Lokesh Bhardwaj Law Offices ← કોર્પોરેટ કાર્યક્ષેત્ર

આ પાનું અંગ્રેજીમાં લખાયેલા પાનાનો અનુવાદ છે. બંનેમાં ફરક હોય ત્યાં અંગ્રેજી લખાણ માન્ય ગણાશે. અંગ્રેજી પાનું વાંચો

Lokesh Bhardwaj Law Offices · એડવોકેટ્સ અને કાનૂની સલાહકારો, નવી દિલ્હી · lokeshbhardwajlawoffices.com
કોર્પોરેટ કાર્યક્ષેત્ર · સમજૂતી

કરાર સમીક્ષા અને કાનૂની ડ્યૂ ડિલિજન્સ

વાણિજ્યિક કરારો માટે અને વ્યવહાર પાછળની તપાસો માટેની કામની ચેકલિસ્ટ: ટાઇટલ, મુકદ્દમા, રજિસ્ટ્રાર ઑફ કંપનીઝ, લાઇસન્સ, સ્ટેમ્પિંગ અને નોંધણી.

ટૂંકમાં

પગલાંવાર

  1. ટર્મ શીટ અને ગોપનીયતા. મોટા ભાગના વ્યવહારો ટર્મ શીટ (term sheet) અને ગોપનીયતા કરારથી શરૂ થાય છે. ટર્મ શીટમાં લખવું જોઈએ કે કઈ શરતો બંધનકર્તા છે (સામાન્ય રીતે ગોપનીયતા, એક્સક્લુઝિવિટી અને ખર્ચ) અને કઈ નથી, જેથી વાટાઘાટને પાછળથી પૂર્ણ થયેલો કરાર ગણાવવાની દલીલ ન થાય.
  2. માગણીની યાદી. ખરીદનાર કે રોકાણકાર માગણીની યાદી મોકલે છે: બંધારણીય દસ્તાવેજો, બોર્ડ અને શેરધારકોના ઠરાવો, કાયદા મુજબનાં રજિસ્ટરો, મહત્ત્વના કરારો, ટાઇટલના દસ્તાવેજો, લાઇસન્સ, કર અને શ્રમ અંગેની ફાઇલિંગ, અને પડતર તથા ધમકી અપાયેલા મુકદ્દમાઓનું પત્રક. વેચનારના જવાબો નોંધવામાં આવે છે, કારણ કે પાછળથી તે વોરંટીનો આધાર બને છે.
  3. ROC સર્ચ. MCA પોર્ટલ પરથી કંપનીનો માસ્ટર ડેટા, ડિરેક્ટરોની યાદી, ફાઇલ કરેલાં નાણાકીય પત્રકો, વાર્ષિક રિટર્ન અને ચાર્જનું રજિસ્ટર લેવાય છે. જે ચાર્જ કંપની અધિનિયમ, 2013 ની કલમ 77 હેઠળ ત્રીસ દિવસમાં નોંધાવો જોઈતો હતો, પણ નોંધાયો નથી, તે કંપનીના રેકોર્ડ વિશે સામાન્ય રીતે ચેતવણી છે.
  4. ટાઇટલ સર્ચ. જમીન અને મકાનો માટે, ટાઇટલ વેચાણ દસ્તાવેજો અને બીજા દસ્તાવેજોની સાંકળ દ્વારા તપાસાય છે, સાથે બોજા માટે સબ-રજિસ્ટ્રારની કચેરીમાં તપાસ, અને મ્યુટેશન, મ્યુનિસિપલ રેકોર્ડ અને મંજૂર નકશાઓની ચકાસણી થાય છે. તપાસનો સમયગાળો વ્યવહારના જોખમ સાથે મેળ ખાતો હોવો જોઈએ. જે દસ્તાવેજોની નોંધણી થવી જોઈતી હતી પણ થઈ નથી તે મિલકતને અસર કરતા નથી (કલમ 49, નોંધણી અધિનિયમ, 1908).
  5. મુકદ્દમા અને નિયમનકારી તપાસ. પક્ષકાર અને તેના ડિરેક્ટરો અંગે દીવાની અદાલતો, હાઈકોર્ટ, NCLT, DRT અને ગ્રાહક ફોરમોમાં તપાસ કરાય છે, અને તેના લાઇસન્સની માન્યતા અને શરતો ચકાસાય છે. દરેક તારણની નોંધ કિંમત, માળખા કે આગળ વધવાના નિર્ણય પર તેની અસર માટે લેવાય છે.
  6. ડિલિજન્સ રિપોર્ટ. રિપોર્ટ દરેક મુદ્દો, તેનો સ્રોત, તેનું જોખમ અને ભલામણ કરેલો ઉકેલ નોંધે છે: વ્યવહાર પૂરો થતાં પહેલાંની શરત, ચોક્કસ ઇન્ડેમ્નિટી, કિંમતમાં ફેરફાર, અથવા આગળ ન વધવાનું કારણ.
  7. મુસદ્દો અને વાટાઘાટ. તે પછી કરારમાં રિપોર્ટ અને ચેકલિસ્ટ સામે રાખીને સુધારા સૂચવાય છે: સાચા પક્ષકારો અને સત્તા, સ્પષ્ટ જવાબદારીઓ અને સમયરેખા, ચુકવણીની જામીનગીરી, ડિલિજન્સનાં તારણો સાથે જોડાયેલી વોરંટી, ઇન્ડેમ્નિટી અને તેની મર્યાદાઓ, કરાર સમાપ્ત કરવાના અધિકારો, ગોપનીયતા, લાગુ પડતો કાયદો, કોઈ લવાદ હોય તો તેની બેઠક (seat) અને નિયમો, અને નોટિસની કલમ.
  8. સહીની ઔપચારિકતાઓ. સહી પહેલાં, દિલ્હીમાં લાગુ પડતા ભારતીય સ્ટેમ્પ અધિનિયમ, 1899 હેઠળ ભરવાપાત્ર સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી ગણીને ભરાય છે, કારણ કે જે દસ્તાવેજ પર યોગ્ય સ્ટેમ્પ ન હોય તે ડ્યૂટી અને દંડ ભરાય ત્યાં સુધી પુરાવામાં અસ્વીકાર્ય છે. સ્થાવર મિલકતને અસર કરતો જે દસ્તાવેજ નોંધણી અધિનિયમ, 1908 ની કલમ 17 હેઠળ નોંધાવવો જરૂરી હોય, એક વર્ષથી વધુ મુદતના ભાડાપટ્ટા સહિત, તે સહી થયાના ચાર મહિનામાં નોંધણી માટે રજૂ કરાય છે (કલમ 23).
  9. સહી પછી. કલમ 77 હેઠળના સમયમાં ચાર્જ રજિસ્ટ્રાર પાસે ફાઇલ કરાય છે, નિયમનકારોને જાણ કરાય છે, અને જવાબદારીઓ તથા નવીકરણની તારીખો કંપનીના કેલેન્ડરમાં નોંધાય છે. વાણિજ્યિક કરાર પર વિવાદ ઊભો થાય, તો વાણિજ્યિક અદાલત અધિનિયમ, 2015 ની કલમ 12A દાવા પહેલાં દાવા પૂર્વેની મધ્યસ્થી માગે છે, સિવાય કે તાકીદની વચગાળાની રાહત માગી હોય.

લાગુ પડતી જોગવાઈઓ

મુખ્ય ચુકાદાઓ

In Re: Interplay between Arbitration Agreements under the Arbitration and Conciliation Act, 1996 and the Indian Stamp Act, 1899 (સુપ્રીમ કોર્ટ, સાત ન્યાયાધીશો, 13/12/2023): સ્ટેમ્પ વગરનો કે અપૂરતા સ્ટેમ્પવાળો કરાર પુરાવામાં અસ્વીકાર્ય છે પણ રદબાતલ કે અમલ ન કરાવી શકાય તેવો નથી; ખામી સુધારી શકાય તેવી છે.

Patil Automation Pvt. Ltd. v. Rakheja Engineers Pvt. Ltd. (સુપ્રીમ કોર્ટ, 2022): વાણિજ્યિક અદાલત અધિનિયમ, 2015 ની કલમ 12A હેઠળ દાવા પૂર્વેની મધ્યસ્થી ફરજિયાત છે, અને જ્યાં તાકીદની વચગાળાની રાહત માગવાની ન હોય ત્યાં તેના વગર દાખલ થયેલો દાવો નામંજૂર થવાને પાત્ર છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

સ્ટેમ્પ વગરનો કરાર રદબાતલ (void) ગણાય?

ના. ભારતીય સ્ટેમ્પ અધિનિયમ, 1899 (Indian Stamp Act, 1899) હેઠળ, જે દસ્તાવેજ પર યોગ્ય સ્ટેમ્પ ન હોય તે સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી અને દંડ ભરાય ત્યાં સુધી પુરાવામાં લઈ શકાતો નથી કે તેના પર અમલ થઈ શકતો નથી, પણ તે રદબાતલ નથી. લવાદ કરારો અને સ્ટેમ્પ અધિનિયમ અંગેના રેફરન્સમાં સુપ્રીમ કોર્ટની સાત ન્યાયાધીશોની બેન્ચે 13/12/2023 ના રોજ ઠરાવ્યું કે સ્ટેમ્પ ન હોવો એ સુધારી શકાય તેવી ખામી છે અને તેનાથી કરાર અમલ ન કરાવી શકાય તેવો બનતો નથી. વ્યવહારુ બોધ એ છે કે સહી વખતે જ સ્ટેમ્પ લગાવવો, કારણ કે ખામી પાછળથી સુધારવામાં ડ્યૂટી ઉપરાંત દંડ ભરવો પડે છે.

મારી દુકાન કે ઑફિસના ભાડાપટ્ટાની નોંધણી કરાવવી જરૂરી છે?

જો તે એક વર્ષથી વધુ મુદતનો હોય, અથવા વર્ષોવર્ષનો હોય, અથવા તેમાં વાર્ષિક ભાડું ઠરાવેલું હોય, તો હા. નોંધણી અધિનિયમ, 1908 (Registration Act, 1908) ની કલમ 17(1)(d) આવા ભાડાપટ્ટાની નોંધણી ફરજિયાત બનાવે છે. કલમ 49 હેઠળ, જે દસ્તાવેજની નોંધણી થવી જોઈતી હતી પણ થઈ નથી તે મિલકતને અસર કરતો નથી, જોકે મર્યાદિત આનુષંગિક હેતુઓ માટે તે હજી વાપરી શકાય છે. આ કારણે ઘણા ભાડાપટ્ટા અગિયાર મહિના માટે લખાય છે. લાંબી મુદતના ભાડાપટ્ટા પર સ્ટેમ્પ લગાવીને તેને સહી થયાના ચાર મહિનામાં નોંધણી માટે રજૂ કરવો જોઈએ.

દસ્તાવેજ પર સહી કર્યા પછી તેની નોંધણી માટે કેટલો સમય મળે છે?

નોંધણી અધિનિયમ, 1908 ની કલમ 23 પ્રમાણે દસ્તાવેજ તેના પર સહી થયાની તારીખથી ચાર મહિનામાં નોંધણી માટે રજૂ કરવો જરૂરી છે. સ્ટેમ્પ કાયદો માગે તે પ્રમાણે સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી પણ ભરવી જ પડે, અને પક્ષકારોએ કે તેમના મુખત્યારોએ સબ-રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ હાજર થવું જ પડે. છૂટના સમય પછી રજૂ થયેલો દસ્તાવેજ નકારી શકાય છે, તેથી તારીખો સહી વખતે જ નક્કી કરવી જોઈએ, પાછળ પર છોડવી ન જોઈએ.

ROC ની તપાસ (સર્ચ) કંપની વિશે શું જણાવે છે?

તે કંપનીની નોંધાયેલી વિગતો, ડિરેક્ટરો, અધિકૃત અને ભરપાઈ થયેલી મૂડી, ફાઇલ કરેલાં નાણાકીય પત્રકો અને વાર્ષિક રિટર્ન, અને તેનું ચાર્જનું રજિસ્ટર બતાવે છે. કંપની અધિનિયમ, 2013 (Companies Act, 2013) ની કલમ 77 હેઠળ, કંપનીએ ચાર્જ ઊભો કર્યાના ત્રીસ દિવસમાં તેની નોંધણી રજિસ્ટ્રાર પાસે કરાવવી જ પડે, વધારાની ફી ભરીને મર્યાદિત વધુ સમય મળે છે. તેથી સર્ચ બતાવે છે કે કયા ધિરાણકર્તાઓ પાસે કંપનીની મિલકતો પર પહેલેથી જામીનગીરી છે. ફાઇલિંગમાં રહેલી ખાલી જગ્યાઓ પોતે એક તારણ છે, કારણ કે તે સૂચવે છે કે બીજા રેકોર્ડ પણ અધૂરા હોઈ શકે.

વાણિજ્યિક કરાર પર દાવો કરતાં પહેલાં મધ્યસ્થી (મીડિયેશન) અજમાવવી જ પડે?

સામાન્ય રીતે, હા. વાણિજ્યિક અદાલત અધિનિયમ, 2015 (Commercial Courts Act, 2015) ની કલમ 12A જોગવાઈ કરે છે કે જે દાવામાં તાકીદની વચગાળાની રાહત માગવાની ન હોય તે દાવો વાદી દાવા પૂર્વેની મધ્યસ્થી (pre-institution mediation) પૂરી ન કરે ત્યાં સુધી દાખલ કરાશે નહીં. Patil Automation માં સુપ્રીમ કોર્ટે આને ફરજિયાત ઠરાવ્યું, અને તેના વગર દાખલ થયેલો દાવો નામંજૂર થવાને પાત્ર છે. જ્યાં તાકીદની વચગાળાની રાહત ખરેખર જરૂરી હોય ત્યાં દાવો સીધો દાખલ કરી શકાય, પણ અદાલત તપાસશે કે તાકીદ સાચી છે કે નહીં. મધ્યસ્થીમાં ગયેલો સમય મુદતની ગણતરીમાંથી બાદ થાય છે.

આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.

આ પાનું 17/10/2026 ના રોજના કાયદાનો શૈક્ષણિક સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ નથી.

કામ સોંપવું

ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.

રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.

અસ્વીકરણ આ પાનું એ ક્ષેત્રોનું વર્ણન કરે છે જેમાં ઑફિસ કામ સ્વીકારે છે; તે માહિતી માટે છે, બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાના નિયમો (Bar Council of India Rules) ના પ્રકરણ II, ભાગ VI, નિયમ 36 ના પાલનમાં પ્રસિદ્ધ કરાયું છે, અને તે જાહેરાત કે કામ મેળવવાનો પ્રયાસ નથી. અહીંનું કશું કાનૂની સલાહ નથી, અને તે વાંચવાથી વકીલ અને અસીલનો કોઈ સંબંધ ઊભો થતો નથી.
WhatsApp