ആർബിട്രേഷൻ തുടങ്ങൽ: വ്യവസ്ഥ, നോട്ടീസ്, നിയമനം, ആദ്യത്തെ എതിർപ്പുകൾ
ആർബിട്രേഷനെ നിർണയിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ആദ്യ വാദം കേൾക്കലിനു മുമ്പുതന്നെ ഉറച്ചുപോകുന്നു: വ്യവസ്ഥയിലെ വാക്കുകൾ, സീറ്റ്, നോട്ടീസ് എതിർകക്ഷിക്ക് ലഭിക്കുന്ന തീയതി, ട്രൈബ്യൂണലിൽ ആരൊക്കെ ഇരിക്കുന്നു എന്നത്. 2015, 2019, 2021 വർഷങ്ങളിൽ ഭേദഗതി ചെയ്ത ആർബിട്രേഷൻ ആൻഡ് കൺസിലിയേഷൻ ആക്ട്, 1996 പ്രകാരമുള്ള ഈ ഘട്ടങ്ങൾ ഈ പേജ് പിന്തുടരുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ
- ആദ്യം വ്യവസ്ഥ. ആർബിട്രേഷൻ കരാർ രേഖാമൂലമായിരിക്കണം (വകുപ്പ് 7). അതിന്റെ വ്യാപ്തി, സീറ്റ്, നിയമന നടപടിക്രമം, സ്ഥാപനം, ആർബിട്രേഷനു മുമ്പുള്ള നടപടികൾ എന്നിവയാണ് കേസ് എങ്ങനെ നീങ്ങുമെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത്.
- നോട്ടീസോടെ ആർബിട്രേഷൻ തുടങ്ങുന്നു. കക്ഷികൾ മറിച്ചു സമ്മതിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഒരു തർക്കം സംബന്ധിച്ച ആർബിട്രൽ നടപടികൾ, ആ തർക്കം ആർബിട്രേഷന് വിടണമെന്ന അഭ്യർത്ഥന എതിർകക്ഷിക്ക് ലഭിക്കുന്ന തീയതിയിൽ തുടങ്ങുന്നു (വകുപ്പ് 21). കാലഹരണത്തിന് കണക്കാക്കുന്നത് ആ തീയതിയാണ് (വകുപ്പ് 43(2)); ആ തീയതിയിൽ ഇതിനകം കാലഹരണപ്പെട്ട ക്ലെയിം പരാജയപ്പെടും.
- എതിർകക്ഷി നിയമിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, വീഴ്ച സംഭവിച്ച് മൂന്നു വർഷത്തിനകം ഒരു കക്ഷി വകുപ്പ് 11 പ്രകാരം ഹൈക്കോടതിയിൽ (അന്താരാഷ്ട്ര വാണിജ്യ ആർബിട്രേഷനിൽ സുപ്രീം കോടതിയിൽ) അപേക്ഷിക്കുന്നു. ആർബിട്രേഷൻ കരാർ നിലവിലുണ്ടോ എന്നു മാത്രമാണ് കോടതി പരിശോധിക്കുന്നത് (വകുപ്പ് 11(6A)).
- ആർബിട്രേറ്റർമാർ സ്വതന്ത്രരായിരിക്കണം. തർക്കം ഉണ്ടായശേഷം ഇരുപക്ഷവും രേഖാമൂലം ഒഴിവാക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, കരാർ എന്തു പറഞ്ഞാലും ഏഴാം പട്ടികയിലെ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ടവർ അയോഗ്യരാണ് (വകുപ്പ് 12(5)).
- എതിർപ്പുകൾക്ക് സമയപരിധിയുണ്ട്. ആർബിട്രേറ്ററെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് വസ്തുതകൾ അറിഞ്ഞ് 15 ദിവസത്തിനകം (വകുപ്പ് 13(2)); അധികാരപരിധി സംബന്ധിച്ച എതിർപ്പ് പ്രതിവാദ സ്റ്റേറ്റ്മെന്റിനു ശേഷമാകരുത് (വകുപ്പ് 16(2)).
- 2024-ലെ കരട് ബില്ലിന്റെ സ്ഥിതി. ആർബിട്രേഷൻ ആൻഡ് കൺസിലിയേഷൻ (ഭേദഗതി) ബിൽ, 2024 (Arbitration and Conciliation (Amendment) Bill, 2024) 2024 ഒക്ടോബറിൽ പൊതുജനാഭിപ്രായത്തിനായി പുറത്തിറക്കി. 16/11/2026-ന് പരിശോധിച്ചതനുസരിച്ച്, അത് പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ല, നിയമവുമല്ല.
നിങ്ങൾ കേൾക്കാനിടയുള്ള പദങ്ങൾ
- ആർബിട്രേഷൻ കരാർ (Arbitration agreement)
- നിലവിലുള്ളതോ ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്നതോ ആയ തർക്കങ്ങൾ ആർബിട്രേഷന് വിടാനുള്ള രേഖാമൂലമുള്ള കരാർ; കരാറിലെ ഒരു വ്യവസ്ഥയായോ പ്രത്യേക കരാറായോ ആകാം (വകുപ്പ് 7).
- സീറ്റ് (Seat)
- ആർബിട്രേഷന്റെ നിയമപരമായ ആസ്ഥാനം. നടപടിക്രമത്തിന് ഏതു നിയമം ബാധകമാകുമെന്നും ഏതു കോടതികൾ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുമെന്നും അതു തീരുമാനിക്കുന്നു. വാദം കേൾക്കൽ നടക്കുന്ന വേദിയിൽ നിന്ന് അതു വ്യത്യസ്തമാകാം.
- ആർബിട്രേഷൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന നോട്ടീസ് (Notice invoking arbitration)
- ഒരു തർക്കം ആർബിട്രേഷന് വിടാൻ എതിർകക്ഷിയോടുള്ള രേഖാമൂലമുള്ള അഭ്യർത്ഥന. അതു ലഭിക്കുന്നതോടെ ആ തർക്കത്തിൽ ആർബിട്രേഷൻ തുടങ്ങുന്നു (വകുപ്പ് 21).
- വകുപ്പ് 11 ഹർജി (Section 11 petition)
- സമ്മതിച്ച നടപടിക്രമം പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കാൻ ഹൈക്കോടതിയിലോ, അന്താരാഷ്ട്ര വാണിജ്യ ആർബിട്രേഷനിൽ സുപ്രീം കോടതിയിലോ നൽകുന്ന അപേക്ഷ.
- അന്താരാഷ്ട്ര വാണിജ്യ ആർബിട്രേഷൻ (International commercial arbitration)
- ഒരു കക്ഷിയെങ്കിലും വിദേശ പൗരനോ വിദേശത്തു താമസിക്കുന്നയാളോ വിദേശ കമ്പനിയോ വിദേശ സർക്കാരോ ആയ, വാണിജ്യ ബന്ധം സംബന്ധിച്ച ആർബിട്രേഷൻ (വകുപ്പ് 2(1)(f)).
- ഏഴാം പട്ടിക (Seventh Schedule)
- വകുപ്പ് 12(5) പ്രകാരം ഒരാളെ ആർബിട്രേറ്ററാകാൻ അയോഗ്യനാക്കുന്ന, ഒരു കക്ഷിയുമായോ അതിന്റെ അഭിഭാഷകനുമായോ തർക്കവുമായോ ഉള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ പട്ടിക.
- Kompetenz-kompetenz (സ്വന്തം അധികാരപരിധി തീരുമാനിക്കാനുള്ള അധികാരം)
- ആർബിട്രേഷൻ കരാറിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെയോ സാധുതയെയോ കുറിച്ചുള്ള എതിർപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടെ, സ്വന്തം അധികാരപരിധിയെക്കുറിച്ച് ആർബിട്രൽ ട്രൈബ്യൂണലിന് തീർപ്പു കൽപ്പിക്കാമെന്ന, വകുപ്പ് 16-ലെ തത്വം.
- വേർതിരിക്കാവുന്ന സ്വഭാവം (Separability)
- ആർബിട്രേഷൻ വ്യവസ്ഥയെ പ്രധാന കരാറിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു കരാറായി കണക്കാക്കുന്ന നിയമം; അതിനാൽ കരാർ അസാധുവാണെന്ന കണ്ടെത്തൽ കൊണ്ടുമാത്രം വ്യവസ്ഥ അസാധുവാകുന്നില്ല (വകുപ്പ് 16(1)).
വിശദമായി
ആർബിട്രേഷൻ വ്യവസ്ഥകളുടെയും സീറ്റിന്റെയും പരിശോധന
ആക്ട് എന്ത് ആവശ്യപ്പെടുന്നു
ആർബിട്രേഷൻ ആൻഡ് കൺസിലിയേഷൻ ആക്ട്, 1996-ലെ വകുപ്പ് 7 പ്രകാരം ആർബിട്രേഷൻ കരാർ രേഖാമൂലമായിരിക്കണം. കക്ഷികൾ ഒപ്പിട്ട രേഖയിലോ, അതു രേഖപ്പെടുത്തുന്ന കത്തുകളുടെയോ ഇലക്ട്രോണിക് ആശയവിനിമയം ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റു ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ മാർഗങ്ങളുടെയോ കൈമാറ്റത്തിലോ, ഒരു കക്ഷി കരാർ ഉണ്ടെന്ന് ആരോപിക്കുകയും മറ്റേ കക്ഷി നിഷേധിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ക്ലെയിം, പ്രതിവാദ സ്റ്റേറ്റ്മെന്റുകളുടെ കൈമാറ്റത്തിലോ ആണെങ്കിൽ അതു രേഖാമൂലമാണ്. കരാർ രേഖാമൂലമാണെങ്കിൽ, ആർബിട്രേഷൻ വ്യവസ്ഥ അടങ്ങിയ ഒരു രേഖയെക്കുറിച്ച് കരാറിൽ പരാമർശിക്കുന്നത്, ആ വ്യവസ്ഥയെ കരാറിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്ന തരത്തിലുള്ളതാണെങ്കിൽ, വ്യവസ്ഥ കരാറിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു (വകുപ്പ് 7(5)). ചില തർക്കങ്ങൾ ആർബിട്രേഷന് വിടാനാവില്ലെന്നു പറയുന്ന മറ്റു നിയമങ്ങളെ വകുപ്പ് 2(3) സംരക്ഷിക്കുന്നു.
പരിശോധനയിൽ നോക്കുന്നത്
തർക്കത്തിനു മുമ്പ്, കരാർ തയ്യാറാക്കുമ്പോഴോ ഒപ്പിടുമ്പോഴോ, വ്യവസ്ഥ പരിശോധിക്കുന്നു; തർക്കം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ഏതെങ്കിലും നോട്ടീസ് അയയ്ക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, വീണ്ടും പരിശോധിക്കുന്നു. നോക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ:
- വ്യാപ്തി. കരാറിൽ "നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നതോ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതോ ആയ" ("arising out of or in relation to") എല്ലാ തർക്കങ്ങളും വ്യവസ്ഥയുടെ പരിധിയിൽ വരുന്നുണ്ടോ, അതോ ചിലതു മാത്രമോ; ചില കാര്യങ്ങൾ കോടതികൾക്കായി മാറ്റിവെക്കുന്നുണ്ടോ.
- സീറ്റും വേദിയും. ഏതു നഗരമാണ് പേരെടുത്തു പറയുന്നത്, അതു സീറ്റായാണോ വാദം കേൾക്കലിനുള്ള വേദിയായി മാത്രമാണോ പറയുന്നത്. വകുപ്പുകൾ 9, 11 (ആ സ്ഥലത്തെ ഹൈക്കോടതിയിൽ), 34, 37 പ്രകാരമുള്ള അപേക്ഷകൾ ഏതു കോടതി കേൾക്കുമെന്ന് സീറ്റ് തീരുമാനിക്കുന്നു. വ്യവസ്ഥ ഒരു വേദി മാത്രം പറയുമ്പോൾ, അതു സീറ്റാണോ എന്നത് വ്യവസ്ഥയും കരാറും മൊത്തത്തിൽ വായിച്ചാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ട വാക്ക് "സീറ്റ്" ("seat") ആണ്.
- ആർബിട്രേറ്റർമാരുടെ എണ്ണവും നിയമന നടപടിക്രമവും. ഇരട്ടസംഖ്യ അനുവദനീയമല്ല (വകുപ്പ് 10(1)). ഒരു കക്ഷിക്കു മാത്രം ട്രൈബ്യൂണലിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന നിയമന നടപടിക്രമം, താഴെ വിശദീകരിക്കുന്നതുപോലെ, ചോദ്യം ചെയ്യലിന് ഇടയാക്കുന്നു.
- സ്ഥാപനവും ചട്ടങ്ങളും. ആർബിട്രേഷൻ അഡ് ഹോക് (ad hoc) ആണോ, ഡൽഹി ഇന്റർനാഷണൽ ആർബിട്രേഷൻ സെന്റർ (DIAC) പോലുള്ള ഒരു സ്ഥാപനം നടത്തുന്നതാണോ, ചട്ടങ്ങളുടെ ഏതു പതിപ്പാണ് ബാധകം എന്നത്. ആർബിട്രേഷൻ എങ്ങനെ തുടങ്ങുന്നു, ആർബിട്രേറ്റർമാരെ എങ്ങനെ നിയമിക്കുന്നു, ഫീസ്, സമയക്രമം, അടിയന്തര ആശ്വാസം എന്നിവ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ചട്ടങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു.
- ആർബിട്രേഷനു മുമ്പുള്ള നടപടികൾ. പല വ്യവസ്ഥകളും ആദ്യം ചർച്ചയോ മധ്യസ്ഥതയോ ഒരു മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനിലേക്കുള്ള റഫറൻസോ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഒരു നിശ്ചിത സമയത്തിനകം. ആ നടപടി നിർബന്ധമാണോ, അത് എടുത്തിട്ടുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കണം; അതു പാലിച്ചതോ അതു നിഷ്ഫലമാകുന്നതിന്റെ കാരണമോ നോട്ടീസിൽ രേഖപ്പെടുത്തണം.
- ബാധകമായ നിയമം, ഭാഷ, കക്ഷികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് അതിർത്തി കടന്നുള്ള കരാറുകളിലും ഗ്രൂപ്പ് ഘടനകളിലും.
- സ്റ്റാമ്പ്. സ്റ്റാമ്പ് പതിക്കാത്തതോ മതിയായ സ്റ്റാമ്പ് ഇല്ലാത്തതോ ആയ കരാറിലെ ആർബിട്രേഷൻ കരാർ അസാധുവല്ല. 13/12/2023-ന് തീർപ്പാക്കിയ In re Interplay between Arbitration Agreements under the Arbitration and Conciliation Act, 1996 and the Indian Stamp Act, 1899, 2023 INSC 1066 എന്ന കേസിൽ, സ്റ്റാമ്പ് പതിക്കാത്തത് ന്യൂനത പരിഹരിക്കുന്നതുവരെ രേഖയെ തെളിവായി സ്വീകാര്യമല്ലാതാക്കുമെങ്കിലും അസാധുവാക്കുന്നില്ലെന്നും, സ്റ്റാമ്പ് സംബന്ധിച്ച എതിർപ്പ് റഫറൽ ഘട്ടത്തിൽ കോടതിയല്ല, ആർബിട്രൽ ട്രൈബ്യൂണലാണ് തീരുമാനിക്കേണ്ടതെന്നും ഏഴംഗ ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും കുറവുള്ള തുക അടയ്ക്കണം, കാരണം അത് അടയ്ക്കുന്നതുവരെ കരാർ തെളിവായി ആശ്രയിക്കാനാവില്ല.
കോടതി കക്ഷികളെ ആർബിട്രേഷന് വിടേണ്ടത് എപ്പോൾ
ആർബിട്രേഷൻ കരാറിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്ന ഒരു വിഷയത്തിൽ ഒരു കക്ഷി കേസ് ഫയൽ ചെയ്താൽ, തർക്കത്തിന്റെ സാരാംശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ പ്രസ്താവനയുടെ തീയതിക്കു ശേഷമാകാതെ, യഥാർത്ഥ കരാറോ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പോ സഹിതം മറ്റേ കക്ഷിക്ക് വകുപ്പ് 8 പ്രകാരം അപേക്ഷിക്കാം. സാധുവായ ആർബിട്രേഷൻ കരാർ ഇല്ലെന്ന് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ (prima facie) കണ്ടെത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ കോടതി കക്ഷികളെ ആർബിട്രേഷന് വിടുന്നു; അതിനിടെ ആർബിട്രേഷൻ തുടരുകയും ചെയ്യാം (വകുപ്പ് 8(3)). വിദേശ സീറ്റിന് സമാനമായ നിയമം വകുപ്പ് 45 ബാധകമാക്കുന്നു.
വകുപ്പ് 21 പ്രകാരം ആർബിട്രേഷൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന നോട്ടീസുകൾ
നോട്ടീസ് ലഭിക്കുന്ന തീയതി പ്രധാനമാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്
കക്ഷികൾ മറിച്ചു സമ്മതിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഒരു പ്രത്യേക തർക്കം സംബന്ധിച്ച ആർബിട്രൽ നടപടികൾ, ആ തർക്കം ആർബിട്രേഷന് വിടണമെന്ന അഭ്യർത്ഥന എതിർകക്ഷിക്ക് ലഭിക്കുന്ന തീയതിയിൽ തുടങ്ങുന്നുവെന്ന് വകുപ്പ് 21 വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു. കോടതി നടപടികൾക്ക് ബാധകമാകുന്നതുപോലെ ലിമിറ്റേഷൻ ആക്ട്, 1963 ആർബിട്രേഷനുകൾക്കും വകുപ്പ് 43(1) ബാധകമാക്കുന്നു; വകുപ്പ് 43(2) തുടക്കം വകുപ്പ് 21 തീയതിയായി നിശ്ചയിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഇതേ ക്ലെയിം ഒരു സിവിൽ കേസായി നൽകിയാൽ ബാധകമാകുന്ന കാലഹരണ കാലാവധിക്കുള്ളിൽ നോട്ടീസ് എതിർകക്ഷിക്ക് ലഭിച്ചാൽ മാത്രമേ ക്ലെയിം സമയത്തിനുള്ളിലാകൂ; കരാർ പ്രകാരമുള്ള മിക്ക പണ ക്ലെയിമുകൾക്കും ഇത് കരാർ ലംഘനം മുതലോ ക്ലെയിം നിരസിച്ചതു മുതലോ മൂന്നു വർഷമാണ്. പിന്നീടാണ് ലഭിക്കുന്നതെങ്കിൽ അവസാന ദിവസം നോട്ടീസ് തപാലിൽ അയച്ചതുകൊണ്ടു മതിയാകില്ല.
ആർബിട്രേഷനിലെ ക്ലെയിം ഒരു സിവിൽ കേസ് പോലെയാണ് കണക്കാക്കുന്നത്; ലിമിറ്റേഷൻ ആക്ടിലെ വകുപ്പ് 5 (കാലതാമസം മാപ്പാക്കൽ) അതിന് ബാധകമല്ല. ചർച്ചകൾ, യോഗങ്ങൾ, ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകൾ എന്നിവ സമയം നിർത്തുന്നില്ല; കാലാവധി തീരുന്നതിനു മുമ്പ് ഒപ്പിട്ട, ബാധ്യതയുടെ രേഖാമൂലമുള്ള അംഗീകാരമോ ഭാഗികമായ പണമടവോ മാത്രമേ പുതിയ തുടക്കം നൽകുകയുള്ളൂ (ലിമിറ്റേഷൻ ആക്ടിലെ വകുപ്പുകൾ 18, 19). കാലഹരണ നിയമങ്ങൾ ആർബിട്രേഷൻ ആക്ട് പ്രകാരമുള്ള കാലഹരണം എന്ന ഓഫീസിന്റെ പേജിൽ വിശദമായി നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
നോട്ടീസിൽ എന്തെല്ലാം വേണം
ആക്ട് ഒരു ഫോം നിർദേശിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ വിവരങ്ങൾ കുറഞ്ഞ നോട്ടീസ് എന്താണ് റഫർ ചെയ്തതെന്നതിനെക്കുറിച്ച് പിന്നീട് തർക്കങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കുന്നു. ഒരു നോട്ടീസ് സാധാരണയായി:
- കക്ഷികളെയും കരാറിനെയും ആർബിട്രേഷൻ വ്യവസ്ഥയെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു;
- ഓരോ തർക്കവും അവകാശവാദങ്ങളും, പറയാനാകുന്നിടത്ത് തുകകൾ സഹിതം, വിവരിക്കുന്നു; പട്ടിക ഭേദഗതിക്ക് വിധേയമാണെന്നും പറയുന്നു;
- ആർബിട്രേഷനു മുമ്പുള്ള ഏതെങ്കിലും നടപടി എടുത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത്, അല്ലെങ്കിൽ അത് ആവശ്യമില്ലാത്തതിന്റെ കാരണം, രേഖപ്പെടുത്തുന്നു;
- വ്യവസ്ഥയോ വകുപ്പ് 11-ഓ അനുവദിക്കുന്ന സമയത്തിനകം, ഒരു ഏക ആർബിട്രേറ്ററെ നിർദേശിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ അയയ്ക്കുന്നയാളുടെ നോമിനിയുടെ പേരു നൽകി എതിർകക്ഷിയോട് സ്വന്തം ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ സ്ഥാപനത്തോട് അതിന്റെ ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരം ആർബിട്രേഷൻ തുടങ്ങാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു;
- കരാറിലെ വിലാസങ്ങളിലേക്ക്, വിശ്വസനീയമായ എല്ലാ മാർഗങ്ങളിലൂടെയും അയയ്ക്കുന്നു; കൈപ്പറ്റിയതിന്റെ തെളിവ് സൂക്ഷിക്കുന്നു.
വിലാസക്കാരന്റെ ബിസിനസ് സ്ഥലത്തോ സ്ഥിരതാമസ സ്ഥലത്തോ തപാൽ വിലാസത്തിലോ എത്തിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടെ, രേഖാമൂലമുള്ള ആശയവിനിമയം എപ്പോഴാണ് ലഭിച്ചതായി കണക്കാക്കുന്നതെന്ന് വകുപ്പ് 3 വിശദീകരിക്കുന്നു. സ്ഥാപനത്തിന്റെ ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരമുള്ള ആർബിട്രേഷനിൽ, സ്ഥാപനത്തിന് അഭ്യർത്ഥന ലഭിക്കുന്ന തീയതി പോലെ മറ്റൊരു തുടക്ക തീയതി ചട്ടങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചേക്കാം, കാരണം വകുപ്പ് 21 കക്ഷികളുടെ കരാറിന് വഴിമാറുന്നു.
ഒരു തർക്കമോ പലതോ
വകുപ്പ് 21 "ഒരു പ്രത്യേക തർക്കം" ("a particular dispute") എന്നാണ് പറയുന്നത്. പുതിയ തർക്കങ്ങൾ പിന്നീട് ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അവയ്ക്കായുള്ള പുതിയ നോട്ടീസ് കാലഹരണത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു. കരാറിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ എതിർ ക്ലെയിമുകളും തട്ടിക്കിഴിക്കലും (set-off) എതിർകക്ഷിക്ക് പ്രതിവാദ സ്റ്റേറ്റ്മെന്റിൽ ഉന്നയിക്കാം (വകുപ്പ് 23(2A)).
വകുപ്പ് 11 പ്രകാരമുള്ള ആർബിട്രേറ്റർ നിയമനം
സ്വതേയുള്ള നടപടിക്രമം
നിയമനത്തിനുള്ള നടപടിക്രമം കക്ഷികൾക്ക് സമ്മതിക്കാം (വകുപ്പ് 11(2)). അതില്ലെങ്കിൽ, മൂന്ന് ആർബിട്രേറ്റർമാരാണെങ്കിൽ ഓരോ കക്ഷിയും ഓരോരുത്തരെ നിയമിക്കുകയും ആ രണ്ടുപേർ അധ്യക്ഷ ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു (വകുപ്പ് 11(3)); അഭ്യർത്ഥന ലഭിച്ച് 30 ദിവസത്തിനകം ഒരു കക്ഷി നിയമിക്കുന്നില്ലെങ്കിലോ ആ രണ്ടുപേർ 30 ദിവസത്തിനകം യോജിക്കുന്നില്ലെങ്കിലോ കോടതിയെ സമീപിക്കാം (വകുപ്പ് 11(4)); ഏക ആർബിട്രേറ്ററാണെങ്കിൽ, അഭ്യർത്ഥന ലഭിച്ച് 30 ദിവസത്തിനകം കക്ഷികൾ യോജിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ (വകുപ്പ് 11(5)). സമ്മതിച്ച നടപടിക്രമം അനുസരിച്ച് ഒരു കക്ഷിയോ ആർബിട്രേറ്റർമാരോ ഒരു സ്ഥാപനമോ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഒരു കക്ഷിക്ക് വകുപ്പ് 11(6) പ്രകാരം അപേക്ഷിക്കാം.
ഏതു കോടതി
അന്താരാഷ്ട്ര വാണിജ്യ ആർബിട്രേഷനിൽ അപേക്ഷ സുപ്രീം കോടതിയിലേക്കാണ്; മറ്റേതൊരു ആർബിട്രേഷനിലും, വകുപ്പ് 2(1)(e)-ൽ പറയുന്ന പ്രധാന സിവിൽ കോടതി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രാദേശിക പരിധിയിലുള്ള ഹൈക്കോടതിയിലേക്കും (വകുപ്പ് 11(12)). അതിനാൽ ക്ലെയിമിന്റെ മൂല്യം എത്രയായാലും നിയമന ഹർജി ഹൈക്കോടതിയിലേക്കാണ്. കോടതികൾ നിയോഗിക്കുന്ന ആർബിട്രൽ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്ക് നിയമനങ്ങൾ മാറ്റുമായിരുന്ന 2019-ലെ ഭേദഗതി പ്രാബല്യത്തിൽ വരുത്തിയിട്ടില്ല; വകുപ്പ് 11 അതിന്റെ 2015-ലെ രൂപത്തിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
കോടതി എന്തു പരിശോധിക്കുന്നു
വകുപ്പ് 11(6A) കോടതിയുടെ പരിശോധന ആർബിട്രേഷൻ കരാറിന്റെ നിലനിൽപ്പിൽ ഒതുക്കുന്നു. ഇതെത്ര പരിമിതമാണെന്ന് സുപ്രീം കോടതി ആവർത്തിച്ച് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. SBI General Insurance Co. Ltd. v. Krish Spinning, 2024 INSC 532-ൽ ഉദ്ധരിച്ചതുപോലെ, Vidya Drolia v. Durga Trading Corporation എന്ന കേസിൽ, കാലഹരണം സാധാരണയായി ആർബിട്രേറ്റർ തീരുമാനിക്കേണ്ടതാണെന്നും, ക്ലെയിമുകൾ ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ (ex facie) കാലഹരണപ്പെട്ടതും നിർജീവവുമാണെന്ന് പ്രകടമാകുമ്പോഴോ നിലനിൽക്കുന്ന തർക്കമില്ലാത്തപ്പോഴോ മാത്രമേ റഫറൽ ഘട്ടത്തിൽ കോടതിക്ക് ഇടപെടാനാകൂ എന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. പൂർണവും അന്തിമവുമായ ഒത്തുതീർപ്പിലൂടെ കരാർ അവസാനിച്ചോ എന്നതുപോലുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ സാധാരണയായി ട്രൈബ്യൂണലിന് വിടുന്നു.
നിയമിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, വകുപ്പ് 12(1) പ്രകാരം നിർദിഷ്ട ആർബിട്രേറ്ററിൽ നിന്ന് കോടതി രേഖാമൂലമുള്ള വെളിപ്പെടുത്തൽ ആവശ്യപ്പെടുന്നു; കരാർ ആവശ്യപ്പെടുന്ന യോഗ്യതകളും സ്വതന്ത്രനും നിഷ്പക്ഷനുമായ ആർബിട്രേറ്ററെ ഉറപ്പാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന പരിഗണനകളും കണക്കിലെടുക്കുന്നു (വകുപ്പ് 11(8)). അന്താരാഷ്ട്ര വാണിജ്യ ആർബിട്രേഷനിൽ കക്ഷികളുടേതല്ലാത്ത ദേശീയതയുള്ള ആർബിട്രേറ്ററെ കോടതിക്ക് നിയമിക്കാം (വകുപ്പ് 11(9)). അപേക്ഷയിന്മേലുള്ള തീരുമാനം അന്തിമമാണ്; ലെറ്റേഴ്സ് പേറ്റന്റ് അപ്പീൽ ഉൾപ്പെടെ ഒരു അപ്പീലും അതിനെതിരെ നിലനിൽക്കില്ല (വകുപ്പ് 11(7)); അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കക്ഷി ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 136 പ്രകാരം സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിക്കണം. എതിർകക്ഷിക്ക് നോട്ടീസ് നടത്തിയതു മുതൽ 60 ദിവസത്തിനകം അപേക്ഷ തീർപ്പാക്കാൻ കോടതി ശ്രമിക്കണം (വകുപ്പ് 11(13)).
ഹർജിയുടെ കാലഹരണം
ക്ലെയിമിൽ നിന്ന് വേറിട്ട ഒരു സമയപരിധി ഹർജിക്കു തന്നെയുണ്ട്. Arif Azim Co. Ltd. v. Aptech Ltd., 2024 INSC 155 എന്ന കേസിൽ, വകുപ്പ് 11(6) ഹർജിക്ക് ലിമിറ്റേഷൻ ആക്ട്, 1963-ലെ ആർട്ടിക്കിൾ 137 ആണ് ബാധകമെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു: ആർബിട്രേഷൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന സാധുവായ നോട്ടീസ് പാലിക്കുന്നതിൽ എതിർകക്ഷി വീഴ്ച വരുത്തുകയോ വിസമ്മതിക്കുകയോ ചെയ്ത തീയതി മുതൽ മൂന്നു വർഷം.
ഒരു കക്ഷിക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകൾ
ഒരു കക്ഷി ഏക ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കുന്നതോ, എതിർകക്ഷി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ട പാനൽ ഒരു കക്ഷി തയ്യാറാക്കുന്നതോ ആയ വ്യവസ്ഥകൾ നിയമന വ്യവഹാരത്തിന്റെ പതിവ് ഉറവിടമാണ്. വകുപ്പ് 12(5)-ഉം ഏഴാം പട്ടികയും ഒരു കക്ഷിയുമായി ബന്ധമുള്ളവരെ അയോഗ്യരാക്കുന്നു; താൽപര്യമുള്ള ഒരു കക്ഷിക്ക് ഏകപക്ഷീയമായി ഏക ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കാനോ, ഒരു പാനൽ തയ്യാറാക്കി അതിൽ നിന്ന് എതിർകക്ഷി തിരഞ്ഞെടുക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കാനോ അനുവദിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകൾ സാധുവാണോ എന്ന്, പൊതു സ്വകാര്യ കരാറുകളിൽ അനുച്ഛേദം 14 പ്രകാരം ഉൾപ്പെടെ, 2024-ൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് പരിശോധിച്ചു (Central Organisation for Railway Electrification v. ECI SPIC SMO MCML (JV), 2024 INSC 857, 08/11/2024-ന് തീർപ്പാക്കിയത്). ഇത്തരത്തിലുള്ള ഏതൊരു വ്യവസ്ഥയും ആശ്രയിക്കുന്നതിനു മുമ്പും, അതു പ്രകാരം നടത്തിയ നിയമനം അംഗീകരിക്കുന്നതിനു മുമ്പും, ആ വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിക്കണം.
ആർബിട്രേറ്റർമാരെയും അധികാരപരിധിയെയും ചോദ്യം ചെയ്യൽ
വെളിപ്പെടുത്തലും അയോഗ്യതയും (വകുപ്പ് 12)
ആർബിട്രേറ്ററാകാൻ സമീപിക്കപ്പെടുന്നയാൾ, സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയോ നിഷ്പക്ഷതയെയോ കുറിച്ച് ന്യായമായ സംശയങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കാനിടയുള്ള, ഏതെങ്കിലും കക്ഷിയുമായോ വിഷയവുമായോ ഉള്ള, നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ ഉള്ള, മുൻകാലത്തോ ഇപ്പോഴോ ഉള്ള, സാമ്പത്തികമോ ബിസിനസോ പ്രൊഫഷണലോ മറ്റോ ആയ ഏതു ബന്ധവും താൽപര്യവും, മതിയായ സമയം നീക്കിവെക്കാനും 12 മാസത്തിനകം ആർബിട്രേഷൻ പൂർത്തിയാക്കാനുമുള്ള കഴിവിനെ ബാധിക്കാനിടയുള്ള ഏതു സാഹചര്യവും രേഖാമൂലം വെളിപ്പെടുത്തണം (വകുപ്പ് 12(1)). അഞ്ചാം പട്ടിക (Fifth Schedule) അന്വേഷണത്തിന് മാർഗനിർദേശം നൽകുന്നു; ആറാം പട്ടിക (Sixth Schedule) വെളിപ്പെടുത്തലിന്റെ ഫോം നൽകുന്നു. ഈ ചുമതല നടപടികളിലുടനീളം തുടരുന്നു (വകുപ്പ് 12(2)).
സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയോ നിഷ്പക്ഷതയെയോ കുറിച്ച് ന്യായമായ സംശയങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലോ, കക്ഷികൾ സമ്മതിച്ച യോഗ്യതകൾ ആർബിട്രേറ്റർക്ക് ഇല്ലെങ്കിലോ മാത്രമേ ആർബിട്രേറ്ററെ ചോദ്യം ചെയ്യാനാകൂ (വകുപ്പ് 12(3)). ഒരു കക്ഷി താൻ നിയമിച്ച ആർബിട്രേറ്ററെ, നിയമനത്തിനു ശേഷം അറിഞ്ഞ കാരണങ്ങളാൽ മാത്രമേ ചോദ്യം ചെയ്യാനാകൂ (വകുപ്പ് 12(4)). ഇതിനു പുറമെ, കക്ഷികളുമായോ അഭിഭാഷകനുമായോ തർക്കവുമായോ ഉള്ള ബന്ധം ഏഴാം പട്ടികയിലെ ഏതെങ്കിലും വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നയാൾ, ഏതു മുൻ കരാർ ഉണ്ടായാലും, നിയമനത്തിന് അയോഗ്യനാണ്; തർക്കം ഉണ്ടായശേഷം രേഖാമൂലമുള്ള വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ മാത്രമേ കക്ഷികൾക്ക് ഇത് ഒഴിവാക്കാനാകൂ (വകുപ്പ് 12(5)). എതിർപ്പില്ലാതെ ആർബിട്രേഷനിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത് അത്തരമൊരു കരാറല്ല.
ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള നടപടിക്രമം (വകുപ്പ് 13)
ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള നടപടിക്രമം കക്ഷികൾക്ക് സമ്മതിക്കാം. അതില്ലെങ്കിൽ, ഒരു ആർബിട്രേറ്ററെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന കക്ഷി, ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ രൂപീകരണമോ വകുപ്പ് 12(3)-ലെ സാഹചര്യങ്ങളോ അറിഞ്ഞശേഷം 15 ദിവസത്തിനകം കാരണങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന രേഖാമൂലമുള്ള പ്രസ്താവന ട്രൈബ്യൂണലിന് അയയ്ക്കുന്നു (വകുപ്പ് 13(2)). ആർബിട്രേറ്റർ പിന്മാറുകയോ മറ്റേ കക്ഷി സമ്മതിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ, ട്രൈബ്യൂണൽ ചോദ്യം ചെയ്യൽ തീരുമാനിക്കുന്നു (വകുപ്പ് 13(3)). ചോദ്യം ചെയ്യൽ പരാജയപ്പെട്ടാൽ ട്രൈബ്യൂണൽ തുടർന്ന് അവാർഡ് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു (വകുപ്പ് 13(4)); ചോദ്യം ചെയ്ത കക്ഷിക്ക് വകുപ്പ് 34 പ്രകാരം അവാർഡ് റദ്ദാക്കാനുള്ള അപേക്ഷയിൽ ഈ വിഷയം ഉന്നയിക്കാം (വകുപ്പ് 13(5)).
മാൻഡേറ്റ് അവസാനിക്കുന്നത് എപ്പോൾ (വകുപ്പുകൾ 14, 15)
ആർബിട്രേറ്റർ നിയമപരമായോ (de jure) വസ്തുതാപരമായോ (de facto) ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാകുകയോ, അനാവശ്യ കാലതാമസമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുകയോ ചെയ്യുകയും, പിന്മാറുകയോ അവസാനിപ്പിക്കാൻ കക്ഷികൾ സമ്മതിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ആർബിട്രേറ്ററുടെ മാൻഡേറ്റ് അവസാനിക്കുകയും പകരക്കാരനെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു (വകുപ്പ് 14(1)). തർക്കം തുടരുന്നുവെങ്കിൽ, അവസാനിപ്പിക്കൽ തീരുമാനിക്കാൻ ഒരു കക്ഷിക്ക് കോടതിയിൽ അപേക്ഷിക്കാം (വകുപ്പ് 14(2)). വകുപ്പ് 12(5) പ്രകാരം ആർബിട്രേറ്റർ അയോഗ്യനാകുമ്പോൾ സാധാരണ സ്വീകരിക്കുന്ന വഴി ഇതാണ്, കാരണം അയോഗ്യനായ ഒരാൾ നിയമപരമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്. യഥാർത്ഥ നിയമനത്തിന് ബാധകമായിരുന്ന നിയമങ്ങൾ പ്രകാരമാണ് പകരക്കാരനെ നിയമിക്കുന്നത് (വകുപ്പ് 15(2)).
അധികാരപരിധി സംബന്ധിച്ച എതിർപ്പുകൾ (വകുപ്പ് 16)
ആർബിട്രേഷൻ കരാറിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെയോ സാധുതയെയോ കുറിച്ചുള്ള ഏത് എതിർപ്പും ഉൾപ്പെടെ, സ്വന്തം അധികാരപരിധിയെക്കുറിച്ച് ട്രൈബ്യൂണലിന് തീർപ്പു കൽപ്പിക്കാം; ആർബിട്രേഷൻ വ്യവസ്ഥയെ കരാറിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി കണക്കാക്കുന്നു (വകുപ്പ് 16(1)). ട്രൈബ്യൂണലിന് അധികാരപരിധിയില്ലെന്ന വാദം പ്രതിവാദ സ്റ്റേറ്റ്മെന്റ് സമർപ്പിക്കുന്നതിനു ശേഷമാകാതെ ഉന്നയിക്കണം; ഒരു ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിച്ചതുകൊണ്ടോ നിയമനത്തിൽ പങ്കെടുത്തതുകൊണ്ടോ ഒരു കക്ഷിക്ക് അത് ഉന്നയിക്കുന്നതിന് തടസ്സമില്ല (വകുപ്പ് 16(2)). ട്രൈബ്യൂണൽ അതിന്റെ അധികാരത്തിന്റെ പരിധി കവിയുന്നു എന്ന വാദം വിഷയം ഉയർന്നുവന്നാലുടൻ ഉന്നയിക്കണം (വകുപ്പ് 16(3)). കാലതാമസം ന്യായീകരിക്കാവുന്നതാണെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ പിന്നീടുള്ള വാദം ട്രൈബ്യൂണലിന് സ്വീകരിക്കാം (വകുപ്പ് 16(4)).
ട്രൈബ്യൂണൽ വാദം തള്ളിയാൽ, അതു തുടർന്ന് അവാർഡ് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു; എതിർപ്പ് വകുപ്പ് 34 അപേക്ഷയിൽ ഉന്നയിക്കാം (വകുപ്പ് 16(5), (6)). വാദം സ്വീകരിച്ച് അധികാരപരിധി നിരസിച്ചാൽ, ആ ഉത്തരവിനെതിരെ വകുപ്പ് 37(2)(a) പ്രകാരം കോടതിയിൽ അപ്പീൽ നൽകാം. ഇങ്ങനെ ആക്ട് ആർബിട്രേഷൻ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുകയും അധികാരപരിധി അവസാനം പുനഃപരിശോധിക്കാൻ വിടുകയും ചെയ്യുന്നു.
സാധാരണ പറ്റുന്ന തെറ്റുകൾ
- കൈപ്പറ്റിയതിന്റെ തെളിവില്ലാതെ, അല്ലെങ്കിൽ കാലഹരണ കാലാവധി കഴിഞ്ഞശേഷം ലഭിക്കുന്നത്ര വൈകി, നോട്ടീസ് അയയ്ക്കൽ.
- യോഗങ്ങളും കത്തിടപാടുകളും കാലഹരണം നിർത്തുന്നു എന്നു കരുതൽ.
- എതിർകക്ഷി ഒറ്റയ്ക്ക് നിയമിച്ച ആർബിട്രേറ്ററെ എതിർപ്പ് രേഖപ്പെടുത്താതെ അംഗീകരിക്കൽ, അല്ലെങ്കിൽ വകുപ്പ് 12(5) പ്രകാരമുള്ള ഒഴിവാക്കൽ മനസ്സിലാക്കാതെ ഒപ്പിടൽ.
- പ്രതിവാദ സ്റ്റേറ്റ്മെന്റിനു ശേഷം അധികാരപരിധി സംബന്ധിച്ച എതിർപ്പും, 15 ദിവസത്തിനു ശേഷം ആർബിട്രേറ്ററെ ചോദ്യം ചെയ്യലും ഉന്നയിക്കൽ.
ആളുകൾ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
കരാറിൽ ആർബിട്രേഷൻ വ്യവസ്ഥയുണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ ആർബിട്രേഷൻ എങ്ങനെ തുടങ്ങും?
ആർബിട്രേഷൻ ആൻഡ് കൺസിലിയേഷൻ ആക്ട്, 1996 (Arbitration and Conciliation Act, 1996) വകുപ്പ് 21 പ്രകാരം ആർബിട്രേഷൻ ആവശ്യപ്പെട്ട് എതിർകക്ഷിക്ക് രേഖാമൂലം നോട്ടീസ് അയയ്ക്കുക. അതിൽ കരാറും വ്യവസ്ഥയും വ്യക്തമാക്കണം, തർക്കവും അവകാശവാദങ്ങളും വിവരിക്കണം, ആർബിട്രേഷനു മുമ്പുള്ള ഏതെങ്കിലും നടപടി എടുത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതു രേഖപ്പെടുത്തണം, ഒരു ആർബിട്രേറ്ററെ നിർദേശിക്കുകയോ നിങ്ങളുടെ നോമിനിയുടെ പേരു നൽകുകയോ ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ കരാറിൽ പേരു പറഞ്ഞ സ്ഥാപനത്തോട് അതിന്റെ ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരം ആർബിട്രേഷൻ തുടങ്ങാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കണം. എതിർകക്ഷിക്ക് നോട്ടീസ് ലഭിക്കുന്ന തീയതിയിലാണ് ആർബിട്രേഷൻ തുടങ്ങുന്നത്; അതിനാൽ കരാറിലെ വിലാസങ്ങളിലേക്ക് വിശ്വസനീയമായ മാർഗങ്ങളിലൂടെ അയയ്ക്കുകയും കൈപ്പറ്റിയതിന്റെ തെളിവ് സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക. എതിർകക്ഷി സഹകരിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ വകുപ്പ് 11 പ്രകാരം ഹൈക്കോടതിയിൽ അപേക്ഷിക്കുക.
ആർബിട്രേഷൻ ക്ലെയിം എപ്പോഴാണ് കാലഹരണപ്പെടുന്നത്?
ഇതേ ക്ലെയിം ഒരു സിവിൽ കേസായി നൽകിയിരുന്നെങ്കിൽ ബാധകമാകുമായിരുന്ന കാലഹരണ കാലാവധി കഴിഞ്ഞശേഷമാണ് ആർബിട്രേഷൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന നോട്ടീസ് എതിർകക്ഷിക്ക് ലഭിക്കുന്നതെങ്കിൽ. വകുപ്പ് 43, ലിമിറ്റേഷൻ ആക്ട്, 1963 (Limitation Act, 1963) ആർബിട്രേഷനുകൾക്ക് ബാധകമാക്കുന്നു; വകുപ്പ് 21 പ്രകാരം നോട്ടീസ് ലഭിച്ച തീയതിയിൽ ആർബിട്രേഷൻ തുടങ്ങിയതായി കണക്കാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കരാർ പ്രകാരമുള്ള മിക്ക പണ ക്ലെയിമുകൾക്കും കാലാവധി കരാർ ലംഘനം മുതലോ ക്ലെയിം നിരസിച്ചതു മുതലോ മൂന്നു വർഷമാണ്. വകുപ്പ് 5 പ്രകാരമുള്ള കാലതാമസം മാപ്പാക്കൽ ഒരു ക്ലെയിമിന് ബാധകമല്ല. ചർച്ചകൾ സമയം നിർത്തുന്നില്ല; കാലാവധി തീരുന്നതിനു മുമ്പ് ഒപ്പിട്ട രേഖാമൂലമുള്ള അംഗീകാരമോ ഭാഗികമായ പണമടവോ മാത്രമേ പുതിയ കാലാവധി നൽകുകയുള്ളൂ.
എതിർകക്ഷി തങ്ങളുടെ ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കുന്നില്ലെങ്കിലോ?
നിങ്ങളുടെ അഭ്യർത്ഥന ലഭിച്ച് 30 ദിവസത്തിനകം എതിർകക്ഷി തങ്ങളുടെ ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ 30 ദിവസത്തിനകം ഏക ആർബിട്രേറ്ററെക്കുറിച്ച് കക്ഷികൾക്ക് യോജിക്കാനാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ സമ്മതിച്ച നടപടിക്രമം അനുസരിച്ച് ഒരു കക്ഷി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്ക് വകുപ്പ് 11 പ്രകാരം അപേക്ഷിക്കാം. അപേക്ഷ ഹൈക്കോടതിയിലാണ് നൽകേണ്ടത്; അന്താരാഷ്ട്ര വാണിജ്യ ആർബിട്രേഷനിൽ സുപ്രീം കോടതിയിലും. ആർബിട്രേഷൻ കരാർ നിലവിലുണ്ടോ എന്നു മാത്രമാണ് കോടതി പരിശോധിക്കുന്നത്; നിർദിഷ്ട ആർബിട്രേറ്ററുടെ വെളിപ്പെടുത്തൽ ആവശ്യപ്പെടുന്നു; എതിർകക്ഷിക്ക് നോട്ടീസ് നൽകി 60 ദിവസത്തിനകം തീരുമാനിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും വേണം. എതിർകക്ഷി വീഴ്ച വരുത്തി മൂന്നു വർഷത്തിനകം ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യണം.
ക്ലെയിമുകൾ പഴയതാണെന്ന കാരണത്താൽ കോടതിക്ക് ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കാമോ?
വ്യക്തമായ കേസിൽ മാത്രം. വകുപ്പ് 11(6A) കോടതിയുടെ പരിശോധന ആർബിട്രേഷൻ കരാർ നിലവിലുണ്ടോ എന്നതിൽ ഒതുക്കുന്നു. കാലഹരണം സാധാരണയായി ആർബിട്രേറ്റർ തീരുമാനിക്കേണ്ടതാണെന്നും, ക്ലെയിമുകൾ ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ (ex facie) കാലഹരണപ്പെട്ടതും നിർജീവവുമാണെന്ന് പ്രകടമാകുമ്പോഴോ നിലനിൽക്കുന്ന തർക്കമൊന്നും ഇല്ലാത്തപ്പോഴോ മാത്രമേ റഫറൽ കോടതിക്ക് ഇടപെടാനാകൂ എന്നും സുപ്രീം കോടതി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. തീയതികൾ തർക്കത്തിലാണെങ്കിലോ തെളിവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നതാണെങ്കിലോ കോടതി വിഷയം റഫർ ചെയ്യുകയും ട്രൈബ്യൂണൽ കാലഹരണം തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതിനു പുറമെ, നോട്ടീസ് അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ എതിർകക്ഷി വീഴ്ച വരുത്തി മൂന്നു വർഷത്തിനകം വകുപ്പ് 11 ഹർജി തന്നെ ഫയൽ ചെയ്യണം.
സ്റ്റാമ്പ് പതിക്കാത്ത കരാറിലെ ആർബിട്രേഷൻ വ്യവസ്ഥ സാധുവാണോ?
അതെ. സ്റ്റാമ്പ് പതിക്കാത്തതോ മതിയായ സ്റ്റാമ്പ് ഇല്ലാത്തതോ ആയ രേഖ, സ്റ്റാമ്പ് ഡ്യൂട്ടിയും പിഴയുണ്ടെങ്കിൽ അതും അടയ്ക്കുന്നതുവരെ തെളിവായി സ്വീകാര്യമല്ലെങ്കിലും അസാധുവല്ലെന്നും, അതിലെ ആർബിട്രേഷൻ കരാർ അനുസരിച്ച് നടപടിയെടുക്കാമെന്നും 2023 ഡിസംബറിൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഏഴംഗ ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. വകുപ്പ് 8 അല്ലെങ്കിൽ വകുപ്പ് 11 പ്രകാരമുള്ള അപേക്ഷ പരിഗണിക്കുന്ന കോടതി സ്റ്റാമ്പ് സംബന്ധിച്ച എതിർപ്പ് തീരുമാനിക്കുന്നില്ല; ആർബിട്രൽ ട്രൈബ്യൂണലാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും കുറവുള്ള തുക അടയ്ക്കണം, കാരണം ന്യൂനത പരിഹരിക്കുന്നതുവരെ കരാർ തെളിവായി ആശ്രയിക്കാനാവില്ല.
ആർബിട്രേഷന്റെ സീറ്റും വേദിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്ത്?
ആർബിട്രേഷന്റെ നിയമപരമായ ആസ്ഥാനമാണ് സീറ്റ്. ഏതു കോടതികളാണ് അതിന് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നതെന്നും വകുപ്പുകൾ 9, 34, 37 പ്രകാരമുള്ള അപേക്ഷകൾ കേൾക്കുന്നതെന്നും സീറ്റ് തീരുമാനിക്കുന്നു. വാദം കേൾക്കൽ നടക്കുന്ന സ്ഥലം മാത്രമാണ് വേദി; സീറ്റ് മാറ്റാതെ തന്നെ സൗകര്യത്തിനായി വേദി മാറ്റാം. ഒരു നഗരത്തെ വേദിയായി മാത്രം വ്യവസ്ഥ പേരെടുത്തു പറയുമ്പോഴാണ് പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. ആ നഗരം അപ്പോൾ സീറ്റാണോ എന്നത് വ്യവസ്ഥയും കരാറും മൊത്തത്തിൽ വായിച്ചാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്; ഇത് വ്യവഹാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ വ്യവസ്ഥ ഏതു നഗരമാണ് സീറ്റ് എന്ന് വ്യക്തമായി പറയുന്നു.
കരാർ പ്രകാരം ഒരു കക്ഷിക്ക് മാത്രമായി ഏക ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കാമോ?
അത്തരം വ്യവസ്ഥകൾ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാവുന്നവയാണ്. തർക്കം ഉണ്ടായശേഷം ഇരുകക്ഷികളും രേഖാമൂലം ഒഴിവാക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, മുൻ കരാർ എന്തായാലും, ഒരു കക്ഷിയുമായി ബന്ധമുള്ളവരെ ആർബിട്രേറ്റർമാരാകാൻ അയോഗ്യരാക്കുന്നു, വകുപ്പ് 12(5)-ഉം ഏഴാം പട്ടികയും (Seventh Schedule). താൽപര്യമുള്ള ഒരു കക്ഷിക്ക് ഏക ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കാനോ എതിർകക്ഷി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ട പാനൽ തയ്യാറാക്കാനോ അനുവദിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകൾ, പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളുമായുള്ള കരാറുകളിൽ അനുച്ഛേദം 14 പ്രകാരം ഉൾപ്പെടെ, 2024 നവംബറിൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് പരിശോധിച്ചു. അത്തരമൊരു വ്യവസ്ഥ നേരിടുന്ന കക്ഷി ഏകപക്ഷീയമായ നിയമനം അംഗീകരിക്കുന്നതിനു പകരം രേഖാമൂലം എതിർപ്പ് അറിയിക്കുകയും വകുപ്പ് 11 പ്രകാരം നിയമനം തേടുകയും വേണം.
സ്വതന്ത്രനല്ലാത്ത ആർബിട്രേറ്ററെ ഞാൻ എങ്ങനെ എതിർക്കും?
വകുപ്പ് 13 പ്രകാരം, കക്ഷികൾ മറ്റൊരു നടപടിക്രമം സമ്മതിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ട്രൈബ്യൂണൽ രൂപീകരിച്ചതോ ന്യായമായ സംശയങ്ങൾക്കിടയാക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളോ അറിഞ്ഞശേഷം 15 ദിവസത്തിനകം കാരണങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന രേഖാമൂലമുള്ള പ്രസ്താവന ട്രൈബ്യൂണലിന് അയയ്ക്കുക. എതിർപ്പ് ട്രൈബ്യൂണൽ തീരുമാനിക്കുന്നു. അതു പരാജയപ്പെട്ടാൽ ആർബിട്രേഷൻ തുടരും; അവാർഡിനെതിരെ വകുപ്പ് 34 പ്രകാരമുള്ള അപേക്ഷയിൽ ഈ വിഷയം ഉന്നയിക്കാം. വകുപ്പ് 12(5)-ഉം ഏഴാം പട്ടികയും പ്രകാരം ആർബിട്രേറ്റർ അയോഗ്യനാണെങ്കിൽ, വകുപ്പ് 14(2) പ്രകാരം കോടതിയിൽ അപേക്ഷിച്ച് മാൻഡേറ്റ് അവസാനിപ്പിക്കാം.
ട്രൈബ്യൂണലിന് അധികാരപരിധിയില്ലെന്ന എതിർപ്പ് ഞാൻ എപ്പോൾ ഉന്നയിക്കണം?
പ്രതിവാദ സ്റ്റേറ്റ്മെന്റ് (statement of defence) സമർപ്പിക്കുന്നതിനു ശേഷമാകരുത് (വകുപ്പ് 16(2)). ഒരു ആർബിട്രേറ്ററെ നിയമിക്കുകയോ നിയമനത്തിൽ പങ്കെടുക്കുകയോ ചെയ്തത് എതിർപ്പിന് തടസ്സമല്ല. ട്രൈബ്യൂണൽ അതിന്റെ അധികാരം കവിയുന്നു എന്ന വാദം, നടപടികൾക്കിടെ ആ വിഷയം ഉയർന്നുവന്നാലുടൻ ഉന്നയിക്കണം (വകുപ്പ് 16(3)). കാലതാമസം ന്യായീകരിക്കാവുന്നതാണെങ്കിൽ പിന്നീടുള്ള വാദം ട്രൈബ്യൂണലിന് സ്വീകരിക്കാം. ട്രൈബ്യൂണൽ വാദം തള്ളിയാൽ നടപടികൾ തുടരും, അവാർഡിനെതിരായ വകുപ്പ് 34 അപേക്ഷയിൽ എതിർപ്പ് ഉന്നയിക്കാം; വാദം സ്വീകരിച്ചാൽ ആ ഉത്തരവിനെതിരെ വകുപ്പ് 37(2)(a) പ്രകാരം അപ്പീൽ നൽകാം.
2021-നു ശേഷം ആർബിട്രേഷൻ ആക്ട് ഭേദഗതി ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ?
16/11/2026-ന് പരിശോധിച്ചതനുസരിച്ച് ഇല്ല. 2015, 2019, 2021 വർഷങ്ങളിലാണ് ആക്ട് ഭേദഗതി ചെയ്തത്. എമർജൻസി ആർബിട്രേറ്റർമാർക്ക് നിയമപരമായ അംഗീകാരം, ഐച്ഛികമായ അപ്പലേറ്റ് ആർബിട്രൽ ട്രൈബ്യൂണൽ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിർദേശങ്ങളോടെ, ആർബിട്രേഷൻ ആൻഡ് കൺസിലിയേഷൻ (ഭേദഗതി) ബിൽ, 2024-ന്റെ കരട് നിയമകാര്യ വകുപ്പ് (Department of Legal Affairs) 2024 ഒക്ടോബറിൽ പൊതുജനാഭിപ്രായത്തിനായി പുറത്തിറക്കി. പരിശോധിച്ചതനുസരിച്ച് അത് പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ല, അതിനാൽ അതു നിയമമല്ല. നിയുക്ത ആർബിട്രൽ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കായുള്ള വകുപ്പ് 11-ന്റെ പുനരെഴുത്ത് ഉൾപ്പെടെ 2019-ലെ ചില ഭേദഗതികൾ പ്രാബല്യത്തിൽ വരുത്തിയിട്ടില്ലെന്നും ശ്രദ്ധിക്കുക.
ഈ ഉത്തരങ്ങൾ വിജ്ഞാനപരമായ സംഗ്രഹങ്ങളാണ്; ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിഗത കേസിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമോപദേശമല്ല.
ഗൗരവമുള്ള ചോദ്യത്തിന് വേണ്ടത് വായിച്ചു പഠിച്ച ബ്രീഫ് ആണ്.
കോൺഫറൻസുകൾ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത്, G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi എന്ന വിലാസത്തിലാണ്. കത്തിടപാടുകൾ പ്രിൻസിപ്പൽ തന്നെ വായിക്കുന്നു.
ബാർ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ ചട്ടങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്ന പ്രകാരം, Lokesh Bhardwaj Law Offices-ന്റെ ജോലിയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവിവരങ്ങളാണ് ഈ പേജ് നൽകുന്നത്. ഇത് നിയമോപദേശമല്ല; ഇത് അഭിഭാഷക-കക്ഷി ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നുമില്ല. രേഖാമൂലം സമ്മതിച്ച എൻഗേജ്മെന്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമേ LBLO ഒരു വിഷയത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കൂ.
അവസാനം അവലോകനം ചെയ്തത്: 16/11/2026. Lokesh Bhardwaj Law Offices.
16/11/2026-ലെ നിയമസ്ഥിതി പ്രകാരം.
← എല്ലാ പ്രാക്ടീസ് മേഖലകളും