Lokesh Bhardwaj Law Offices ← सर्व कार्यक्षेत्रे

हे पान इंग्रजीत लिहिलेल्या पानाचे भाषांतर आहे. दोन्हींमध्ये फरक असल्यास इंग्रजी मजकूर ग्राह्य धरला जाईल. इंग्रजी पान वाचा

Lokesh Bhardwaj Law Offices · वकील आणि कायदेशीर सल्लागार, नवी दिल्ली · lokeshbhardwajlawoffices.com
कार्यक्षेत्र

AI, कॉपीराइट आणि AI निर्माण करत असलेल्या गोष्टींची मालकी

दोन प्रश्न प्रमुख आहेत: इतरांच्या कृतींवर मॉडेलला प्रशिक्षण देता येते का, आणि मॉडेल जे निर्माण करते त्याचा मालक कोण? दोन्ही बाबतीत भारतीय कायदा अजून विकसित होत आहे.

प्रशिक्षणासाठीचे इनपुट, मानवी योगदान, लेखकत्व, परवाना किंवा हस्तांतरण, वाद.
AI जे निर्माण करते त्याचा मालक कोण?

थोडक्यात

तुमच्या कानावर पडणाऱ्या संज्ञा

लेखक आणि मालक (Author and owner)
कायद्याने मान्य केलेला निर्माता, आणि हक्क धारण करणारी व्यक्ती.
मौलिकता (Originality)
कॉपीराइट संरक्षणासाठीचा किमान निकष.
संगणकाने निर्माण केलेली कृती (Computer-generated work)
कॉपीराइट अधिनियम कृती निर्माण करवून घेणाऱ्या व्यक्तीला तिचा लेखक मानतो. मुख्यतः AI ने निर्माण केलेल्या आउटपुटला हे कसे लागू होते हे अद्याप निश्चित झालेले नाही.
न्याय्य व्यवहार (Fair dealing)
संशोधन, समीक्षा आणि वृत्तांकन यांसारखे मर्यादित परवानगी असलेले वापर.
परवाना आणि अभिहस्तांकन (Licence and assignment)
वापरण्याची परवानगी, आणि मालकीचे हस्तांतरण.
कॉपीराइट असलेल्या कृतींवर प्रशिक्षण (Training on copyrighted works)
वादग्रस्त प्रश्न, ज्यावर दिल्ली उच्च न्यायालयासमोर खटला चालू आहे.

सविस्तर

टप्पा 1: कशाला संरक्षण आहे हे जाणून घ्या

कॉपीराइट मूळ साहित्यिक, कलात्मक, संगीत आणि नाट्य कृती, चित्रपट, ध्वनिमुद्रणे आणि संगणक प्रोग्राम यांना संरक्षण देतो. तथ्ये आणि कल्पनांना संरक्षण नाही; त्यांच्या अभिव्यक्तीला आहे.

टप्पा 2: प्रशिक्षण

ANI प्रकरणाचा निर्णय खटल्याच्या सुनावणीत होईपर्यंत, प्रशिक्षणाविषयीची स्थिती म्हणजे एका न्यायालयाचे अंतरिम मत आहे. कंपन्यांनी:

मजकुराच्या मालकांनी काय घेतले गेले आणि ते निर्मितीत कसे दिसते याची नोंद ठेवावी.

टप्पा 3: निर्मिती आणि मालकी

जेथे एखादी व्यक्ती सर्जनशील निवडी करते आणि AI चा वापर साधन म्हणून करते, तेथे त्या व्यक्तीच्या योगदानाला संरक्षण मिळू शकते. निर्मिती मुख्यतः यंत्राने तयार केलेली असेल तर संरक्षण अनिश्चित आहे. ग्राहक, कर्मचारी आणि फ्रीलान्सर यांच्याशी केलेल्या करारांत निर्मितीचा मालक कोण आणि प्रत्येक बाजू तिचे काय करू शकते हे नमूद केलेले असावे.

टप्पा 4: अंमलबजावणी

ज्या व्यवसायाच्या मजकुराची नक्कल झाली आहे त्याच्यासाठी उपायांमध्ये यांचा समावेश होतो:

लोक विचारतात ते प्रश्न

कॉपीराइट असलेल्या साहित्यावर AI मॉडेलला प्रशिक्षण देणे भारतात कायदेशीर आहे का?

हे अद्याप निश्चित झालेले नाही. दिल्ली उच्च न्यायालयाने जुलै 2026 मध्ये अंतरिम मनाई हुकूम नाकारला, पण मुख्य दावा, आणि त्या नकाराविरुद्धचे अपील, प्रलंबित आहेत.

आमचे कर्मचारी AI साधनाने तयार करतात त्या प्रतिमेचा किंवा मजकुराचा मालक कोण?

ते मानवी योगदानावर आणि साधनाच्या अटींवर अवलंबून असते. तुमच्या करारांत ही स्थिती नमूद केलेली असावी.

आम्ही आमच्या AI प्रणालीचे पेटंट घेऊ शकतो का?

शक्यता आहे, जर ती computer programme per se (केवळ संगणक प्रोग्राम) पेक्षा अधिक असेल आणि नावीन्य, कल्पक पाऊल आणि औद्योगिक उपयोग या कसोट्या पूर्ण करत असेल.

ही उत्तरे शैक्षणिक स्वरूपाचे सारांश आहेत; ती कोणत्याही वैयक्तिक प्रकरणावरील कायदेशीर सल्ला नाहीत.

नियुक्ती

गंभीर प्रश्नासाठी नीट वाचलेली कागदपत्रे हवीत.

भेटी पूर्वनियोजित वेळ घेऊन G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi येथे होतात. पत्रव्यवहार प्रमुख वकील वाचतात.

अस्वीकरण कार्यालय कोणत्या क्षेत्रांतील काम स्वीकारते हे या पानावर सांगितले आहे; हे पान माहितीपर आहे, बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियम (Bar Council of India Rules), प्रकरण II, भाग VI, नियम 36 यांचे पालन करून प्रसिद्ध केले आहे, आणि ही जाहिरात किंवा अशील मिळवण्याचा प्रयत्न नाही. येथील कोणताही मजकूर कायदेशीर सल्ला नाही, आणि हे पान वाचल्याने वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही.

हे पान बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियमांनी (Bar Council of India Rules) दिलेल्या परवानगीनुसार Lokesh Bhardwaj Law Offices च्या कामाविषयी सर्वसाधारण माहिती देते. हा कायदेशीर सल्ला नाही, आणि यामुळे वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही. LBLO कोणत्याही प्रकरणात केवळ लेखी मान्य केलेल्या नियुक्तीच्या आधारेच काम पाहते.

कायद्याची स्थिती 14/11/2026 रोजीची.

WhatsApp