Lokesh Bhardwaj Law Offices ← कॉर्पोरेट कार्यक्षेत्र

हे पान इंग्रजीत लिहिलेल्या पानाचे भाषांतर आहे. दोन्हींमध्ये फरक असल्यास इंग्रजी मजकूर ग्राह्य धरला जाईल. इंग्रजी पान वाचा

Lokesh Bhardwaj Law Offices · वकील आणि कायदेशीर सल्लागार, नवी दिल्ली · lokeshbhardwajlawoffices.com
कॉर्पोरेट कार्यक्षेत्र · स्पष्टीकरण

NRI साठी FEMA आणि परकीय गुंतवणूक

अनिवासी भारतीय आणि OCI कार्डधारक यांच्याशी संबंधित असलेला परकीय चलन व्यवस्थापन अधिनियम, 1999 (Foreign Exchange Management Act, 1999): बँक खाती, पैसे परदेशी पाठवणे, मालमत्ता, गुंतवणुकीचे अहवाल आणि कंपाउंडिंग.

थोडक्यात

टप्प्याटप्प्याने

  1. निवासी दर्जा बदलतो. व्यक्ती भारतात निवासी आहे की भारताबाहेर निवासी आहे यावर FEMA अवलंबून असतो. एखादा भारतीय नोकरीसाठी किंवा राहण्यासाठी परदेशी जातो तेव्हा बँकेला या बदलाची माहिती द्यावी, म्हणजे निवासी खात्यांबाबत विनियमांनुसार कार्यवाही होते आणि नवी खाती योग्य प्रवर्गात उघडली जातात. नंतरच्या बहुतेक अडचणींचे मूळ कधीच पुनर्वर्गीकृत न केलेल्या खात्यांमध्ये असते.
  2. खाते निवडणे. परदेशात कमावलेला आणि भारतात पाठवलेला पैसा NRE खात्यात जातो, आणि तो मुक्तपणे परदेशी पाठवता येतो. भारतात निर्माण होणारे उत्पन्न, जसे भाडे, लाभांश किंवा निवृत्तिवेतन, NRO खात्यात जाते. NRO खात्यातील शिलकीतून, आणि मालमत्तांच्या विक्रीच्या रकमेतून, प्रत्येक आर्थिक वर्षात USD 1 दशलक्ष पर्यंत रक्कम पाठवण्यास परवानगी आहे, भारतीय कर भरल्यानंतर आणि बँकेला लागणारी कागदपत्रे आणि लेखापालाचे प्रमाणपत्र सादर केल्यावर.
  3. मालमत्ता खरेदी. NRI किंवा OCI भारतात निवासी किंवा व्यावसायिक मालमत्ता खरेदी करू शकतो, पण शेतजमीन, मळ्याची मालमत्ता किंवा फार्म हाऊस नाही. पैसे बँकिंग मार्गानेच आले पाहिजेत, परदेशातून आलेल्या रकमेतून किंवा NRE, FCNR(B) अथवा NRO खात्यातून; ते ट्रॅव्हलर्स चेक किंवा परकीय चलनी नोटांनी देता येत नाहीत. मालमत्ता भारतात निवासी असलेल्या किंवा NRI अथवा OCI असलेल्या नातेवाइकाकडून भेट म्हणूनही मिळू शकते, किंवा वारशाने मिळू शकते. हे नियम स्थावर मालमत्तेचे संपादन आणि हस्तांतरण यांवरील रिझर्व्ह बँकेच्या मास्टर डायरेक्शनमध्ये एकत्रित केलेले आहेत.
  4. विक्री आणि पैसे परदेशी पाठवणे. NRI किंवा OCI म्हणून खरेदी केलेल्या मालमत्तेच्या विक्रीनंतर परदेशी पाठवता येणारी रक्कम तिच्यासाठी मुळात दिलेल्या परकीय चलनापुरती, आणि निवासी मालमत्तेच्या बाबतीत जास्तीत जास्त दोन मालमत्तांपुरती मर्यादित आहे. उरलेली रक्कम NRO खात्यात राहते आणि USD 1 दशलक्ष या वार्षिक सुविधेच्या मर्यादेत बाहेर जाते.
  5. भारतीय कंपनीत गुंतवणूक. भारतीय कंपनीतील परकीय गुंतवणुकीला परकीय चलन व्यवस्थापन (बिगर-कर्ज साधने) नियम, 2019 आणि 2019 मध्ये केलेले अहवालविषयक विनियम लागू होतात. कंपनीने पैसे मिळाल्यापासून साठ दिवसांच्या आत भाग दिलेच पाहिजेत, किंवा त्यानंतर पंधरा दिवसांच्या आत पैसे परत केलेच पाहिजेत. ती भागवाटपापासून तीस दिवसांच्या आत रिझर्व्ह बँकेच्या FIRMS पोर्टलवर फॉर्म FC-GPR मध्ये निर्गमनाचा अहवाल देते. निवासी आणि अनिवासी यांच्यात नंतर झालेल्या भागांच्या हस्तांतरणाचा अहवाल, हस्तांतरण किंवा मोबदला मिळणे यांपैकी जे आधी घडेल त्यापासून साठ दिवसांच्या आत, फॉर्म FC-TRS मध्ये दिला जातो.
  6. दरवर्षी. परकीय गुंतवणूक असलेली कंपनी परकीय दायित्वे आणि मालमत्तांचे वार्षिक विवरणपत्र 15 जुलैपर्यंत दाखल करते. कंपनीच्या स्वतःच्या दिनदर्शिकेत ही तारीख कंपनी अधिनियमाखालील दाखल कागदपत्रांच्या तारखांसोबत असावी.
  7. चूक आढळते तेव्हा. उशिरा दिलेला अहवाल सहसा विलंब शुल्क भरून नियमित करता येतो. मूलभूत स्वरूपाच्या उल्लंघनाचे कंपाउंडिंग कलम 15 खाली कंपाउंडिंग प्राधिकरणाकडे अर्ज करून करता येते; 2024 च्या नियमांनुसार पूर्ण अर्ज मिळाल्यापासून 180 दिवसांच्या आत, सुनावणीनंतर, आदेश देणे आवश्यक आहे. कंपाउंडिंग न झालेल्या उल्लंघनावर न्यायनिर्णयन होऊ शकते, आणि कलम 13 खालील दंड संबंधित रकमेच्या तिपटीपर्यंत असू शकतो. अंमलबजावणी संचालनालय उल्लंघनांचा तपास करते, आणि त्याच्या नोटिसांना कागदपत्रे व्यवस्थित लावून उत्तर द्यावे.

लागू होणाऱ्या तरतुदी

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

मी माझ्या NRO खात्यातून परदेशातील माझ्या बँकेत पैसे पाठवू शकतो का?

होय, मर्यादेत. परकीय चलन व्यवस्थापन अधिनियम, 1999 (Foreign Exchange Management Act, 1999) खाली रिझर्व्ह बँकेने आखलेल्या निर्देशांनुसार, NRI प्रत्येक आर्थिक वर्षात, एप्रिल ते मार्च, NRO खात्यातील शिलकीतून आणि भारतातील मालमत्तांच्या विक्रीच्या रकमेतून USD 1 दशलक्ष (1 million) पर्यंत रक्कम परदेशी पाठवू शकतो. आधी भारतीय कर भरलाच पाहिजे, आणि बँक कागदपत्रे आणि विहित नमुन्यातील लेखापालाचे प्रमाणपत्र मागते. ही मर्यादा पुढच्या वर्षात नेता येत नाही. याउलट, NRE खात्यातील पैसा मुक्तपणे परदेशी पाठवता येतो.

OCI कार्डधारक म्हणून मी दिल्लीत फ्लॅट किंवा शेतजमीन खरेदी करू शकतो का?

फ्लॅट, होय; शेतजमीन, नाही. रिझर्व्ह बँकेच्या मास्टर डायरेक्शनमध्ये एकत्रित केलेल्या परकीय चलन व्यवस्थापन (बिगर-कर्ज साधने) नियम, 2019 (Foreign Exchange Management (Non-debt Instruments) Rules, 2019) नुसार, NRI किंवा OCI शेतजमीन, मळ्याची मालमत्ता (plantation property) किंवा फार्म हाऊस सोडून भारतातील इतर स्थावर मालमत्ता संपादित करू शकतो. पैसे बँकिंग मार्गानेच दिले पाहिजेत, परदेशातून आलेल्या रकमेतून किंवा NRE, FCNR(B) अथवा NRO खात्यातून, आणि ट्रॅव्हलर्स चेक किंवा परकीय चलनी नोटांनी नाही. शेतजमीन तुम्हाला वारशाने तरीही मिळू शकते.

मी माझ्या फ्लॅटची संपूर्ण विक्री किंमत परदेशी नेऊ शकतो का?

नेहमीच नाही. परकीय चलन व्यवस्थापन अधिनियम, 1999 खालील रिझर्व्ह बँकेच्या निर्देशांनुसार, ज्या NRI किंवा OCI ने परकीय चलन देऊन मालमत्ता खरेदी केली होती तो विक्रीनंतर तिच्यासाठी मुळात दिलेल्या परकीय चलनापेक्षा जास्त नसलेली रक्कम परदेशी पाठवू शकतो. निवासी मालमत्तेसाठी ही सुविधा जास्तीत जास्त दोन मालमत्तांपुरती मर्यादित आहे. किमतीचा उरलेला भाग, उदाहरणार्थ मूल्यवाढ, NRO खात्यात जमा होतो आणि कर भरल्यानंतर USD 1 दशलक्ष या वार्षिक मर्यादेत पाठवता येतो.

आमच्या कंपनीने परदेशी गुंतवणूकदाराला भाग दिले आहेत. आम्ही काय कळवले पाहिजे?

परकीय चलन व्यवस्थापन (बिगर-कर्ज साधनांच्या देयकाची पद्धत आणि अहवाल) विनियम, 2019 (Foreign Exchange Management (Mode of Payment and Reporting of Non-Debt Instruments) Regulations, 2019) नुसार कंपनीने भागवाटपापासून तीस दिवसांच्या आत रिझर्व्ह बँकेच्या FIRMS पोर्टलवर फॉर्म FC-GPR मध्ये या निर्गमनाचा अहवाल दिलाच पाहिजे. पैसे मिळाल्यापासून साठ दिवसांच्या आत भाग दिलेच पाहिजेत, अन्यथा पैसे पंधरा दिवसांच्या आत परत केलेच पाहिजेत. नंतर निवासी आणि अनिवासी यांच्यात भागांचे हस्तांतरण झाले, तर साठ दिवसांच्या आत फॉर्म FC-TRS द्यावा लागतो. कंपनी परकीय दायित्वे आणि मालमत्तांचे वार्षिक विवरणपत्रही 15 जुलैपर्यंत दाखल करते.

आमच्याकडून FEMA खालील एक अहवाल द्यायचा राहिला. तो नियमित करता येतो का?

सहसा, होय. उशिरा दिलेला अहवाल सर्वसाधारणपणे विलंब शुल्क (late submission fee) भरून दाखल करता येतो. उल्लंघनाचे कंपाउंडिंग (compounding) परकीय चलन व्यवस्थापन अधिनियम, 1999 च्या कलम 15 खाली कंपाउंडिंग प्राधिकरणाकडे अर्ज करून करता येते; परकीय चलन (कंपाउंडिंग कार्यवाही) नियम, 2024 (Foreign Exchange (Compounding Proceedings) Rules, 2024) नुसार पूर्ण अर्ज मिळाल्यापासून 180 दिवसांच्या आत, सुनावणीनंतर, आदेश द्यायचा असतो. ठरवलेली रक्कम भरल्यावर कंपाउंडिंगमुळे प्रकरण संपते. न्यायनिर्णयनासाठी (adjudication) सोडलेल्या उल्लंघनावर कलम 13 खाली संबंधित रकमेच्या तिपटीपर्यंत दंड होऊ शकतो.

ही उत्तरे शैक्षणिक स्वरूपाचे सारांश आहेत; ती कोणत्याही वैयक्तिक प्रकरणावरील कायदेशीर सल्ला नाहीत.

हे पान 17/10/2026 रोजीच्या कायद्याचा शैक्षणिक सारांश आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही.

नियुक्ती

गंभीर प्रश्नासाठी नीट वाचलेली कागदपत्रे हवीत.

भेटी पूर्वनियोजित वेळ घेऊन G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi येथे होतात. पत्रव्यवहार प्रमुख वकील वाचतात.

अस्वीकरण कार्यालय कोणत्या क्षेत्रांतील काम स्वीकारते हे या पानावर सांगितले आहे; हे पान माहितीपर आहे, बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियम (Bar Council of India Rules), प्रकरण II, भाग VI, नियम 36 यांचे पालन करून प्रसिद्ध केले आहे, आणि ही जाहिरात किंवा अशील मिळवण्याचा प्रयत्न नाही. येथील कोणताही मजकूर कायदेशीर सल्ला नाही, आणि हे पान वाचल्याने वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही.
WhatsApp