Lokesh Bhardwaj Law Offices ← सर्व कार्यक्षेत्रे

हे पान इंग्रजीत लिहिलेल्या पानाचे भाषांतर आहे. दोन्हींमध्ये फरक असल्यास इंग्रजी मजकूर ग्राह्य धरला जाईल. इंग्रजी पान वाचा

Lokesh Bhardwaj Law Offices · वकील आणि कायदेशीर सल्लागार, नवी दिल्ली · lokeshbhardwajlawoffices.com
संदर्भ · मुदत

दिवाळखोरी आणि नादारी संहिता, 2016 खालील मुदत

या पानावर दिवाळखोरी आणि नादारी संहिता, 2016 (Insolvency and Bankruptcy Code, 2016) खालील 3 कार्यवाहींची माहिती आहे: तरतूद, मुदत आणि ती सुरू करणारी घटना, कायदा ती का ठरवतो, ती कशी मोजावी, विलंब माफ करता येतो का, एक उदाहरण आणि नेहमीच्या चुका.

भाग II खालील NCLT च्या आदेशाविरुद्ध NCLAT कडे अपील (कलम 61): मुदत किती आहे?

तरतूद
कलम 61(2) आणि त्याचे परंतुक
मंच
राष्ट्रीय कंपनी कायदा अपील न्यायाधिकरण (National Company Law Appellate Tribunal)
मुदत
30 दिवस
नोंदीच्या शब्दांत
30 दिवस; पुरेसे कारण असल्यास NCLAT 15 दिवसांपेक्षा जास्त नसलेला आणखी कालावधी देऊ शकते
मुदत कधीपासून सुरू होते
आदेश जाहीर होताना उपस्थित असलेल्या पक्षकारासाठी, आदेश जाहीर झाल्याची तारीख (अपलोड झाल्याची किंवा मोफत प्रत मिळाल्याची तारीख नव्हे)

क्रमाने पावले

  1. अपील: NCLT चा आदेश जाहीर झाल्यापासून 30 दिवस (कलम 61(2)).
  2. पुरेसे कारण असल्यास अतिरिक्त कालावधी: 30 दिवस संपल्यापासून 15 दिवस (कलम 61(2) चे परंतुक).

कायदा ही मुदत का ठरवतो

दिवाळखोरी निवारण कालबद्ध असते, आणि विलंबामुळे कॉर्पोरेट कर्जदाराचे मूल्य नष्ट होते. म्हणून संहिता अपिलासाठी कमी मुदत आणि ठरावीक, लहान अतिरिक्त कालावधी देते.

गणना कशी करावी

विलंब माफी

विलंब माफ करता येतो का?
होय
तरतूद
कलम 61(2) चे परंतुक
कसोटी
पुरेसे कारण
कमाल मर्यादा
15 दिवस
कलम 5 कशामुळे वगळले जाते
विलंब माफी 15 दिवसांपर्यंत मर्यादित करणारे कलम 61(2) चे परंतुक त्यापलीकडे मुदत अधिनियमाचे कलम 5 वगळते (V. Nagarajan)

30 दिवसांनंतर 15 दिवसांपलीकडचा कोणताही विलंब NCLAT माफ करू शकत नाही, आणि सर्वोच्च न्यायालयानेही वैधानिक मर्यादेपलीकडे आपणही माफी देऊ शकत नाही असे म्हटले आहे.

उदाहरणासह गणना

NCLT 02/03/2026 रोजी कॉर्पोरेट कर्जदाराच्या वकिलांच्या उपस्थितीत कलम 7 खालील अर्ज दाखल करून घेणारा आदेश जाहीर करते. प्रमाणित प्रतीसाठी अर्ज केलेला नाही.

सुरुवातीची तारीख: 02/03/2026. शेवटची तारीख: 01/04/2026.

02/03/2026 वगळून 30 दिवस 01/04/2026 रोजी संपतात. पुरेसे कारण असल्यास NCLAT 16/04/2026 पर्यंत दाखल करण्याची मुभा देऊ शकते. मुदतीत प्रमाणित प्रतीसाठी अर्ज केला असता, तर ती देण्यास लागलेले दिवस जोडले गेले असते.

नेहमीच्या चुका

न्यायनिर्णय

सुधारणा आणि टिपा

IBC (सुधारणा) अधिनियम, 2026 (IBC (Amendment) Act, 2026) (2026 चा अधिनियम 6, संमती 06/04/2026) कलम 61(6) समाविष्ट करतो, ज्यानुसार NCLAT ने अपील मिळाल्यापासून तीन महिन्यांत त्याचा निपटारा केलाच पाहिजे; तो कलम 61(2) बदलत नाही. त्या अधिनियमाच्या वेगवेगळ्या तरतुदी अधिसूचनेद्वारे वेगवेगळ्या तारखांना अंमलात आणल्या जातात; कलम 61(6) 26/05/2026 पासून अंमलात आहे (S.O. 2625(E), दिनांक 22/05/2026). India Code (02/07/2026 रोजी) सुधारणांमध्ये 2026 चा अधिनियम 6 नमूद करते; India Code ची PDF मिळवताना अपूर्ण आल्यामुळे कलम 61 चा मजकूर निकालातून आणि Indian Kanoon वरून वाचला गेला. Suo Motu Writ Petition (C) No. 3 of 2020 मधील सर्वोच्च न्यायालयाच्या 10/01/2022 च्या आदेशाने सामान्य आणि विशेष कायद्यांखालील सर्व मुदती, माफीयोग्य कमाल मर्यादा आणि समाप्तीचे कालावधी यांसाठी 15/03/2020 ते 28/02/2022 हा कालावधी वगळला; ज्या प्रकरणांत मुदत त्या कालावधीत संपली असती, तेथे 01/03/2022 पासून किमान 90 दिवस (29/05/2022 पर्यंत) देण्यात आले.

स्रोत

शेवटची पडताळणी 14/11/2026. विश्वासार्हता: अधिकृत मजकुरावर आधारित.

संहितेखालील NCLAT च्या आदेशाविरुद्ध सर्वोच्च न्यायालयाकडे अपील (कलम 62): मुदत किती आहे?

तरतूद
कलम 62(1) आणि 62(2)
मंच
भारताचे सर्वोच्च न्यायालय
मुदत
45 दिवस
नोंदीच्या शब्दांत
NCLAT चा आदेश मिळाल्याच्या तारखेपासून 45 दिवस; पुरेसे कारण असल्यास सर्वोच्च न्यायालय 15 दिवसांपेक्षा जास्त नसलेला आणखी कालावधी देऊ शकते
मुदत कधीपासून सुरू होते
NCLAT चा आदेश मिळाल्याची तारीख

क्रमाने पावले

  1. कायद्याच्या प्रश्नावर अपील: NCLAT चा आदेश मिळाल्यापासून 45 दिवस (कलम 62(1)).
  2. पुरेसे कारण असल्यास अतिरिक्त कालावधी: 45 दिवस संपल्यापासून 15 दिवस (कलम 62(2)).
  3. रजिस्ट्रीने कळवलेल्या त्रुटी दूर करणे: त्रुटी कळवल्यापासून 28 दिवस (आदेश VIII नियम 6(3) आणि (4), सर्वोच्च न्यायालय नियम, 2013 (Supreme Court Rules, 2013)).

कायदा ही मुदत का ठरवतो

संहितेच्या कालमर्यादा हा तिच्या रचनेचाच भाग आहे, आणि शेवटचे अपीलही जलद व्हायला हवे. अपील कायद्याच्या प्रश्नांपुरतेच मर्यादित आहे.

गणना कशी करावी

विलंब माफी

विलंब माफ करता येतो का?
होय
तरतूद
कलम 62(2)
कसोटी
पुरेसे कारण
कमाल मर्यादा
15 दिवस
कलम 5 कशामुळे वगळले जाते
विलंब माफी 15 दिवसांपर्यंत मर्यादित करणारे कलम 62(2) (CA Ramchandra Dallaram Choudhary; तेथे उद्धृत केलेले Mobilox Innovations)

60 दिवसांपलीकडे जाण्यासाठी अनुच्छेद 142 देखील वापरला जाणार नाही, आणि परिसमापक व इतर तटस्थ अधिकाऱ्यांसाठी वेगळी मर्यादा नाही.

उदाहरणासह गणना

अपीलकर्त्याला 03/08/2026 रोजी NCLAT च्या निकालाची प्रमाणित प्रत मिळते.

सुरुवातीची तारीख: 03/08/2026. शेवटची तारीख: 17/09/2026.

03/08/2026 वगळून 45 दिवस 17/09/2026 रोजी संपतात. पुरेसे कारण असल्यास अपील 02/10/2026 पर्यंत दाखल करता येते, ही निरपवाद मर्यादा आहे. कोणत्याही त्रुटी कळवल्यापासून 28 दिवसांत दूर केल्याच पाहिजेत.

नेहमीच्या चुका

न्यायनिर्णय

सुधारणा आणि टिपा

वाचल्याप्रमाणे IBC (सुधारणा) अधिनियम, 2026 कलम 62 मध्ये सुधारणा करत नाही. 2026 च्या निकालाचा परिच्छेद 25 'NCLT च्या' आदेशाच्या प्राप्तीचा उल्लेख करतो; कायदा आणि त्याच निकालात उद्धृत केलेला Mobilox मधील उतारा NCLAT चा आदेश असे म्हणतात, आणि येथे तेच अनुसरले आहे. Suo Motu Writ Petition (C) No. 3 of 2020 मधील सर्वोच्च न्यायालयाच्या 10/01/2022 च्या आदेशाने सामान्य आणि विशेष कायद्यांखालील सर्व मुदती, माफीयोग्य कमाल मर्यादा आणि समाप्तीचे कालावधी यांसाठी 15/03/2020 ते 28/02/2022 हा कालावधी वगळला; ज्या प्रकरणांत मुदत त्या कालावधीत संपली असती, तेथे 01/03/2022 पासून किमान 90 दिवस (29/05/2022 पर्यंत) देण्यात आले.

स्रोत

शेवटची पडताळणी 14/11/2026. विश्वासार्हता: अधिकृत मजकुरावर आधारित.

वित्तीय धनकोने (कलम 7) किंवा परिचालन धनकोने (कलम 9) कॉर्पोरेट दिवाळखोरी निवारण प्रक्रिया सुरू करण्यासाठी केलेला अर्ज: मुदत किती आहे?

तरतूद
कलम 238A सोबत मुदत अधिनियम, 1963 च्या अनुसूचीतील अनुच्छेद 137
मंच
राष्ट्रीय कंपनी कायदा न्यायाधिकरण (National Company Law Tribunal) (न्यायनिर्णय प्राधिकरण)
मुदत
3 वर्षे
नोंदीच्या शब्दांत
अर्ज करण्याचा हक्क प्राप्त झाल्याच्या तारखेपासून, म्हणजे कसुरीच्या तारखेपासून तीन वर्षे
मुदत कधीपासून सुरू होते
कसुरीची तारीख: देय आणि प्रदेय झालेले कर्ज प्रत्यक्षात न भरणे (कलम 3(12)); परिचालन धनकोसाठी, रक्कम न भरण्याची स्थिती निश्चित झाल्याची तारीख

क्रमाने पावले

  1. मागणी नोटीस किंवा बीजक (केवळ कलम 9): कॉर्पोरेट कर्जदाराने वाद दाखवण्यासाठी किंवा रक्कम भरण्यासाठी मागणी नोटीस मिळाल्यापासून 10 दिवस (कलम 8(2)).
  2. अर्ज: कसुरीच्या तारखेपासून 3 वर्षे (कलम 238A सोबत अनुच्छेद 137).

कायदा ही मुदत का ठरवतो

मुदतबाह्य कर्जे जिवंत करण्यासाठी किंवा शिळ्या दाव्यांच्या वसुलीचे साधन म्हणून संहितेचा वापर व्हावा असा तिचा हेतू नाही. कसुरीपासून मुदत अधिनियमाची शेषवर्ती तीन वर्षांची मुदत लावल्याने दिवाळखोरी प्रक्रिया केवळ जिवंत कसुरींसाठीच राहते.

गणना कशी करावी

विलंब माफी

विलंब माफ करता येतो का?
होय
तरतूद
कलम 5, मुदत अधिनियम, 1963 (कलम 238A)
कसोटी
पुरेसे कारण

तीन वर्षांपलीकडचा विलंब कलम 5 खालील अर्जावर माफ करता येतो; असा अर्ज नसल्यास, कसुरीपासून तीन वर्षांहून अधिक काळानंतर दाखल केलेला अर्ज दाखल करून घेता कामा नये (B.K. Educational; Srinivasa Reddy Velagala).

उदाहरणासह गणना

एक कर्जदार कंपनी 30/09/2023 रोजी देय असलेल्या मुदत कर्जाच्या हप्त्यात कसूर करते. तिच्या संचालकांनी 20/05/2025 रोजी सही केलेल्या लेखापरीक्षित ताळेबंदात ते कर्ज बँकेला कोणत्याही अटीशिवाय थकीत असल्याचे दाखवले आहे.

सुरुवातीची तारीख: 30/09/2023. शेवटची तारीख: 20/05/2028.

ताळेबंद नसता तर 30/09/2023 पासून तीन वर्षे 30/09/2026 रोजी संपली असती. त्या मुदतीत 20/05/2025 रोजी सही केलेला ताळेबंद ही कबुली आहे, म्हणून नवी तीन वर्षे 20/05/2028 पर्यंत चालतात. शेवटच्या दिवशी NCLT बंद असल्यास, कलम 238A द्वारे मुदत अधिनियमाचे कलम 4 लागू होऊ शकते; याची स्वतंत्रपणे पडताळणी झालेली नाही.

नेहमीच्या चुका

न्यायनिर्णय

सुधारणा आणि टिपा

IBC (सुधारणा) अधिनियम, 2026 कलम 7 (कलम 7(4) चे परंतुक वगळतो आणि कलम 7(5) प्रतिस्थापित करतो) आणि कलम 9 मध्ये सुधारणा करतो, पण कलम 238A मध्ये नाही; तो धनकोने सुरू केलेली दिवाळखोरी निवारण प्रक्रियाही (प्रकरण IV-A) जोडतो, जिच्या मुदतीचे परीक्षण केलेले नाही. Suo Motu Writ Petition (C) No. 3 of 2020 मधील सर्वोच्च न्यायालयाच्या 10/01/2022 च्या आदेशाने सामान्य आणि विशेष कायद्यांखालील सर्व मुदती, माफीयोग्य कमाल मर्यादा आणि समाप्तीचे कालावधी यांसाठी 15/03/2020 ते 28/02/2022 हा कालावधी वगळला; ज्या प्रकरणांत मुदत त्या कालावधीत संपली असती, तेथे 01/03/2022 पासून किमान 90 दिवस (29/05/2022 पर्यंत) देण्यात आले. त्या कालावधीपूर्वी किंवा त्या कालावधीत झालेल्या कसुरींसाठी हे अजूनही महत्त्वाचे आहे. महामारीच्या काळातील काही कसुरींसाठीच्या अर्जांवरील स्वतंत्र वैधानिक बंदीची (कलम 10A) या नोंदीसाठी पडताळणी झालेली नाही.

स्रोत

शेवटची पडताळणी 14/11/2026. विश्वासार्हता: अधिकृत मजकुरावर आधारित.

अस्वीकरण हे पान सर्वसाधारण सार्वजनिक कायदेविषयक शिक्षणासाठी, बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियम (Bar Council of India Rules), प्रकरण II, भाग VI, नियम 36 यांचे पालन करून प्रसिद्ध केले आहे, आणि ही जाहिरात किंवा अशील मिळवण्याचा प्रयत्न नाही. यामुळे वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही. मुदतीचे कालावधी, आर्थिक अधिकारक्षेत्राच्या मर्यादा, पत्ते, न्यायालयांच्या बैठकीची व्यवस्था आणि कार्यपद्धती बदलत असतात; कोणतीही कृती करण्यापूर्वी तुमच्या स्वतःच्या प्रकरणासाठी त्यांची खातरजमा करा.

14/11/2026 रोजी असलेला कायदा येथे मांडला आहे.

WhatsApp