Lokesh Bhardwaj Law Offices ← બધાં કાર્યક્ષેત્રો

આ પાનું અંગ્રેજીમાં લખાયેલા પાનાનો અનુવાદ છે. બંનેમાં ફરક હોય ત્યાં અંગ્રેજી લખાણ માન્ય ગણાશે. અંગ્રેજી પાનું વાંચો

Lokesh Bhardwaj Law Offices · એડવોકેટ્સ અને કાનૂની સલાહકારો, નવી દિલ્હી · lokeshbhardwajlawoffices.com
કાર્યક્ષેત્ર

ખાતાકીય તપાસ અને શિસ્તની કાર્યવાહી

ચાર્જશીટથી ટ્રિબ્યુનલ સુધી, એવા અધિકારીઓ માટે જેમનો સેવા રેકોર્ડ દાવ પર છે.

કોઈ પણ શિક્ષા થાય તેના ઘણા સમય પહેલાં ચાર્જશીટ સરકારી કર્મચારીનું કામકાજી જીવન બદલી નાખે છે. Lokesh Bhardwaj Law Offices (LBLO) શિસ્તની ફાઇલને તેના પહેલા પાનાથી મુકદ્દમો ગણે છે, કારણ કે તપાસ સત્તાધિકારી સમક્ષ બનેલો રેકોર્ડ એ જ રેકોર્ડ છે જેને પછીનું દરેક ફોરમ તપાસે છે.

આ કામ ખાતાકીય તપાસ અને શિસ્તની કાર્યવાહીને આવરી લે છે, ચાર્જશીટથી તપાસ, શિક્ષા અને ટ્રિબ્યુનલ તથા હાઈકોર્ટ સમક્ષના પડકાર સુધી: CCS (CCA) નિયમો હેઠળ મોટી અને નાની શિક્ષાની કાર્યવાહી, અખિલ ભારતીય સેવાઓ (શિસ્ત અને અપીલ) નિયમો, 1969 (All India Services (Discipline and Appeal) Rules, 1969) હેઠળની તપાસ, અને બંધારણના અનુચ્છેદ 235 હેઠળ ન્યાયિક અધિકારીઓ સામેની તપાસ.

બઢતી, વરિષ્ઠતા, પગાર અને પેન્શનના વિવાદો, અને ટ્રિબ્યુનલ અને હાઈકોર્ટ વચ્ચેની પસંદગી, નોકરીની બાબતો પર આવરી લેવાયાં છે.

કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ માટે કાર્યપદ્ધતિ કેન્દ્રીય સિવિલ સેવા (વર્ગીકરણ, નિયંત્રણ અને અપીલ) નિયમો, 1965 (Central Civil Services (Classification, Control and Appeal) Rules, 1965) (CCS (CCA) નિયમો) થી નક્કી થાય છે; ભારતીય વહીવટી સેવા, ભારતીય પોલીસ સેવા અને ભારતીય વન સેવાના સભ્યો માટે અખિલ ભારતીય સેવાઓ (શિસ્ત અને અપીલ) નિયમો, 1969 (All India Services (Discipline and Appeal) Rules, 1969) (AIS નિયમો) થી. ન્યાયિક અધિકારીઓને તેમના રાજ્ય કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના સેવા નિયમો લાગુ પડે છે, અને જિલ્લા ન્યાયતંત્ર તથા તેની નીચેની અદાલતો પરનું શિસ્ત નિયંત્રણ ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 235 હેઠળ હાઈકોર્ટ પાસે છે. તે બધાની ઉપર અનુચ્છેદ 311 છે, જે એવી તપાસ વગર બરતરફી, નોકરીમાંથી દૂર કરવા કે હોદ્દામાં ઉતારવાની મનાઈ કરે છે જેમાં અધિકારીને આરોપોની જાણ કરાઈ હોય અને સાંભળવાની વાજબી તક અપાઈ હોય.

ઑફિસ કયાં કામ હાથ પર લે છે

કામ કેવી રીતે ચલાવાય છે

કામ ચાર્જશીટથી શરૂ થાય છે. આરોપનો દરેક મુદ્દો આક્ષેપોના નિવેદન અને દસ્તાવેજો તથા સાક્ષીઓની યાદીઓ સામે રાખીને વાંચવામાં આવે છે, અને બચાવનું લેખિત નિવેદન એ રીતે ઘડાય છે કે પાછળથી લેવાનારું દરેક વલણ પહેલેથી રેકોર્ડ પર હોય. તપાસ સત્તાધિકારી કેસ સાંભળે છે; પ્રેઝન્ટિંગ ઑફિસર આરોપો સાબિત કરે છે; અને જેની સામે આરોપ છે તે અધિકારી બચાવ સહાયક તરીકે બીજા સરકારી કર્મચારીની મદદ લઈ શકે છે, અને જ્યાં પ્રેઝન્ટિંગ ઑફિસર વકીલ હોય અથવા શિસ્ત સત્તાધિકારી પરવાનગી આપે ત્યાં વકીલ રોકી શકે છે. LBLO અધિકારીને અને બચાવ સહાયકને દરેક બેઠક માટે તૈયાર કરે છે, દસ્તાવેજોની માગણી ઘડે છે અને વિભાગના સાક્ષીઓની ઊલટતપાસ પોતે કરે છે અથવા તેના પ્રશ્નો લખી આપે છે. અનુચ્છેદ 235 હેઠળ હાઈકોર્ટના નિયંત્રણમાં થતી ન્યાયિક અધિકારીઓ સામેની તપાસમાં, તપાસ કરનાર ન્યાયાધીશ સમક્ષ એ જ શિસ્ત લાગુ પડે છે. તપાસ અહેવાલ સામેની રજૂઆત ટ્રિબ્યુનલની અરજીના પહેલા મુસદ્દા તરીકે લખાય છે, કારણ કે ટ્રિબ્યુનલ અને રિટ અદાલત પુરાવાનું ફરી મૂલ્યાંકન નથી કરતી પણ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાની સમીક્ષા કરે છે, જેમ સુપ્રીમ કોર્ટે B.C. Chaturvedi v. Union of India, (1995) 6 SCC 749 માં સમજાવ્યું છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

ખાતાકીય તપાસમાં ચાર્જશીટ મળ્યા પછી શું થાય છે?

CCS (CCA) નિયમોના નિયમ 14 હેઠળ, અને અખિલ ભારતીય સેવાઓના અધિકારીઓ માટે AIS નિયમોના નિયમ 8 હેઠળ, ચાર્જશીટમાં આરોપના મુદ્દા, આક્ષેપોનું નિવેદન અને જેના પર આધાર રખાયો છે તે દસ્તાવેજો અને સાક્ષીઓ જણાવાય છે. તમને બચાવનું લેખિત નિવેદન રજૂ કરવા સમય અપાય છે. આરોપો પડતા ન મુકાય, તો શિસ્ત સત્તાધિકારી પોતે તપાસ કરે છે અથવા તપાસ સત્તાધિકારીની નિમણૂક કરે છે, અને પ્રેઝન્ટિંગ ઑફિસરની નિમણૂક કરી શકે છે. દસ્તાવેજોનું નિરીક્ષણ થાય છે, સાક્ષીઓની તપાસ અને ઊલટતપાસ થાય છે, બચાવ પક્ષ પોતાના પુરાવા રજૂ કરે છે, અને તપાસ સત્તાધિકારી દરેક આરોપ પરનાં પોતાનાં તારણોનો અહેવાલ શિસ્ત સત્તાધિકારીને આપે છે.

ખાતાકીય તપાસમાં હું વકીલ કે બચાવ સહાયક રાખી શકું?

CCS (CCA) નિયમોના નિયમ 14(8)(a) અથવા AIS નિયમોના નિયમ 8(9)(a) હેઠળ તમે તમારો કેસ રજૂ કરવા બીજા સરકારી કર્મચારીની મદદ લઈ શકો છો. વકીલ ફક્ત ત્યારે રોકી શકાય જ્યારે શિસ્ત સત્તાધિકારીએ નીમેલો પ્રેઝન્ટિંગ ઑફિસર વકીલ હોય, અથવા શિસ્ત સત્તાધિકારી કેસના સંજોગો ધ્યાનમાં લઈને તેની પરવાનગી આપે. જ્યાં વકીલ સુનાવણીમાં હાજર થઈ શકતો નથી, ત્યાં પણ વકીલ બચાવના નિવેદન, માગવાના દસ્તાવેજો, ઊલટતપાસ અને લેખિત રજૂઆત અંગે સલાહ આપી શકે છે, અને ઘણી વાર કેસ ત્યાં જ જિતાય કે હારાય છે.

નાની શિક્ષા અને મોટી શિક્ષા વચ્ચે શું ફરક છે?

CCS (CCA) નિયમોનો નિયમ 11 શિક્ષાઓની યાદી આપે છે, અને અખિલ ભારતીય સેવાઓના અધિકારીઓ માટે AIS નિયમોનો નિયમ 6 તે જ કરે છે. નાની શિક્ષાઓમાં ઠપકો, બઢતી રોકવી, પગારમાંથી નાણાકીય નુકસાનની વસૂલાત અને ઇજાફા રોકવા આવે છે. મોટી શિક્ષાઓમાં નીચલા તબક્કા કે પગારધોરણમાં ઉતારવું, ફરજિયાત નિવૃત્તિ, નોકરીમાંથી દૂર કરવું અને બરતરફી આવે છે. નાની શિક્ષા સામાન્ય રીતે નોટિસ અને રજૂઆતની તક પછી નિયમ 16 હેઠળ કરાય છે, જ્યારે મોટી શિક્ષા માટે નિયમ 14 હેઠળની પૂરી તપાસ જરૂરી છે, અને બંધારણનો અનુચ્છેદ 311 તપાસ વગર બરતરફી, દૂર કરવા કે હોદ્દામાં ઉતારવા સામે રક્ષણ આપે છે.

સરકારી કર્મચારીને કેટલો સમય સસ્પેન્શન હેઠળ રાખી શકાય?

CCS (CCA) નિયમોના નિયમ 10(6) અને નિયમ 10(7) હેઠળ, સસ્પેન્શનની તારીખથી નેવું દિવસ પૂરા થાય તે પહેલાં સક્ષમ સત્તાધિકારીએ સસ્પેન્શનના આદેશની સમીક્ષા કરવી જ પડે, અને આવી સમીક્ષા પછી તે લંબાવાય નહીં તો નેવું દિવસ પછી તે માન્ય રહેતો નથી. લંબાવેલો દરેક ગાળો પૂરો થાય તે પહેલાં ફરી સમીક્ષા થવી જ જોઈએ. અખિલ ભારતીય સેવાઓના અધિકારીઓ માટે AIS નિયમોનો નિયમ 3 જણાવે છે કે વિચારણા હેઠળની કાર્યવાહી બાકી હોય ત્યારે કરાયેલું સસ્પેન્શન, નેવું દિવસમાં કાર્યવાહી શરૂ ન થાય તો માન્ય નથી, સિવાય કે કેન્દ્ર સરકાર તેને ચાલુ રાખવાની છૂટ આપવાનાં કારણો નોંધે. 23/12/2015 ના સુધારા (G.S.R. 814(E)) પછી, રાજ્ય સરકારે કરેલું સસ્પેન્શન ત્રીસ દિવસ માટે માન્ય રહે છે અને કેન્દ્ર સરકાર તેને બહાલી આપે તો જ તે પછી ચાલુ રહે છે, અને કેન્દ્રીય સમીક્ષા સમિતિ (Central Review Committee) તેને ચાલુ રાખવાની ભલામણ ન કરે ત્યાં સુધી સસ્પેન્શન એક વર્ષથી, અથવા ભ્રષ્ટાચારના આરોપોમાં બે વર્ષથી, વધુ ચાલી શકતું નથી. સસ્પેન્શનના સમગ્ર ગાળા દરમિયાન નિર્વાહ ભથ્થું મળવાપાત્ર છે.

બઢતીમાં સીલબંધ કવરની પદ્ધતિ એટલે શું?

જ્યાં અધિકારી સસ્પેન્શન હેઠળ હોય, અથવા ચાર્જશીટ અપાઈ ગઈ હોય અને શિસ્તની કાર્યવાહી પડતર હોય, અથવા ફોજદારી કેસ પડતર હોય, ત્યાં ખાતાકીય બઢતી સમિતિ (Departmental Promotion Committee) અધિકારીનું મૂલ્યાંકન કરે છે પણ પોતાની ભલામણ સીલબંધ કવરમાં રાખે છે. આ પદ્ધતિ કર્મચારી અને તાલીમ વિભાગ (Department of Personnel and Training) ના 14/09/1992 ના ઑફિસ મેમોરેન્ડમથી નક્કી થાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે સીલબંધ કવરનો આશરો ફક્ત ચાર્જ મેમો કે ચાર્જશીટ ખરેખર અપાઈ ગયા પછી જ લઈ શકાય. અધિકારી પૂરેપૂરો નિર્દોષ ઠરે, તો કવર ખોલવામાં આવે છે અને અધિકારીને બઢતી અપાય છે, જે તેના પછીના જુનિયરને જે તારીખે બઢતી મળી તે તારીખથી કાલ્પનિક (notional) રીતે ગણાય છે; તે ગાળાના પગારનું એરિયર્સ મળવાપાત્ર છે કે નહીં તે નિમણૂક સત્તાધિકારી નક્કી કરે છે, અને તે એરિયર્સ નકારે તો તેણે પોતાનાં કારણો નોંધવાં જ પડે.

ખાતાકીય તપાસને કારણે મારું પેન્શન કે ગ્રેચ્યુઇટી રોકી શકાય?

કેન્દ્રીય સિવિલ સેવા (પેન્શન) નિયમો, 2021 (Central Civil Services (Pension) Rules, 2021) ના નિયમ 8 હેઠળ, જેણે 1972 ના નિયમોના નિયમ 9 નું સ્થાન લીધું છે, પેન્શનર ખાતાકીય કે ન્યાયિક કાર્યવાહીમાં ગંભીર ગેરવર્તણૂક કે બેદરકારી માટે દોષિત ઠરે, તો સક્ષમ સત્તાધિકારી પેન્શન કે ગ્રેચ્યુઇટી, પૂરેપૂરી કે અંશતઃ, કાયમ માટે કે અમુક ગાળા માટે, રોકી શકે છે અથવા પાછી ખેંચી શકે છે. અધિકારી નોકરીમાં હતો ત્યારે શરૂ થયેલી કાર્યવાહી નિવૃત્તિ પછી ચાલુ રહે છે. તે પડતર હોય ત્યાં સુધી સામાન્ય રીતે ફક્ત કામચલાઉ પેન્શન ચૂકવાય છે અને ગ્રેચ્યુઇટી રોકી રખાય છે, તેથી તપાસનો સમય અને તેનું પરિણામ નિવૃત્ત અધિકારીની આવકને સીધી અસર કરે છે.

શિક્ષાના આદેશને હું ક્યાં પડકારું, અને મારી પાસે કેટલો સમય છે?

CCS (CCA) નિયમો હેઠળની ખાતાકીય અપીલ નિયમ 25 હેઠળ સામાન્ય રીતે આદેશ મળ્યાના પિસ્તાલીસ દિવસમાં દાખલ કરવી જ પડે. તે પછી કેન્દ્ર સરકારનો કર્મચારી, કલમ 20 પ્રમાણે સેવા નિયમો હેઠળના ઉપાયો પૂરા કર્યા પછી, વહીવટી ટ્રિબ્યુનલ અધિનિયમ, 1985 (Administrative Tribunals Act, 1985) ની કલમ 19 હેઠળ સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ (Central Administrative Tribunal) માં જાય છે. કલમ 21 અંતિમ આદેશથી એક વર્ષ આપે છે, અથવા પડતર અપીલ પર નિર્ણય વગર છ મહિના વીતી ગયા પછી એક વર્ષ. ટ્રિબ્યુનલના આદેશને અનુચ્છેદ 226 હેઠળ હાઈકોર્ટની ખંડપીઠ સમક્ષ, અને ત્યાંથી સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પડકારી શકાય છે.

ટ્રિબ્યુનલ કે હાઈકોર્ટ મારી સામેના પુરાવા ફરી તપાસશે?

સામાન્ય રીતે નહીં. બંધારણના અનુચ્છેદ 226 હેઠળ, અને ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ, શિસ્તના નિર્ણયની ન્યાયિક સમીક્ષા એ તપાસે છે કે તપાસ સક્ષમ સત્તાધિકારીએ કરી હતી કે કેમ, નિયમો અને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો પળાયા હતા કે કેમ, તારણો કોઈક પુરાવા પર આધારિત છે અને વિકૃત (perverse) નથી કે કેમ, અને શિક્ષા એટલી અપ્રમાણસર છે કે કેમ કે તે અંતરાત્માને આઘાત આપે. અદાલત અપીલ અદાલત તરીકે બેસીને પુરાવા અંગે પોતાનો મત મૂકતી નથી. તેથી જ બચાવ તપાસ દરમિયાન જ ઊભો કરવો જ પડે, જ્યારે હજી દસ્તાવેજો માગી શકાય છે અને સાક્ષીઓની ઊલટતપાસ થઈ શકે છે.

આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.

કામ સોંપવું

ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.

રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.

અસ્વીકરણ આ પાનું એ ક્ષેત્રોનું વર્ણન કરે છે જેમાં ઑફિસ કામ સ્વીકારે છે; તે માહિતી માટે છે, બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાના નિયમો (Bar Council of India Rules) ના પ્રકરણ II, ભાગ VI, નિયમ 36 ના પાલનમાં પ્રસિદ્ધ કરાયું છે, અને તે જાહેરાત કે કામ મેળવવાનો પ્રયાસ નથી. અહીંનું કશું કાનૂની સલાહ નથી, અને તે વાંચવાથી વકીલ અને અસીલનો કોઈ સંબંધ ઊભો થતો નથી.
WhatsApp