Lokesh Bhardwaj Law Offices ← అన్ని ప్రాక్టీస్ విభాగాలు

ఈ పేజీ ఇంగ్లీషులో రాసిన పేజీకి అనువాదం. రెండింటి మధ్య తేడా ఉన్న చోట ఇంగ్లీషు పాఠమే చెల్లుతుంది. ఇంగ్లీషు పేజీని చదవండి

Lokesh Bhardwaj Law Offices · న్యాయవాదులు మరియు న్యాయ సలహాదారులు, న్యూఢిల్లీ · lokeshbhardwajlawoffices.com
ప్రాక్టీస్ విభాగం · I

రాజ్యాంగ & మతపరమైన వ్యవహారాలు

రిట్ అధికార పరిధి, మతపరమైన ఎండోమెంట్ల చట్టం, ప్రార్థనా స్థలాలపై ప్రభుత్వ నియంత్రణకు రాజ్యాంగం విధించిన పరిమితులు.

హైకోర్టుకు ఆర్టికల్ 226, సుప్రీంకోర్టుకు ఆర్టికల్ 32, ఐదు రిట్లు, 90 రోజుల్లోగా స్పెషల్ లీవ్ పిటిషన్, సెక్షన్ 25 CPC కింద బదిలీ పిటిషన్లు.
రిట్లు, SLPలు, బదిలీలు

క్లుప్తంగా

మీకు వినిపించే పదాలు

లోకస్ స్టాండై (Locus standi)
కేసు వేసే హక్కు. నిజమైన ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (public interest litigation) దీన్ని సడలిస్తుంది.
ప్రత్యామ్నాయ పరిష్కార మార్గం (Alternative remedy)
మీరు ముందుగా ఉపయోగించాలని కోర్టు ఆశించే చట్టబద్ధ అప్పీలు లేదా రివిజన్.
ఆలస్యం, నిర్లక్ష్యం (Delay and laches)
నిర్ణీత కాలపరిమితి వర్తించకపోయినా, వివరణ లేని ఆలస్యం రిట్‌ను విఫలం చేయవచ్చు.
మధ్యంతర ఉపశమనం, యథాతథ స్థితి (Interim relief and status quo)
కేసు పెండింగ్‌లో ఉండగా ఇచ్చే తాత్కాలిక ఉత్తర్వులు.
కౌంటర్ అఫిడవిట్, రిజాయిండర్ (Counter-affidavit and rejoinder)
ప్రతివాది జవాబు, దానికి పిటిషనర్ ప్రతిస్పందన.
అడ్వకేట్-ఆన్-రికార్డ్ (Advocate-on-Record) (AOR)
సుప్రీంకోర్టులో దాఖలు చేయడానికి అర్హత ఉన్న అడ్వకేట్.
నోటీసు, లీవ్ మంజూరు, ప్రారంభంలోనే కొట్టివేత (Notice, leave granted, dismissed in limine)
SLP మొదటి విచారణలో వచ్చే ఫలితాలు: కోర్టు జవాబు కోరుతుంది; అప్పీలును స్వీకరిస్తుంది; లేదా ప్రారంభ దశలోనే కొట్టివేస్తుంది.
క్యూరేటివ్, రివ్యూ పిటిషన్లు (Curative and review petitions)
సుప్రీంకోర్టు సొంత తుది ఉత్తర్వు తర్వాత ఉండే పరిమిత పరిష్కార మార్గాలు.

ఈ రంగంలో కార్యాలయం పని రాజ్యాంగ ప్రశ్నలను, మతపరమైన ఎండోమెంట్ల చట్టాన్ని కవర్ చేస్తుంది: రిట్ పిటిషన్లు, హేబియస్ కార్పస్, స్పెషల్ లీవ్ మరియు బదిలీ పిటిషన్లు, వంశపారంపర్య పదవితో ముడిపడిన హక్కులు, మత సంస్థలను చట్టం ద్వారా స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఉన్న రాజ్యాంగ పరిమితులు.

ఇది న్యాయ సిద్ధాంతానికి ప్రాధాన్యం ఉన్న ప్రాక్టీస్. ఇక్కడ తలెత్తే ప్రశ్నలకు, అంటే క్షేత్రాన్ని ఎవరు పరిపాలించవచ్చు, ఒక చట్టం చట్టబద్ధంగా దేనిని తొలగించగలదు, మతపరమైన స్వయంప్రతిపత్తి ఎక్కడ ముగుస్తుంది, ప్రభుత్వ నియంత్రణ ఎక్కడ మొదలవుతుంది అన్న వాటికి, రాజ్యాంగ కోర్టుల్లో సమాధానం దొరుకుతుంది; బ్రీఫ్‌ను మొత్తం తీర్పుల పరంపరతో పోల్చి చదివినప్పుడే ఆ సమాధానం సరిగ్గా దొరుకుతుంది. కార్యాలయం ప్రతి రిట్‌ను జాగ్రత్తగా చేసే నిర్మాణ కృషిగా చూస్తుంది: హక్కును గుర్తించడం, ఉల్లంఘనను ఖచ్చితంగా పేర్కొనడం, ఉత్తర్వు వచ్చినప్పుడు అది అమలు చేయించగలిగేదిగా ఉండేలా ఉపశమనాన్ని రూపొందించడం.

కార్యాలయం చేపట్టే పనులు

వివరంగా

1. రిట్ సరైన పరిష్కార మార్గమేనా?

కార్యాలయం మొదట నాలుగు ప్రశ్నలు అడుగుతుంది:

  1. ప్రతివాది "ప్రభుత్వం" (the State) అవుతుందా, లేదా ప్రజా విధిని నిర్వర్తిస్తోందా?
  2. ఏ హక్కు ఉల్లంఘించబడింది?
  3. ప్రత్యామ్నాయ పరిష్కార మార్గం ఉందా, అది ప్రభావవంతమైనదేనా?
  4. ఆలస్యం జరిగిందా?

2. రిట్ పిటిషన్ డ్రాఫ్టింగ్ (ఢిల్లీ హైకోర్టు).

పేపర్‌బుక్‌లో ఇవి ఉంటాయి:

అదే అంశంపై ఉన్న ఇతర ప్రొసీడింగ్‌లను పిటిషన్ వెల్లడించాలి.

3. హేబియస్ కార్పస్.

అక్రమ నిర్బంధానికి, అరెస్టు చేసిన 24 గంటల్లోగా మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచకుండా పోలీసులు నిర్బంధించడంతో సహా (రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 22(2); BNSS సెక్షన్ 58). తగిన కేసుల్లో పిల్లల కస్టడీ వివాదాల్లో కూడా దీన్ని ఉపయోగిస్తారు, విదేశం నుంచి బిడ్డను తీసుకొచ్చిన సందర్భాలతో సహా; బిడ్డ సంక్షేమమే అత్యంత ప్రధానమైన అంశం. హేబియస్ కార్పస్ పిటిషన్లను అత్యవసరంగా విచారణకు తీసుకుంటారు.

4. స్పెషల్ లీవ్ పిటిషన్లు.

SLPలో ఇవి ఉంటాయి:

కాలపరిమితి దాటిన ఆలస్యానికి మన్నింపు (condonation) కోసం దరఖాస్తు అవసరం. కేసు సుప్రీంకోర్టు దృష్టికి తగిన ప్రశ్నను లేవనెత్తినప్పుడు, లేదా తీవ్రమైన అన్యాయాన్ని చూపినప్పుడు మాత్రమే లీవ్ మంజూరు చేస్తారు.

5. బదిలీ పిటిషన్లు.

ఒక పక్షానికి, ముఖ్యంగా పిల్లలతో ఉన్న భార్యకు, దూరం మరియు ఖర్చు, భద్రత, సాక్షుల సౌలభ్యం కారణాలుగా ఉంటాయి. ప్రతి కేసులో న్యాయం యొక్క అవసరాన్ని కోర్టు తూకం వేస్తుంది.

పని సాగే తీరు

రిట్ పనిని ప్రిన్సిపల్ స్వయంగా, గౌరవనీయ భారత సుప్రీంకోర్టు ముందు, గౌరవనీయ ఢిల్లీ హైకోర్టు ముందు నిర్వహిస్తారు. వ్యవహారాలు కార్యాలయంలో జరిగే సమావేశంతో మొదలవుతాయి; ఏ అభిప్రాయమైనా ఇచ్చే ముందు పత్రాలను చదువుతారు; ఆర్టికల్ 32, ఆర్టికల్ 226, సాధారణ సివిల్ పరిష్కార మార్గం వీటిలో దేన్ని ఎంచుకోవాలన్నది ఆ వ్యవహారంలో మొదటి వ్యూహాత్మక నిర్ణయంగా చూస్తారు, తర్వాత తట్టే ఆలోచనగా కాదు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

రాజ్యాంగ ప్రాక్టీస్ పరిధిలోకి ఏ రకమైన వ్యవహారాలు వస్తాయి?

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32 కింద గౌరవనీయ భారత సుప్రీంకోర్టు ముందు, ఆర్టికల్ 226 కింద హైకోర్టుల ముందు జరిగే రిట్ ప్రొసీడింగ్‌లు: ప్రభుత్వ చర్యలపై సవాళ్లు, సర్వీసు వ్యవహారాలు, చట్టం ద్వారా స్వాధీనాలు, మతపరమైన స్వయంప్రతిపత్తి మరియు ఎండోమెంట్ల పరిపాలనకు సంబంధించిన ప్రశ్నలు, ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాలు. రిట్ సాధారణంగా ఆర్టికల్ 12 నిర్వచించిన 'రాజ్యం' (State) పైనే ఉంటుంది; ఇందులో ప్రభుత్వం, పార్లమెంటు, శాసనసభలు, స్థానిక సంస్థలు, రాజ్యానికి సాధనాలుగా పనిచేసే సంస్థలు ఉంటాయి; కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రజా విధులు నిర్వర్తించే ప్రైవేట్ సంస్థలపైనా ఉంటుంది. వీటన్నిటిలో ఉమ్మడి అంశం ఏమిటంటే, వివాదం రాజ్యంతో ఉంటుంది లేదా ఒక రాజ్యాంగ హక్కుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

దేవాలయ పరిపాలనను కోర్టులో సవాలు చేయవచ్చా?

అవును. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 25(2)(a) మతాచరణతో ముడిపడిన ఆర్థిక, ద్రవ్య సంబంధ, ఇతర లౌకిక కార్యకలాపాలను నియంత్రించడానికి రాజ్యాన్ని అనుమతిస్తుంది; మరోవైపు ఆర్టికల్ 26, మత విషయాల్లో తన వ్యవహారాలను తానే నిర్వహించుకునే, చట్టానికి అనుగుణంగా తన ఆస్తిని పరిపాలించుకునే హక్కును మత శాఖకు (డినామినేషన్) కల్పిస్తుంది. దేవాలయ పరిపాలనను ప్రభుత్వ సంస్థలకు అప్పగించే చట్టాలు ఆ పరిమితులకు లోబడే పనిచేయాలి; వంశపారంపర్య పదవీధారులు, అర్చకులు, భక్తుల హక్కులను రాజ్యాంగ కోర్టుల ముందు నొక్కి చెప్పవచ్చు. ప్రతి సవాలు సంబంధిత చట్టంపై, ఆ సంస్థ ఒక మత శాఖకు చెందినదా అన్న దానిపై, దాని చరిత్రపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

ఆర్టికల్ 32 కూ ఆర్టికల్ 226 కూ తేడా ఏమిటి?

ఆర్టికల్ 32 స్వయంగా ఒక ప్రాథమిక హక్కు: రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ III లో ఉన్న ప్రాథమిక హక్కుల అమలు కోసం నేరుగా గౌరవనీయ భారత సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే హక్కు. ఆర్టికల్ 226 ప్రాథమిక హక్కుల కోసమే కాకుండా ఇతర ఏ ప్రయోజనం కోసమైనా రిట్లు జారీ చేసే అధికారాన్ని హైకోర్టుకు ఇస్తుంది, ఇందులో ఇతర చట్టబద్ధ హక్కులూ ఉంటాయి; ఆర్టికల్ 226(2) కింద, వ్యాజ్య కారణం (కాజ్ ఆఫ్ యాక్షన్) పూర్తిగా గానీ పాక్షికంగా గానీ తన భూభాగ పరిధిలో తలెత్తిన చోట హైకోర్టు చర్య తీసుకోవచ్చు. హైకోర్టు అధికార పరిధి విస్తృతమైనది కాబట్టి, పిటిషనర్ ముందుగా హైకోర్టును ఆశ్రయించాలని సుప్రీంకోర్టు తరచుగా ఆశిస్తుంది.

హేబియస్ కార్పస్ పిటిషన్ అంటే ఏమిటి, దాన్ని ఎప్పుడు దాఖలు చేస్తారు?

చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో ఉన్నట్లు ఆరోపించబడిన వ్యక్తిని కోర్టు ముందు హాజరుపరచాలని, ఆ నిర్బంధానికి చట్టపరమైన సమర్థన లేకపోతే విడుదలకు ఆదేశించాలని హేబియస్ కార్పస్ పిటిషన్ ఆర్టికల్ 226 కింద హైకోర్టును, లేదా ఆర్టికల్ 32 కింద సుప్రీంకోర్టును కోరుతుంది. దీన్ని అత్యవసరంగా, తరచుగా అదే రోజు దాఖలు చేస్తారు; నిర్బంధించింది పోలీసులైనా, ప్రైవేట్ వ్యక్తి అయినా, చెల్లుబాటయ్యే ఉత్తర్వు లేకుండా వ్యవహరించిన అధికార సంస్థ అయినా ఇది అందుబాటులో ఉంటుంది.

ప్రభుత్వ నోటిఫికేషన్‌ను లేదా సవరణను రిట్‌లో సవాలు చేయవచ్చా?

అవును. నోటిఫికేషన్లు, నియమాలు, సవరణలతో సహా దత్త శాసనాన్ని (డెలిగేటెడ్ లెజిస్లేషన్) ఆర్టికల్ 226 కింద హైకోర్టు ముందు ఈ ఆధారాలపై సవాలు చేయవచ్చు: మూల చట్టం ఇచ్చిన అధికారాన్ని అది మించిందని, ఆర్టికల్ 14 కింద సమానత్వం వంటి ప్రాథమిక హక్కును ఉల్లంఘిస్తోందని, లేదా స్పష్టంగా నిరంకుశంగా ఉందని. దీనికి పునాది పనిని తరచుగా సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 (Right to Information Act, 2005) కింద చేస్తారు; రిట్‌ను రూపొందించే ముందు, నోటింగ్‌లు, ఆమోదాలతో సహా ఆ నోటిఫికేషన్‌కు దారితీసిన ఫైలు కోసం సెక్షన్ 6 కింద దరఖాస్తు చేస్తారు. ఆలస్యం ముఖ్యమైన అంశం: నోటిఫికేషన్ వచ్చిన చాలా కాలం తర్వాత తెచ్చిన సవాలును ఆ ఒక్క కారణంతోనే తిరస్కరించవచ్చు.

హైకోర్టు తీర్పుపై సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీలు చేయడానికి నాకు ఎంత సమయం ఉంటుంది?

హైకోర్టుల నుంచి వచ్చే అప్పీళ్లలో ఎక్కువ భాగం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 136 కింద స్పెషల్ లీవ్ పిటిషన్లుగా గౌరవనీయ భారత సుప్రీంకోర్టుకు చేరుతాయి. సుప్రీంకోర్టు నియమాలు, 2013 (Supreme Court Rules, 2013) లోని ఆర్డర్ XXI ప్రకారం, సివిల్ స్పెషల్ లీవ్ పిటిషన్‌ను తీర్పు లేదా ఉత్తర్వు తేదీ నుంచి 90 రోజుల్లోగా, లేదా అప్పీలుకు అర్హత ధ్రువపత్రాన్ని (సర్టిఫికెట్ ఆఫ్ ఫిట్‌నెస్) హైకోర్టు నిరాకరించిన తేదీ నుంచి 60 రోజుల్లోగా దాఖలు చేయాలి. తగిన కారణం ఉంటే ఆలస్యాన్ని మన్నించవచ్చు, కానీ దాన్ని పూర్తిగా వివరించాలి; వివరణ లేని ఆలస్యం పిటిషన్ కొట్టివేతకు తరచుగా కారణమవుతుంది.

ప్రభుత్వ శాఖ కోర్టు ఉత్తర్వును పాటించకపోతే నేను ఏం చేయవచ్చు?

కోర్టు తీర్పును, ఉత్తర్వును లేదా ఆదేశాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా ధిక్కరించడం కోర్టు ధిక్కరణ చట్టం, 1971 (Contempt of Courts Act, 1971) లోని సెక్షన్ 2(b) కింద సివిల్ ధిక్కరణ అవుతుంది. గౌరవనీయ సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులు కోర్ట్స్ ఆఫ్ రికార్డ్; రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 129 మరియు 215 కింద ధిక్కరణను శిక్షించే అధికారం వాటికి ఉంది. సెక్షన్ 12 ఆరు నెలల వరకు సాధారణ జైలు శిక్ష, రూ. 2,000 వరకు జరిమానా, లేదా రెండూ విధించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది; ధిక్కరణ జరిగిందని ఆరోపించబడిన తేదీ నుంచి ఒక సంవత్సరం దాటిన తర్వాత ప్రారంభించే ప్రొసీడింగ్‌లను సెక్షన్ 20 నిషేధిస్తుంది. ఆచరణలో కోర్టు మొదట చూసేది ఉత్తర్వు అమలు; బాధ్యుడైన అధికారిని సాధారణంగా ఉత్తర్వును పాటించమని లేదా వివరణ ఇవ్వమని ఆదేశిస్తారు.

ప్రైవేట్ కంపెనీపై నేను రిట్ వేయవచ్చా?

సాధారణంగా వేయలేరు, ఆ కంపెనీ ప్రజా విధిని లేదా చట్టబద్ధ బాధ్యతను నిర్వర్తిస్తుంటే తప్ప.

రిట్‌కు గడువు ఏదైనా ఉందా?

నిర్ణీత వ్యవధి లేదు, కానీ ఆలస్యాన్ని వివరించాలి. వెంటనే చర్య తీసుకోండి.

హైకోర్టు నాకు వ్యతిరేకంగా తీర్పు ఇస్తే సుప్రీంకోర్టు నా కేసు వింటుందా?

లీవ్ (అనుమతి) మంజూరు చేస్తేనే. చాలా SLPలు మొదటి విచారణలోనే కొట్టివేయబడతాయి.

హేబియస్ కార్పస్ పిటిషన్‌ను ఎంత త్వరగా విచారిస్తారు?

దాన్ని అత్యవసరంగా పరిగణించి, సాధారణంగా త్వరగా లిస్ట్ చేస్తారు; ఎంత త్వరగా అనేది కోర్టు నిర్ణయిస్తుంది.

నా భార్య మరో రాష్ట్రంలో విడాకులకు దాఖలు చేసింది. దాన్ని బదిలీ చేయించగలనా?

మీరు దరఖాస్తు చేయవచ్చు. వైవాహిక బదిలీల్లో కోర్టులు తరచుగా భార్య సౌలభ్యాన్ని పరిగణిస్తాయి. ప్రతి కేసు దాని వాస్తవాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

ఈ సమాధానాలు అవగాహన కోసం ఇచ్చిన సారాంశాలు; ఏ వ్యక్తిగత వ్యవహారంపైనా ఇవి న్యాయ సలహా కావు.

పని అప్పగింత

ముఖ్యమైన ప్రశ్నకు శ్రద్ధగా చదివిన బ్రీఫ్ తగినది.

సమావేశాలు ముందస్తు అపాయింట్‌మెంట్‌తో G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi లో జరుగుతాయి. ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలను ప్రిన్సిపల్ స్వయంగా చదువుతారు.

గమనిక కార్యాలయం ఏ రంగాల్లో పని స్వీకరిస్తుందో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది; ఇది సమాచారం కోసం మాత్రమే, బార్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా నియమాలు (Bar Council of India Rules), చాప్టర్ II, పార్ట్ VI, రూల్ 36 కు అనుగుణంగా ప్రచురించబడింది; ఇది ప్రకటన గానీ, పని కోసం అభ్యర్థన గానీ కాదు. ఇక్కడ ఉన్నదేదీ న్యాయ సలహా కాదు, దీన్ని చదివినంత మాత్రాన న్యాయవాది-క్లయింట్ సంబంధం ఏర్పడదు.

ఈ పేజీ బార్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా నియమాలు (Bar Council of India Rules) అనుమతించిన మేరకు Lokesh Bhardwaj Law Offices పని గురించి సాధారణ సమాచారం ఇస్తుంది. ఇది న్యాయ సలహా కాదు, దీనివల్ల న్యాయవాది-క్లయింట్ సంబంధం ఏర్పడదు. లిఖితపూర్వకంగా అంగీకరించిన ఎంగేజ్‌మెంట్ ఆధారంగా మాత్రమే LBLO ఒక వ్యవహారంలో పని చేస్తుంది.

15/11/2026 నాటి చట్టం ప్రకారం.

WhatsApp