Lokesh Bhardwaj Law Offices ← કોર્પોરેટ કાર્યક્ષેત્ર

આ પાનું અંગ્રેજીમાં લખાયેલા પાનાનો અનુવાદ છે. બંનેમાં ફરક હોય ત્યાં અંગ્રેજી લખાણ માન્ય ગણાશે. અંગ્રેજી પાનું વાંચો

Lokesh Bhardwaj Law Offices · એડવોકેટ્સ અને કાનૂની સલાહકારો, નવી દિલ્હી · lokeshbhardwajlawoffices.com
કોર્પોરેટ કાર્યક્ષેત્ર · સમજૂતી

NRI માટે FEMA અને વિદેશી રોકાણ

વિદેશી હૂંડિયામણ સંચાલન અધિનિયમ, 1999 (Foreign Exchange Management Act, 1999), જેટલો તે બિન-નિવાસી ભારતીયો અને OCI કાર્ડધારકોને સ્પર્શે છે: બેંક ખાતાં, નાણાં વિદેશ મોકલવાં, મિલકત, રોકાણનું રિપોર્ટિંગ અને કમ્પાઉન્ડિંગ.

ટૂંકમાં

પગલાંવાર

  1. રહેઠાણનો દરજ્જો બદલાય છે. FEMA એ વાત પર ટકે છે કે વ્યક્તિ ભારતમાં નિવાસી છે કે ભારત બહાર નિવાસી. કોઈ ભારતીય વિદેશમાં કામ કરવા કે રહેવા જાય, ત્યારે બેંકને ફેરફારની જાણ કરવી જોઈએ, જેથી નિવાસી ખાતાંનો વિનિયમો માગે તે પ્રમાણે નિકાલ થાય અને નવાં ખાતાં સાચી શ્રેણીમાં ખૂલે. પાછળથી આવતી મોટા ભાગની મુશ્કેલીઓનું મૂળ એવાં ખાતાંમાં હોય છે જેમનો દરજ્જો કદી બદલાવાયો જ નહોતો.
  2. ખાતાની પસંદગી. વિદેશમાં કમાઈને ભારત મોકલેલાં નાણાં NRE ખાતામાં જાય છે, જે મુક્તપણે વિદેશ લઈ જઈ શકાય છે. ભારતમાં ઊભી થતી આવક, જેમ કે ભાડું, ડિવિડન્ડ કે પેન્શન, NRO ખાતામાં જાય છે. NRO ની જમા રકમમાંથી, અને મિલકતોના વેચાણની રકમમાંથી, દરેક નાણાકીય વર્ષમાં USD 1 મિલિયન સુધી નાણાં મોકલવાની છૂટ છે, ભારતીય કર ભર્યા પછી અને બેંક માગે તે દસ્તાવેજો તથા એકાઉન્ટન્ટનું પ્રમાણપત્ર રજૂ કર્યે.
  3. મિલકત ખરીદવી. NRI કે OCI ભારતમાં રહેણાક કે વાણિજ્યિક મિલકત ખરીદી શકે છે, પણ ખેતીની જમીન, પ્લાન્ટેશનની મિલકત કે ફાર્મ હાઉસ નહીં. ચુકવણી બેંકિંગ ચેનલો દ્વારા, વિદેશથી આવેલી રકમમાંથી અથવા NRE, FCNR(B) કે NRO ખાતામાંથી આવવી જ જોઈએ; તે ટ્રાવેલર્સ ચેક કે વિદેશી ચલણી નોટોથી કરી શકાતી નથી. મિલકત ભારતમાં નિવાસી અથવા NRI કે OCI હોય તેવા સગા પાસેથી ભેટમાં પણ મળી શકે છે, અથવા વારસામાં મળી શકે છે. આ નિયમો સ્થાવર મિલકત મેળવવા અને તબદીલ કરવા અંગેના રિઝર્વ બેંકના માસ્ટર ડિરેક્શનમાં સંકલિત છે.
  4. વેચવું અને નાણાં વિદેશ લઈ જવાં. NRI કે OCI તરીકે ખરીદેલી મિલકત વેચાય ત્યારે, વિદેશ લઈ જઈ શકાતી રકમ તેના માટે મૂળમાં ચૂકવેલા વિદેશી હૂંડિયામણ પૂરતી, અને રહેણાક મિલકત માટે બેથી વધુ નહીં તેટલી મિલકતો પૂરતી મર્યાદિત છે. બાકીની રકમ NRO ખાતામાં રહે છે અને USD 1 મિલિયનની વાર્ષિક સગવડની અંદર બહાર જાય છે.
  5. ભારતીય કંપનીમાં રોકાણ. ભારતીય કંપનીમાં વિદેશી રોકાણ વિદેશી હૂંડિયામણ સંચાલન (બિન-દેવા સાધનો) નિયમો, 2019 અને 2019 માં ઘડાયેલા રિપોર્ટિંગ વિનિયમોથી નિયંત્રિત થાય છે. કંપનીએ નાણાં મળ્યાના સાઠ દિવસમાં શેર આપવા જ પડે, અથવા તે પછીના પંદર દિવસમાં નાણાં પાછાં આપવાં જ પડે. તે શેર ફાળવણીના ત્રીસ દિવસમાં રિઝર્વ બેંકના FIRMS પોર્ટલ પર ફોર્મ FC-GPR માં તેની જાણ કરે છે. પાછળથી નિવાસી અને બિન-નિવાસી વચ્ચે થતી શેરની તબદીલીની જાણ, તબદીલી કે અવેજ મળ્યાના સાઠ દિવસમાં, બેમાંથી જે વહેલું હોય તેનાથી, ફોર્મ FC-TRS માં કરાય છે.
  6. દર વર્ષે. વિદેશી રોકાણ ધરાવતી કંપની 15 જુલાઈ સુધીમાં વિદેશી જવાબદારીઓ અને અસ્ક્યામતો અંગેનું વાર્ષિક રિટર્ન ફાઇલ કરે છે. તેના પોતાના કેલેન્ડરમાં આ તારીખ કંપની અધિનિયમ (Companies Act) હેઠળની ફાઇલિંગની સાથે હોવી જોઈએ.
  7. ભૂલ પકડાય ત્યારે. મોડો રિપોર્ટ સામાન્ય રીતે મોડા સબમિશનની ફીથી નિયમિત કરાવી શકાય છે. મહત્ત્વના ઉલ્લંઘનને કલમ 15 હેઠળ કમ્પાઉન્ડિંગ ઑથોરિટીને અરજી કરીને કમ્પાઉન્ડ કરાવી શકાય છે; 2024 ના નિયમો પ્રમાણે આદેશ પૂરી અરજી મળ્યાના 180 દિવસમાં, સુનાવણી પછી, કરવો જરૂરી છે. જે ઉલ્લંઘન કમ્પાઉન્ડ ન થાય તેનું એડજ્યુડિકેશન થઈ શકે છે, અને કલમ 13 હેઠળનો દંડ સંકળાયેલી રકમના ત્રણ ગણા સુધી હોઈ શકે છે. એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ ઉલ્લંઘનોની તપાસ કરે છે, અને તેની નોટિસોનો જવાબ દસ્તાવેજો વ્યવસ્થિત રાખીને આપવો જોઈએ.

લાગુ પડતી જોગવાઈઓ

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

હું મારા NRO ખાતામાંથી વિદેશની મારી બેંકમાં નાણાં મોકલી શકું?

હા, મર્યાદામાં રહીને. વિદેશી હૂંડિયામણ સંચાલન અધિનિયમ, 1999 (Foreign Exchange Management Act, 1999) હેઠળ ઘડાયેલા રિઝર્વ બેંકના નિર્દેશો પ્રમાણે, NRI દરેક નાણાકીય વર્ષમાં, એપ્રિલથી માર્ચ સુધીમાં, NRO ખાતાની જમા રકમ અને ભારતમાંની મિલકતોના વેચાણની રકમમાંથી USD 1 મિલિયન સુધી મોકલી શકે છે. પહેલાં ભારતીય કર ભરવો જ પડે, અને બેંક દસ્તાવેજો તથા નિયત ફોર્મમાં એકાઉન્ટન્ટનું પ્રમાણપત્ર માગશે. આ મર્યાદા આગલા વર્ષમાં ખેંચાતી નથી. તેનાથી ઊલટું, NRE ખાતામાંનાં નાણાં મુક્તપણે વિદેશ લઈ જઈ શકાય છે.

OCI કાર્ડધારક તરીકે, હું દિલ્હીમાં ફ્લેટ કે ખેતીની જમીન ખરીદી શકું?

ફ્લેટ, હા; ખેતીની જમીન, ના. વિદેશી હૂંડિયામણ સંચાલન (બિન-દેવા સાધનો) નિયમો, 2019 (Foreign Exchange Management (Non-debt Instruments) Rules, 2019) હેઠળ, જે રિઝર્વ બેંકના માસ્ટર ડિરેક્શનમાં સંકલિત છે, NRI કે OCI ભારતમાં ખેતીની જમીન, પ્લાન્ટેશનની મિલકત કે ફાર્મ હાઉસ સિવાયની સ્થાવર મિલકત મેળવી શકે છે. ચુકવણી બેંકિંગ ચેનલો દ્વારા, વિદેશથી આવેલી રકમ (inward remittance) માંથી અથવા NRE, FCNR(B) કે NRO ખાતામાંથી કરવી જ પડે, ટ્રાવેલર્સ ચેક કે વિદેશી ચલણી નોટોથી નહીં. ખેતીની જમીન તમને વારસામાં તો મળી શકે છે.

હું મારા ફ્લેટની વેચાણની આખી કિંમત વિદેશ લઈ જઈ શકું?

હંમેશાં નહીં. વિદેશી હૂંડિયામણ સંચાલન અધિનિયમ, 1999 હેઠળના રિઝર્વ બેંકના નિર્દેશો પ્રમાણે, જે NRI કે OCI એ વિદેશી હૂંડિયામણથી મિલકત ખરીદી હોય તે વેચાણ વખતે તેના માટે મૂળમાં ચૂકવેલા વિદેશી હૂંડિયામણથી વધુ નહીં તેટલી રકમ વિદેશ લઈ જઈ શકે છે. રહેણાક મિલકત માટે આ સગવડ બેથી વધુ નહીં તેટલી મિલકતો પૂરતી મર્યાદિત છે. બાકીની કિંમત, જેમ કે મૂલ્યવધારો, NRO ખાતામાં જમા થાય છે અને કર ભર્યા પછી USD 1 મિલિયનની વાર્ષિક મર્યાદામાં મોકલી શકાય છે.

અમારી કંપનીએ વિદેશી રોકાણકારને શેર આપ્યા છે. અમારે શાની જાણ કરવી જ પડે?

વિદેશી હૂંડિયામણ સંચાલન (બિન-દેવા સાધનોની ચુકવણીની રીત અને રિપોર્ટિંગ) વિનિયમો, 2019 (Foreign Exchange Management (Mode of Payment and Reporting of Non-Debt Instruments) Regulations, 2019) હેઠળ, કંપનીએ શેર ફાળવણીના ત્રીસ દિવસમાં રિઝર્વ બેંકના FIRMS પોર્ટલ પર ફોર્મ FC-GPR માં તેની જાણ કરવી જ પડે. નાણાં મળ્યાના સાઠ દિવસમાં શેર આપવા જ પડે, નહીં તો નાણાં પંદર દિવસમાં પાછાં આપવાં જ પડે. પાછળથી નિવાસી અને બિન-નિવાસી વચ્ચે શેર તબદીલ થાય, તો ફોર્મ FC-TRS સાઠ દિવસમાં ભરવાનું થાય છે. કંપની વિદેશી જવાબદારીઓ અને અસ્ક્યામતો અંગેનું વાર્ષિક રિટર્ન પણ 15 જુલાઈ સુધીમાં ફાઇલ કરે છે.

અમે FEMA ની એક ફાઇલિંગ ચૂકી ગયા. તે નિયમિત થઈ શકે?

સામાન્ય રીતે, હા. મોડો પડેલો રિપોર્ટ સામાન્ય રીતે મોડા સબમિશનની ફી (late submission fee) સાથે ફાઇલ કરી શકાય છે. ઉલ્લંઘનને વિદેશી હૂંડિયામણ સંચાલન અધિનિયમ, 1999 ની કલમ 15 હેઠળ કમ્પાઉન્ડિંગ ઑથોરિટીને અરજી કરીને કમ્પાઉન્ડ કરાવી શકાય છે; વિદેશી હૂંડિયામણ (કમ્પાઉન્ડિંગ કાર્યવાહી) નિયમો, 2024 (Foreign Exchange (Compounding Proceedings) Rules, 2024) હેઠળ, આદેશ પૂરી અરજી મળ્યાના 180 દિવસમાં, સુનાવણી પછી, કરવાનો છે. નક્કી કરેલી રકમ ભરાતાં કમ્પાઉન્ડિંગથી બાબત પૂરી થાય છે. જે ઉલ્લંઘન એડજ્યુડિકેશન પર છોડાય તેમાં કલમ 13 હેઠળ સંકળાયેલી રકમના ત્રણ ગણા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.

આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.

આ પાનું 17/10/2026 ના રોજના કાયદાનો શૈક્ષણિક સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ નથી.

કામ સોંપવું

ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.

રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.

અસ્વીકરણ આ પાનું એ ક્ષેત્રોનું વર્ણન કરે છે જેમાં ઑફિસ કામ સ્વીકારે છે; તે માહિતી માટે છે, બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાના નિયમો (Bar Council of India Rules) ના પ્રકરણ II, ભાગ VI, નિયમ 36 ના પાલનમાં પ્રસિદ્ધ કરાયું છે, અને તે જાહેરાત કે કામ મેળવવાનો પ્રયાસ નથી. અહીંનું કશું કાનૂની સલાહ નથી, અને તે વાંચવાથી વકીલ અને અસીલનો કોઈ સંબંધ ઊભો થતો નથી.
WhatsApp