ट्रेड मार्क आणि ब्रँड संरक्षण: अर्ज, हरकती, विरोध, उल्लंघन
नोंदणीकृत ट्रेड मार्क त्याच्या मालकाला, नोंदवलेल्या मालासाठी आणि सेवांसाठी तो वापरण्याचा अनन्य हक्क, आणि उल्लंघनाबद्दल दावा करण्याचा हक्क देतो.
थोडक्यात
- नोंदणीकृत ट्रेड मार्क त्याच्या मालकाला, नोंदवलेल्या मालासाठी आणि सेवांसाठी तो वापरण्याचा अनन्य हक्क, आणि उल्लंघनाबद्दल दावा करण्याचा हक्क देतो. नोंदणी नसलेल्या मार्कलाही पासिंग ऑफच्या (passing off) दाव्याने संरक्षण मिळू शकते, पण ते सिद्ध करणे अधिक कठीण असते.
- अर्ज करण्यापूर्वी, रजिस्टर आणि बाजार यांत शोध घ्या. चांगल्या शोधातून बहुतेक नकारांचा आणि विरोधांचा आधीच अंदाज येतो.
- तपासणी अहवाल (Examination report). अर्ज दाखल झाल्यानंतर रजिस्ट्री तो काढते. उत्तर एक महिन्याच्या आत द्यावे लागते.
- विरोध (Opposition). मार्कची जाहिरात Trade Marks Journal मध्ये प्रसिद्ध झाली की, कोणीही चार महिन्यांच्या आत त्याला विरोध करू शकते. विरोधाची नोटीस मिळाल्यापासून दोन महिन्यांच्या आत अर्जदार प्रति-निवेदन (counter-statement) दाखल करतो.
- नोंदणी अर्जाच्या तारखेपासून 10 वर्षे टिकते आणि तिचे कितीही वेळा नूतनीकरण करता येते.
- नक्कल झाल्यास, वापर थांबवण्याची नोटीस (cease and desist notice), त्यानंतर अंतरिम मनाई हुकमाच्या अर्जासह उल्लंघनाचा आणि पासिंग ऑफचा दावा. दिल्लीत हे दावे वाणिज्यिक न्यायालयांकडे (Commercial Courts) किंवा दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या बौद्धिक संपदा विभागाकडे (IP Division) जातात. प्रकरण भक्कम असेल तेथे तातडीचे एकतर्फी (ex parte) मनाई हुकूम मिळू शकतात.
- डोमेन नावे, सोशल मीडिया हँडल आणि मार्केटप्लेसवरील सूची यांच्यासाठी हटवून घेण्याचे (takedown) स्वतंत्र मार्ग आहेत, जे न्यायालयीन खटल्यासोबत चालतात.
तुमच्या कानावर पडणाऱ्या संज्ञा
- वर्ग (Class)
- माल आणि सेवा 45 वर्गांत विभागल्या आहेत. मार्कची नोंदणी वर्गनिहाय होते.
- वापरण्याचा प्रस्ताव (Proposed to be used) आणि वापराची तारीख (user date)
- वापरण्याच्या इराद्याच्या आधारे अर्ज करणे, किंवा पुराव्यासह आधीच्या तारखेपासूनच्या वापराचा दावा करणे.
- शब्द मार्क (Word mark), डिव्हाइस मार्क (device mark), लेबल (label)
- फक्त नाव, लोगो, किंवा दोन्हींचे मिश्रण.
- तपासणी अहवाल (Examination report) आणि कलम 9 व 11 खालील हरकती
-
- कलम 9 (निरपेक्ष कारणे): मार्क वर्णनात्मक आहे, सर्वसामान्य आहे किंवा त्यात वेगळेपणा नाही;
- कलम 11 (सापेक्ष कारणे): मार्कचा आधीच्या एखाद्या मार्कशी संघर्ष होतो.
- कारणे दाखवा सुनावणी (Show cause hearing)
- हरकतींवर परीक्षकासमोर (Examiner) होणारी सुनावणी.
- जाहिरात आणि विरोध (Advertisement and opposition)
- जनतेला हरकत घेता यावी म्हणून मार्क प्रसिद्ध केला जातो.
- दुरुस्ती (Rectification)
- नोंदणीकृत मार्क काढून टाकण्यासाठी किंवा दुरुस्त करण्यासाठीचा अर्ज.
- सुप्रसिद्ध मार्क (Well-known mark)
- नावलौकिकामुळे सर्व वर्गांत संरक्षण मिळणारा मार्क.
- उल्लंघन आणि पासिंग ऑफ (Infringement and passing off)
- माल किंवा सेवांवर तंतोतंत तसाच किंवा फसवे साम्य असलेला मार्क वापरणे (उल्लंघन), आणि गोंधळ निर्माण करणारे चुकीचे भासवणे (पासिंग ऑफ).
- जॉन डो (अशोक कुमार) आदेश (John Doe (Ashok Kumar) order)
- नाव माहीत नसलेल्या उल्लंघनकर्त्यांविरुद्धचा आदेश, जो अनेकदा बनावट माल विकणाऱ्यांविरुद्ध वापरला जातो.
- अँटन पिलर आदेश (Anton Piller order), स्थानिक आयुक्त (Local Commissioner)
- उल्लंघन करणाऱ्या मालाची न्यायालयाच्या देखरेखीखाली होणारी जप्ती.
सविस्तर
1. मार्क निवडणे आणि त्याची पूर्वतपासणी.
नव्याने घडवलेले शब्द आणि मालाशी संबंध नसलेले (arbitrary) शब्द सहज नोंदवले जातात. वर्णनात्मक शब्द ("Best Rice") नोंदवले जात नाहीत. हे शोधा:
- संबंधित वर्गांतील तंतोतंत तसेच आणि मिळतेजुळते मार्क;
- कंपन्यांची नावे;
- डोमेन;
- मार्केटप्लेसवरील सूची.
2. अर्ज दाखल करणे.
ऑनलाइन अर्ज दाखल करा, यांसह:
- अर्जदाराचा तपशील;
- मार्क;
- वर्ग आणि माल किंवा सेवांचे वर्णन (specification);
- वापराचा दावा असल्यास, तो पुराव्यासह;
- एजंट अर्ज दाखल करत असेल तेथे मुखत्यारपत्र.
स्टार्ट-अप, लघु उद्योग आणि व्यक्ती कमी शुल्क भरतात.
3. तपासणी आणि उत्तर.
उत्तरात हे असावे:
- प्रत्येक हरकतीला उत्तर;
- मार्कच्या वेगळेपणाचा युक्तिवाद, किंवा वापरातून मिळवलेला वेगळेपणा दाखवणारा पुरावा (विक्री, जाहिराती, बिले);
- हवाला दिलेल्या मार्कांपेक्षा आपला मार्क कसा वेगळा आहे याचे स्पष्टीकरण.
त्यानंतर सुनावणी होऊ शकते.
4. विरोध.
नीट चालवलेला विरोध पुराव्यावर आधारलेला असतो. विरोध करणारा आधीच्या वापराचा आणि नावलौकिकाचा पुरावा दाखल करतो. अर्जदार स्वतःच्या पुराव्यासह उत्तर देतो.
5. अंमलबजावणी.
- तपास करा: चाचणी खरेदी आणि स्क्रीनशॉट.
- नोटीस पाठवा.
- दावा दाखल करा, गरजेनुसार अंतरिम मनाई हुकूम, स्थानिक आयुक्त आणि जॉन डो आदेश यांच्या अर्जांसह.
नुकसानभरपाई, नफ्याचा हिशेब (accounts of profits) आणि खर्च मिळू शकतात. दावा करण्यात विलंब झाल्यास अंतरिम मनाई हुकमाची बाजू कमकुवत होऊ शकते, म्हणून नक्कल लक्षात येताच तत्परतेने कृती करा.
6. मार्कांच्या संग्रहाचे (portfolio) व्यवस्थापन.
नूतनीकरणाच्या तारखांची दिनदर्शिका ठेवा, संघर्ष करणाऱ्या मार्कांसाठी Journal वर लक्ष ठेवा, आणि हस्तांतरणे (assignments) व परवाने रजिस्ट्रीकडे नोंदवा.
लोक विचारतात ते प्रश्न
नोंदणीपूर्वी मी ™ वापरू शकतो का?
होय. ™ दावा दर्शवते. ® फक्त नोंदणीकृत मार्कसाठी आहे.
माझ्या ब्रँडच्या नावासाठी कोणीतरी आधी अर्ज केला. मी काय करू शकतो?
तुमचा आधीचा वापर आणि पुरावा यांच्या आधारे त्याला विरोध करा, किंवा दुरुस्ती (rectification) मागा.
नोंदणीला किती वेळ लागतो?
हरकत किंवा विरोध नसेल तर काही महिने. त्या असतील तर अधिक.
मला प्रत्येक देशात ट्रेड मार्क लागतो का?
होय, हक्क प्रदेशापुरते मर्यादित असतात. माद्रिद प्रोटोकॉल (Madrid Protocol) खाली अनेक देशांसाठी एकच आंतरराष्ट्रीय अर्ज करता येतो.
ऑनलाइन मार्केटप्लेसवरील एक विक्रेता माझ्या उत्पादनाची नक्कल करत आहे. न्यायालयात खटला करावा लागेल का?
प्लॅटफॉर्मकडून सूची हटवून घेण्याच्या (takedown) प्रक्रियेने पटकन मदत होते. वारंवार किंवा मोठ्या प्रमाणावर उल्लंघन करणाऱ्यांविरुद्ध न्यायालयाचा आदेश लागतो.
ही उत्तरे शैक्षणिक स्वरूपाचे सारांश आहेत; ती कोणत्याही वैयक्तिक प्रकरणावरील कायदेशीर सल्ला नाहीत.
गंभीर प्रश्नासाठी नीट वाचलेली कागदपत्रे हवीत.
भेटी पूर्वनियोजित वेळ घेऊन G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi येथे होतात. पत्रव्यवहार प्रमुख वकील वाचतात.
हे पान बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियमांनी (Bar Council of India Rules) दिलेल्या परवानगीनुसार Lokesh Bhardwaj Law Offices च्या कामाविषयी सर्वसाधारण माहिती देते. हा कायदेशीर सल्ला नाही, आणि यामुळे वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही. LBLO कोणत्याही प्रकरणात केवळ लेखी मान्य केलेल्या नियुक्तीच्या आधारेच काम पाहते.
कायद्याची स्थिती 14/11/2026 रोजीची.
← सर्व कार्यक्षेत्रे