एखादी व्यक्ती 12 वर्षे जमिनीवर कब्जा करून राहिली तर ती त्या जमिनीची मालक होते का?
केवळ कब्जा असल्याने नाही. एखादी व्यक्ती प्रतिकूल कब्जाने (adverse possession) मालक तेव्हाच होते, जेव्हा तिने ती जमीन उघडपणे, सलगपणे आणि मालकाचा मालकी हक्क नाकारून, खासगी मालकाविरुद्ध 12 वर्षे किंवा सरकारविरुद्ध 30 वर्षे ताब्यात ठेवली असेल, आणि ती हे न्यायालयात काटेकोरपणे सिद्ध करेल. भाडेकरू, परवानाधारक (लायसन्सी), देखभाल करणारा किंवा कुटुंबातील सदस्य म्हणून परवानगीने सुरू झालेला ताबा, तो कितीही काळ टिकला तरी, यात धरला जात नाही.
मुदत त्या दिवसापासून सुरू होते ज्या दिवशी ताबा मालकाच्या विरोधातील (प्रतिकूल) बनतो, ती व्यक्ती जमिनीवर आली त्या दिवसापासून नाही. मुदत संपल्यावर मालमत्ता परत मिळवण्याचा मालकाचा हक्क नष्ट होतो, आणि ताबेदार अशा प्रकारे मिळालेल्या मालकी हक्काच्या संरक्षणासाठी दावाही दाखल करू शकतो. मालकांनी मोकळ्या जमिनीची नियमित पाहणी करावी, तिला कुंपण घालावे, फेरफार नोंद (mutation) आणि मालमत्ता कर स्वतःच्या नावावर ठेवावा, प्रत्येक भाडेकरार किंवा परवाना भाडे पावत्यांसह लेखी करावा, आणि अनधिकृत कब्जा झाल्यापासून 12 वर्षांच्या बऱ्याच आधी ताब्यासाठी दावा दाखल करावा.
काय करावे, क्रमाने
- तुमच्या मोकळ्या जमिनीची नियमित पाहणी करा आणि तिला कुंपण घाला.
- फेरफार नोंद आणि मालमत्ता कर स्वतःच्या नावावर ठेवा.
- प्रत्येक भाडेकरार किंवा परवाना लेखी करा आणि भाडे पावत्या जपून ठेवा.
- कोणताही अनधिकृत कब्जा कधी सुरू झाला ते लिहून ठेवा, कारण मुदत त्या दिवसापासून सुरू होते ज्या दिवशी ताबा मालकाच्या विरोधातील बनतो.
- अनधिकृत कब्जा झाल्यापासून 12 वर्षांच्या बऱ्याच आधी ताब्यासाठी दावा दाखल करा.
लागू होणाऱ्या तरतुदी
कायदा: मुदत अधिनियम, 1963 (Limitation Act, 1963) चे कलम 27 आणि अनुसूचीतील अनुच्छेद 64, 65 व 112. Ravinder Kaur Grewal v. Manjit Kaur, (2019) 8 SCC 729.
शेवटचे अद्ययावतीकरण: 17/10/2026.
हे पान 17/10/2026 रोजीच्या कायद्याचा शैक्षणिक सारांश आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही.
← कायदा जाणून घ्या