रोबो आणि यंत्रसामग्रीची आयात व विक्री: BIS प्रमाणन आणि सीमाशुल्क
BIS प्रमाणन आदेशाच्या कक्षेत येणारी यंत्रसामग्री आणि विद्युत उपकरणे प्रमाणनाशिवाय भारतात तयार, आयात किंवा विक्री करता येत नाहीत. उत्पादक, आयातदार आणि इंटिग्रेटर यांनी काय तपासले पाहिजे हे हे पान समजावून सांगते.
थोडक्यात
- नियम. भारतीय मानक ब्यूरो अधिनियम, 2016 (Bureau of Indian Standards Act, 2016) खाली जारी केलेल्या गुणवत्ता नियंत्रण आदेशाच्या किंवा तांत्रिक विनियमाच्या कक्षेत येणाऱ्या उत्पादनांसाठी BIS प्रमाणन सक्तीचे आहे. कक्षेत येणारी प्रमाणन नसलेली उत्पादने तयार, आयात किंवा विक्री करता येत नाहीत.
- ऑम्निबस आदेश मागे घेण्यात आला आहे. यंत्रसामग्री आणि विद्युत उपकरणे सुरक्षा (सर्वसमावेशक तांत्रिक विनियम) आदेश, 2024 (Machinery and Electrical Equipment Safety (Omnibus Technical Regulation) Order, 2024) यंत्रसामग्रीच्या मोठ्या श्रेणीसाठी BIS प्रमाणन सक्तीचे करणार होता. त्याची अंमलबजावणी 28/08/2025 वरून 01/09/2026 पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली, आणि त्यानंतर अवजड उद्योग मंत्रालयाने 16/01/2026 रोजी प्रसिद्ध झालेल्या अधिसूचनेद्वारे हा आदेश मागे घेतला. त्यामुळे प्रत्येक यंत्र अजूनही लागू असलेल्या आदेशांशी ताडून पाहिले जाते.
- परदेशी उत्पादक BIS कडे अर्ज करतात आणि त्यांना सहसा अधिकृत भारतीय प्रतिनिधीची गरज असते, जो अनुपालनाची जबाबदारी घेतो.
- विशेषतः रोबो. BIS रोबोटिक्ससाठी भारतीय मानके प्रसिद्ध करते आणि ऑक्टोबर 2026 मध्ये त्यात भर घातली. एखादा विशिष्ट रोबो प्रमाणन आदेशाच्या कक्षेत येतो का हे त्याच्या वर्गीकरणावर आणि अधिसूचित मानकावर अवलंबून असते. प्रत्येक उत्पादनासाठी हे तपासा.
- सीमाशुल्क. रोबोच्या दर वर्गीकरणावरून (औद्योगिक रोबो, यंत्र किंवा सुटा भाग म्हणून) शुल्क आणि आयातीच्या अटी ठरतात. आयात सुरू होण्यापूर्वी आगाऊ निर्णयाने हा प्रश्न निकाली काढता येतो.
- अनुपालन न केल्याचे परिणाम:
- बंदरावर माल अडवून ठेवणे;
- विक्रीवर बंदी;
- भारतीय मानक ब्यूरो अधिनियम, 2016 खाली दंड.
- थोडक्यात टप्पे:
- उत्पादने आणि लागू होणारे आदेश व मानके ओळखा;
- भारतीय प्रतिनिधी नेमा;
- तांत्रिक फाइल तयार करा आणि मान्यताप्राप्त प्रयोगशाळेत चाचणी करा;
- BIS परवान्यासाठी अर्ज करा;
- आवश्यक असेल तेथे कारखान्याची तपासणी;
- परवाना मंजूर; चिन्हांकन;
- देखरेख आणि नूतनीकरण.
- तयार ठेवा:
- उत्पादनाचे तपशील आणि आराखडे;
- चाचणी अहवाल;
- कारखान्याचा तपशील;
- आयातदाराचा तपशील;
- भारतातील वितरणाची पद्धत.
तुमच्या कानावर पडणाऱ्या संज्ञा
- सर्वसमावेशक तांत्रिक विनियम (Omnibus Technical Regulation)
- 01/09/2026 पासून यंत्रसामग्री आणि विद्युत उपकरणांच्या मोठ्या श्रेणीसाठी BIS प्रमाणन सक्तीचे करणार होता तो आदेश. अवजड उद्योग मंत्रालयाने जानेवारी 2026 मध्ये तो मागे घेतला.
- अनुरूपता मूल्यमापन (Conformity assessment)
- मानकानुसार चाचणी आणि प्रमाणन.
- अधिकृत भारतीय प्रतिनिधी (Authorised Indian representative)
- BIS प्रमाणन योजनांखाली परदेशी उत्पादक नामनिर्देशित करतो ती भारतातील व्यक्ती, जी BIS ला उत्तरदायी असते.
- मानक चिन्ह (Standard mark)
- प्रमाणित उत्पादनांवरील BIS चिन्ह.
- अनुपालन नसल्याने सीमाशुल्क विभागाकडून माल रोखणे (Customs hold for non-compliance)
- आवश्यक प्रमाणनाशिवायची आयात रोखली जाऊ शकते.
- उत्पादन पुस्तिका आणि सुरक्षा इशारे (Product manual and safety warnings)
- अनुपालनाचा आणि दायित्वाविरुद्धच्या बचावाचा भाग.
सविस्तर
टप्पा 1: उत्पादनांची आदेशांशी सांगड घाला
पहिले काम म्हणजे उत्पादननिहाय नकाशा. प्रत्येक यंत्रासाठी नोंद करा:
- ते एखाद्या गुणवत्ता नियंत्रण आदेशाच्या किंवा तांत्रिक विनियमाच्या कक्षेत येते का;
- कोणते भारतीय मानक लागू होते;
- कोणती सूट लागू होते का.
टप्पा 2: भारतीय प्रतिनिधी नेमा
अधिकृत भारतीय प्रतिनिधी हमीपत्रांवर स्वाक्षरी करतो आणि BIS ला उत्तरदायी असतो. त्या प्रतिनिधीसोबतच्या करारात जबाबदारी आणि दायित्वाचे वाटप केले जाते.
टप्पा 3: चाचणी आणि परवाना
नमुन्यांची चाचणी BIS मान्यताप्राप्त प्रयोगशाळेत केली जाते. BIS कारखान्याची तपासणी करू शकते. परवाना मिळाल्यानंतर उत्पादनांवर आवश्यक चिन्ह लावले जाते. त्यानंतर BIS देखरेख करते.
टप्पा 4: सीमाशुल्क
माल पाठवण्यापूर्वी वर्गीकरण, मूल्यांकन आणि कोणताही आयात परवाना निश्चित केला जातो (पाहा भारतात माल आयात करणे). वर्गीकरण अनिश्चित असेल तेथे सीमाशुल्क अधिनियम, 1962 (Customs Act, 1962) खाली आगाऊ निर्णय मागता येतो.
टप्पा 5: भारतातील करार
भारतीय खरेदीदारांशी केलेल्या वितरण किंवा पुरवठा करारात पुढील बाबी असाव्यात:
- प्रमाणन कोण धारण करतो;
- वॉरंटी;
- स्थापना;
- प्रशिक्षण;
- सुरक्षाविषयक बंधने;
- दायित्व (पाहा लेख 5).
लोक विचारतात ते प्रश्न
आमच्या रोबोंना युरोपमध्ये प्रमाणन मिळाले आहे. तरीही आम्हाला BIS प्रमाणन लागते का?
उत्पादन एखाद्या भारतीय आदेशाच्या कक्षेत येत असेल तर, होय. परदेशी प्रमाणन त्याची जागा घेत नाही, मात्र चाचणीचा डेटा उपयोगी पडू शकतो.
प्रमाणनाशिवाय माल आला तर काय होते?
तो अडवून ठेवला जाऊ शकतो, आणि आवश्यकता पूर्ण होईपर्यंत तो विकता येत नाही.
आमचा भारतीय वितरक प्रमाणन धारण करू शकतो का?
रचना योजनेवर अवलंबून असते. जबाबदार पक्षकार आणि त्यांची कर्तव्ये लेखी मान्य केली जातात.
ही उत्तरे शैक्षणिक स्वरूपाचे सारांश आहेत; ती कोणत्याही वैयक्तिक प्रकरणावरील कायदेशीर सल्ला नाहीत.
गंभीर प्रश्नासाठी नीट वाचलेली कागदपत्रे हवीत.
भेटी पूर्वनियोजित वेळ घेऊन G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi येथे होतात. पत्रव्यवहार प्रमुख वकील वाचतात.
हे पान बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियमांनी (Bar Council of India Rules) दिलेल्या परवानगीनुसार Lokesh Bhardwaj Law Offices च्या कामाविषयी सर्वसाधारण माहिती देते. हा कायदेशीर सल्ला नाही, आणि यामुळे वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही. LBLO कोणत्याही प्रकरणात केवळ लेखी मान्य केलेल्या नियुक्तीच्या आधारेच काम पाहते.
कायद्याची स्थिती 14/11/2026 रोजीची.
← सर्व कार्यक्षेत्रे