ಷೇರುದಾರರ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಹಾರದ ವಿವಾದಗಳು
ಕಂಪನಿಯ ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವೆ ಬಿರುಕು ಮೂಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಹಾರ ವಿಭಜನೆಯಾದಾಗ, ಕಾನೂನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಟ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ
- ಇದು ಏನು. ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2013 (Companies Act, 2013) ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 241 ಮತ್ತು 242 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ NCLT ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು:
- ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ;
- ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ;
- ಆಡಳಿತ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವಂತಹ ಗಣನೀಯ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿದ್ದರೆ.
- ಯಾರು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವಿರುವ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜಿಗೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೇಕು:
- ಕನಿಷ್ಠ 100 ಸದಸ್ಯರು;
- ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗ, ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಕಡಿಮೆಯೋ ಅದು;
- ವಿತರಿತ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳದ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯರು.
ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ NCLT ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಮನ್ನಾ ಮಾಡಬಹುದು.
- NCLT ಏನು ಮಾಡಬಹುದು:
- ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು;
- ಒಂದು ಪಕ್ಷವು ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು;
- ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು;
- ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಬಹುದು;
- ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
- ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಿಗಳು, ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ NCLT ಅರ್ಜಿ, ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಂದ ಮೂರೂ ಸೇರಿರಬಹುದು.
- ಹಂತಗಳು, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ:
- ಕಂಪನಿಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ;
- ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ;
- ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ;
- ಮಧ್ಯಂತರ ಅರ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ;
- ವಾದಪತ್ರಗಳು;
- ವಿಚಾರಣೆ;
- ಆದೇಶ.
ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಅಥವಾ ರಾಜಿಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು.
- ಸಿದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ:
- ಸಂಘದ ನಿಯಮಾವಳಿ (articles of association);
- ಷೇರುದಾರರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು;
- ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಗಳ ನಡಾವಳಿಗಳು;
- ಷೇರು ರಿಜಿಸ್ಟರ್ಗಳು;
- MCA ಸಲ್ಲಿಕೆಗಳು;
- ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳು;
- ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಿರುವ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ.
ನೀವು ಕೇಳುವ ಪದಗಳು
- ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ದುರಾಡಳಿತ (Oppression and mismanagement, ಸೆಕ್ಷನ್ 241 ಮತ್ತು 242)
- ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ NCLT ಮೂಲಕ ಸಿಗುವ ಪರಿಹಾರ.
- ಅರ್ಹತೆಯ ಮಿತಿ (Eligibility threshold, ಸೆಕ್ಷನ್ 244)
- ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಷೇರು ಪಾಲು ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ; ಇದನ್ನು NCLT ಮನ್ನಾ ಮಾಡಬಹುದು.
- ಸ್ಥಗಿತ (Deadlock)
- ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರರು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿ.
- ಸಂಘದ ನಿಯಮಾವಳಿ (Articles of association)
- ಕಂಪನಿಯ ಆಂತರಿಕ ಸಂವಿಧಾನ. ಷೇರು ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.
- ಷೇರುದಾರರ ಒಪ್ಪಂದ (Shareholders' agreement)
- ಷೇರುದಾರರ ನಡುವಿನ ಖಾಸಗಿ ಒಪ್ಪಂದ.
- ನ್ಯಾಯಯುತ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗಮನ (Exit at fair value)
- ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಿಂದ ನಿಗದಿಯಾದ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಷೇರು ಖರೀದಿ.
- ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಂದ (Family settlement)
- ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವಿಭಜನೆ; ಇದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
- ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರ (Interim relief)
- ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಕರಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಷೇರು ಹಂಚಿಕೆ, ವರ್ಗಾವಣೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು.
ವಿವರವಾಗಿ
ಹಂತ 1: ವಿವಾದದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಿ
ಮೊದಲ ಕೆಲಸ ವಿವಾದದ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು:
- ಯಾವುದು ಕಂಪನಿ ವಿವಾದ;
- ಯಾವುದು ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು;
- ಯಾವುದು ಕಂಪನಿಯ ಹೊರಗೆ ಇರುವ ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು.
ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ವೇದಿಕೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ: NCLT, ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರಿಕೆ.
ಹಂತ 2: ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ
ಸೆಕ್ಷನ್ 244 ರ ಅಡಿಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಷೇರು ರಿಜಿಸ್ಟರ್ನೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಪೂರೈಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮನ್ನಾ ಕೋರಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಂತ 3: ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಅಥವಾ ದುರಾಡಳಿತ ಎಂದರೆ ಏನು
ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
- ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆಗಿರುವ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು;
- ಅನ್ಯಾಯದ ಷೇರು ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರ ಪಾಲನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವುದು;
- ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು;
- ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಅವಕಾಶ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು;
- ಸರಿಯಾಗಿ ಕರೆಯದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ತೀರ್ಮಾನಗಳು.
ವ್ಯವಹಾರದ ತೀರ್ಮಾನಗಳ ಕುರಿತ ಕೇವಲ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಹಂತ 4: ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರ
ಷೇರು ಹಂಚಿಕೆ, ಆಸ್ತಿಗಳ ಮಾರಾಟ ಅಥವಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮೊದಲ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲೇ ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರ ಕೋರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಂತ 5: ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರ
NCLT ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಿಂದ ನಿಗದಿಯಾದ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಷೇರು ಖರೀದಿ, ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆದೇಶಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಹಂತ 6: ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಂದಗಳು
ಕುಟುಂಬ ಸಿದ್ಧವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಲಿಖಿತ ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಂದವು ಕಂಪನಿಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಕಾನೂನು ಅಗತ್ಯಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮುದ್ರಾಂಕ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲೇಬೇಕು. ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶಗಳು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ವಿವಾದಗಳು ಆಗಾಗ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಯುತ್ತವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು
- ಅರ್ಹತೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು.
- ಷೇರು ಹಂಚಿಕೆ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ ಮಾರಾಟ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರ ಕೋರದಿರುವುದು.
- ಕಂಪನಿ, ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಪ್ಪು ವೇದಿಕೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು.
- ಅಗತ್ಯವಿರುವಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಾಂಕ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸದ ಅಥವಾ ನೋಂದಾಯಿಸದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಂದಗಳು.
LBLO ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ
- ಯಾವುದೇ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ವಿವಾದದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಕಕ್ಷಿದಾರರು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ರಾಜಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- LBLO ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಂದದ ದಾವೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.
ಜನರು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ನನ್ನ ಬಳಿ 10% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಷೇರುಗಳಿವೆ. ಆದರೂ ನಾನು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದೇ?
ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ನೀವು ಪೂರೈಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ NCLT ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನ್ನಾ ಮಾಡಬಹುದು.
ನನ್ನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಂತೆ NCLT ಬಹುಮತದವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದೇ?
ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಅಥವಾ ದುರಾಡಳಿತ ಸಾಬೀತಾದಲ್ಲಿ ಅದು ಷೇರುಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು. ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮೂಲಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳಿವೆ. ನಮಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಬೇಕೇ?
ಹಲವು ಬಾರಿ ಹೌದು, ಆದರೆ ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಿದರೆ ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಗೆಹರಿಸಬಹುದು.
ಈ ಉತ್ತರಗಳು ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿ ನೀಡಿರುವ ಸಾರಾಂಶಗಳು; ಇವು ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯಲ್ಲ.
ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಓದಿದ ಕಡತ ಬೇಕು.
ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ಪೂರ್ವನಿಗದಿತ ಭೇಟಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ, G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೇ ಓದುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಪುಟವು ಭಾರತೀಯ ವಕೀಲರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿಯಮಗಳ (Bar Council of India Rules) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಿರುವಂತೆ, Lokesh Bhardwaj Law Offices ನ ಕೆಲಸದ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಕಕ್ಷಿದಾರ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಲಿಖಿತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ ಎಂಗೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ LBLO ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
14/11/2026 ರಂದು ಇದ್ದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ.
← ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು