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने बजावता येतात.
काहीही नाहीBNSS 105झडती आणि जप्तीचे ऑडिओ-व्हिडिओ इलेक्ट्रॉनिक माध्यमाने चित्रणझडतीचे व्हिडिओ चित्रणनवे कलम.
काहीही नाहीBNSS 107मालमत्तेची जप्ती, समपहरण किंवा परत करणेगुन्ह्यातून मिळालेल्या मालमत्तेची जप्तीनवे कलम; गुन्ह्यातून मिळाल्याचे मानले जाणारी मालमत्ता जप्त करण्यासाठी पोलीस न्यायालयाकडे अर्ज करू शकतात.
काहीही नाहीBNSS 173(3)दखलपात्र गुन्ह्यावर कारवाई करण्यापूर्वी प्राथमिक चौकशीप्राथमिक चौकशीनवी. 3 ते 7 वर्षांपेक्षा कमी शिक्षेच्या गुन्ह्यांसाठी, DSP दर्जाच्या अधिकाऱ्याच्या परवानगीने, 14 दिवसांत करण्याची परवानगी.
काहीही नाहीBNSS 356घोषित अपराध्याच्या अनुपस्थितीत चौकशी, खटला किंवा निकालअनुपस्थितीत खटला (trial in absentia)नवे कलम.
काहीही नाहीBNSS 398साक्षीदार संरक्षण योजनासाक्षीदार संरक्षणनवे कलम.
काहीही नाहीBNSS 472मृत्युदंडाच्या प्रकरणांत दया याचिकादया याचिकानवे कलम.
काहीही नाहीBNSS 479(1) परंतुकपहिल्यांदा गुन्हा करणाऱ्या कच्च्या कैद्यांची लवकर सुटकाकलम 479, पहिल्यांदा गुन्हा करणाऱ्याला जामीननवी. कमाल शिक्षेच्या एक-तृतीयांश कालावधीनंतर बंधपत्रावर सुटका.
काहीही नाहीBNSS 530खटला आणि कार्यवाही इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने चालवणेऑनलाइन सुनावणी, e-courtनवे कलम.

पुरावा: Evidence Act ते BSA

पुरावा: भारतीय पुरावा अधिनियम, 1872 (Indian Evidence Act, 1872) ते भारतीय साक्ष्य अधिनियम, 2023 (BSA). 73 ओळी.
जुने कलमनवे कलमविषयप्रचलित नावकाय बदलले
Evidence Act 3BSA 2दस्तऐवज आणि पुरावा यांसारख्या संज्ञांच्या व्याख्याअर्थनिर्णयाचे कलमक्रमांक बदलला; आता शीर्षक व्याख्या (Definitions) असे आहे.
Evidence Act 5BSA 3विवाद्य तथ्ये आणि संबद्ध तथ्ये यांचा पुरावा देता येतोसंबद्धता (relevancy)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 6BSA 4एकाच व्यवहाराचा भाग असलेल्या तथ्यांची संबद्धताRes gestaeक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 8BSA 6हेतू, तयारी आणि आधीचे किंवा नंतरचे वर्तनहेतू आणि वर्तनक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 10BSA 8सामायिक योजनेबाबत कटातील व्यक्तीने म्हटलेल्या किंवा केलेल्या गोष्टीकटाचा पुरावाक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 11BSA 9अन्यथा संबद्ध नसलेली तथ्ये केव्हा संबद्ध ठरतातअन्यत्र उपस्थितीचा बचाव (alibi)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 17BSA 15कबुलीची (admission) व्याख्याकबुली (admission)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 18BSA 16कार्यवाहीतील पक्षकार किंवा त्याच्या प्रतिनिधीने दिलेली कबुलीपक्षकाराची कबुलीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 19, 20BSA 17, 18ज्यांचे स्थान सिद्ध करावे लागते, किंवा ज्यांचा स्पष्ट संदर्भ दिला आहे, अशा व्यक्तींच्या कबुलीत्रयस्थ व्यक्तींच्या कबुलीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 21BSA 19कबुली देणाऱ्या व्यक्तींविरुद्ध कबुलीचा पुरावास्वहिताची विधानेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 22BSA 20दस्तऐवजांच्या मजकुराबाबतच्या तोंडी कबुली केव्हा संबद्ध ठरतातदस्तऐवजांबाबत तोंडी कबुलीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 23BSA 21दिवाणी प्रकरणांतील कबुली केव्हा संबद्ध ठरतातWithout prejudice पत्रव्यवहारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 24BSA 22प्रलोभन, धमकी, जबरदस्ती किंवा वचनामुळे दिलेला कबुलीजबाबअनैच्छिक कबुलीजबाबक्रमांक बदलला; शीर्षकात आता जबरदस्तीचाही उल्लेख आहे.
Evidence Act 25BSA 23(1)पोलीस अधिकाऱ्यासमोरील कबुलीजबाब सिद्ध करता येत नाहीपोलिसांसमोर कबुलीजबाबजुनी कलमे 25 ते 27 एकाच कलमात एकत्र केली आहेत.
Evidence Act 26BSA 23(2)पोलीस कोठडीतील कबुलीजबाब, दंडाधिकाऱ्यासमोर दिला नसेल तरकोठडीतील कबुलीजबाबजुनी कलमे 25 ते 27 एकाच कलमात एकत्र केली आहेत.
Evidence Act 27BSA 23(2) चे परंतुककोठडीतील आरोपीकडून मिळालेली, एखादे तथ्य उघडकीस आणणारी माहितीकलम 27 हस्तगत (recovery), प्रकटीकरण जबाब (disclosure statement)आता कलम 23(2) चे परंतुक; शब्दरचना तशीच ठेवली आहे.
Evidence Act 30BSA 24कबुलीजबाब देणाऱ्यावर आणि एकत्र खटला चालणाऱ्या इतरांवर परिणाम करणारा सिद्ध झालेला कबुलीजबाबसहआरोपीचा कबुलीजबाबक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 31BSA 25कबुली हा निर्णायक पुरावा नाही, पण तिच्यामुळे प्रतिबंध (estoppel) होऊ शकतोकबुलीचा परिणामक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 32BSA 26मृत झालेल्या किंवा सापडू न शकणाऱ्या व्यक्तींची विधानेमृत्युपूर्व जबाब, कलम 32(1)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 33BSA 27नंतर तथ्ये सिद्ध करण्यासाठी आधीच्या कार्यवाहीतील पुरावा संबद्धआधीची साक्ष (deposition)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 34BSA 28हिशोबाच्या वह्यांतील नोंदी केव्हा संबद्ध ठरतातहिशोबाच्या वह्या, खतावणीतील नोंदीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 35BSA 29कर्तव्य बजावताना सार्वजनिक अभिलेखात किंवा इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखात केलेली नोंदसार्वजनिक अभिलेखक्रमांक बदलला; शीर्षकात आता इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखाचाही उल्लेख आहे.
Evidence Act 45BSA 39तज्ज्ञांची मतेतज्ज्ञांचे मत, हस्ताक्षर तज्ज्ञ, न्यायवैद्यक अहवालक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 47BSA 41हस्ताक्षर आणि सहीबाबत मतहस्ताक्षराबाबत मतक्रमांक बदलला; शीर्षकात आता सहीचाही उल्लेख आहे.
Evidence Act 59BSA 54तोंडी पुराव्याने तथ्ये सिद्ध करणेतोंडी पुरावाक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 60BSA 55तोंडी पुरावा प्रत्यक्ष असावाऐकीव पुराव्याचा नियम (hearsay rule)क्रमांक बदलला; शीर्षकाच्या शब्दांत किंचित बदल ("must be direct" ऐवजी आता "to be direct").
Evidence Act 61BSA 56दस्तऐवजांचा मजकूर सिद्ध करणेकागदोपत्री पुरावाक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 62BSA 57प्राथमिक पुरावामूळ दस्तऐवजक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 63BSA 58दुय्यम पुरावाप्रती, छायाप्रतक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 64BSA 59प्राथमिक पुराव्याने दस्तऐवज सिद्ध करणेसर्वोत्तम पुराव्याचा नियम (best evidence rule)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 65BSA 60दस्तऐवजांचा दुय्यम पुरावा कोणत्या प्रकरणांत देता येतोकलम 65, दुय्यम पुरावाक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 65ABSA 62इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखाशी संबंधित पुराव्याबाबत विशेष तरतुदी65Aक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 65BBSA 63इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखांची ग्राह्यता65B प्रमाणपत्र63(4) खालील प्रमाणपत्रावर प्रभारी व्यक्ती आणि एक तज्ज्ञ यांनी, अनुसूचीतील नमुन्यात, सही केली पाहिजे.
Evidence Act 67BSA 65कथित सही करणाऱ्याची किंवा लिहिणाऱ्याची सही आणि हस्ताक्षर सिद्ध करणेसही सिद्ध करणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 68BSA 67कायद्याने साक्षांकन आवश्यक असलेल्या दस्तऐवजाचे निष्पादन सिद्ध करणेमृत्युपत्र सिद्ध करणे, साक्षांकन करणारा साक्षीदारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 73BSA 72सही, लेखन किंवा मुद्रा यांची मान्य किंवा सिद्ध झालेल्यांशी तुलनाकलम 73, सहीची तुलनाक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 74, 75BSA 74सार्वजनिक आणि खाजगी दस्तऐवजसार्वजनिक दस्तऐवजदोन कलमे एकत्र करून एक केले.
Evidence Act 76BSA 75सार्वजनिक दस्तऐवजांच्या प्रमाणित प्रतीप्रमाणित प्रतक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 85BSA 84मुखत्यारपत्रांबाबत गृहीतकमुखत्यारपत्रक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 90BSA 92तीस वर्षे जुन्या दस्तऐवजांबाबत गृहीतक30 वर्षे जुना दस्तऐवजक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 90ABSA 93पाच वर्षे जुन्या इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखांबाबत गृहीतकजुने इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 91BSA 94लेखी स्वरूपात आणलेल्या करार, अनुदाने आणि विल्हेवाटी यांच्या अटींचा पुरावाकलम 91क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 92BSA 95तोंडी कराराचा पुरावा वगळणेकलम 92, दस्तऐवजाविरुद्ध तोंडी करारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 101BSA 104सिद्ध करण्याचा भारसिद्ध करण्याचा भार (burden of proof)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 102BSA 105सिद्ध करण्याचा भार कोणावर असतोसिद्धतेचा भार (onus of proof)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 103BSA 106विशिष्ट तथ्याबाबत सिद्ध करण्याचा भारविशिष्ट तथ्याचा भारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 104BSA 107पुरावा ग्राह्य होण्यासाठी सिद्ध करायचे तथ्य सिद्ध करण्याचा भारकलम 104क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 105BSA 108आरोपीचे प्रकरण अपवादांमध्ये येते हे सिद्ध करण्याचा भारसर्वसाधारण अपवाद, स्वसंरक्षणाचा बचावक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 106BSA 109विशेषतः माहितीत असलेले तथ्य सिद्ध करण्याचा भारकलम 106, विशेष माहितीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 107, 108BSA 110, 111मृत्यू, किंवा व्यक्ती जिवंत असल्याचे, सिद्ध करण्याचा भार7 वर्षांनंतर मृत्यूचे गृहीतकक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 110BSA 113मालकीबाबत सिद्ध करण्याचा भारताबा आणि मालकीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 112BSA 116विवाहकाळात जन्म, औरसतेचा निर्णायक पुरावाऔरसता, पितृत्वक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 113ABSA 117विवाहित स्त्रीच्या आत्महत्येस अपप्रेरणाबाबत गृहीतक113Aक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 113BBSA 118हुंडाबळीबाबत गृहीतक113Bक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 114BSA 119न्यायालय विशिष्ट तथ्यांचे अस्तित्व गृहीत धरू शकतेकलम 114, गृहीतके, प्रतिकूल अनुमानक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 114ABSA 120बलात्काराच्या विशिष्ट खटल्यांमध्ये संमतीच्या अभावाबाबत गृहीतक114Aक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 115BSA 121प्रतिबंध (estoppel)प्रतिबंध (estoppel)क्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 116BSA 122भाडेकरूचा आणि ताबेदार व्यक्तीच्या परवानाधारकाचा प्रतिबंधभाडेकरू घरमालकाचा मालकी हक्क नाकारू शकत नाहीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 118BSA 124कोण साक्ष देऊ शकतोसाक्षीदाराची सक्षमता, बाल साक्षीदारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 119BSA 125तोंडी संवाद साधू न शकणारा साक्षीदारबोलू न शकणारा साक्षीदारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 120BSA 126पती आणि पत्नीची साक्षीदार म्हणून सक्षमतासाक्षीदार म्हणून पती किंवा पत्नीक्रमांक बदलला; आता शीर्षक विशिष्ट प्रकरणांत पती आणि पत्नीची साक्षीदार म्हणून सक्षमता असे आहे.
Evidence Act 122BSA 128विवाहकाळातील संवादपती-पत्नी संवादाचा विशेषाधिकारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 126BSA 132व्यावसायिक संवादवकील-अशील विशेषाधिकारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 129BSA 134कायदेशीर सल्लागारांशी गोपनीय संवादकायदेशीर सल्ल्याचा विशेषाधिकारक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 132BSA 137उत्तरामुळे स्वतः दोषी ठरण्याची शक्यता आहे म्हणून साक्षीदाराला उत्तर देण्यापासून सूट नाहीसाक्षीदाराचे स्वतःला दोषी ठरवणेक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 133BSA 138साथीदार (accomplice)माफीचा साक्षीदार, साथीदाराचा पुरावाशब्दरचनेत आता साथीदाराच्या पुष्टी मिळालेल्या (corroborated) साक्षीचा उल्लेख आहे; जुन्या कलमात पुष्टी न मिळालेल्या (uncorroborated) असे होते.
Evidence Act 134BSA 139साक्षीदारांची संख्यासाक्षीदारांची ठरावीक संख्या नाहीक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 135BSA 140साक्षीदार सादर करण्याचा आणि त्यांची तपासणी करण्याचा क्रमसाक्षीदारांचा क्रमक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 137BSA 142सरतपासणी, उलटतपासणी आणि फेरतपासणीउलटतपासणीक्रमांक बदलला; आता शीर्षक साक्षीदारांची तपासणी असे आहे.
Evidence Act 138BSA 143तपासणीचा क्रम आणि उलटतपासणीची व्याप्तीउलटतपासणीचा हक्कक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
Evidence Act 141, 142, 143BSA 146सूचक प्रश्न (leading questions)सूचक प्रश्नतीन कलमे एकत्र करून एक केले.
Evidence Act 165BSA 168प्रश्न विचारण्याचा किंवा दस्तऐवज सादर करण्याचा आदेश देण्याचा न्यायाधीशांचा अधिकारन्यायालयाचे प्रश्नक्रमांक बदलला; शीर्षक तेच.
नव्या तरतुदी
काहीही नाहीBSA 61इलेक्ट्रॉनिक किंवा डिजिटल अभिलेखइलेक्ट्रॉनिक पुरावाEvidence Act मध्ये एकच जुळणारे कलम नाही, पण इलेक्ट्रॉनिक अभिलेख कलम 65A आणि 65B खाली आधीपासूनच ग्राह्य होते. इलेक्ट्रॉनिक किंवा डिजिटल अभिलेख केवळ तो इलेक्ट्रॉनिक आहे म्हणून नाकारता येत नाही, आणि कलम 63 च्या अधीन राहून त्याचा परिणाम इतर दस्तऐवजांसारखाच असतो, असे कलम 61 आता स्पष्टपणे सांगते.

हे पान 15/11/2026 रोजीच्या कायद्याचा शैक्षणिक सारांश आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही.

अस्वीकरण हे पान सर्वसाधारण सार्वजनिक कायदेविषयक शिक्षणासाठी, बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियम (Bar Council of India Rules), प्रकरण II, भाग VI, नियम 36 यांचे पालन करून प्रसिद्ध केले आहे, आणि ही जाहिरात किंवा अशील मिळवण्याचा प्रयत्न नाही. यामुळे वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही. मुदतीचे कालावधी, आर्थिक अधिकारक्षेत्राच्या मर्यादा, पत्ते, न्यायालयांच्या बैठकीची व्यवस्था आणि कार्यपद्धती बदलत असतात; कोणतीही कृती करण्यापूर्वी तुमच्या स्वतःच्या प्रकरणासाठी त्यांची खातरजमा करा.
WhatsApp