Lokesh Bhardwaj Law Offices ← लेख

हे पान इंग्रजीत लिहिलेल्या लेखाचे भाषांतर आहे, जे भाषांतर साधनांच्या साहाय्याने तयार केले असून कार्यालयाने त्याचे पुनरावलोकन केले आहे. दोन्हींमध्ये फरक असल्यास इंग्रजी मजकूर ग्राह्य धरला जाईल. इंग्रजीत वाचा

Lokesh Bhardwaj Law Offices · वकील आणि कायदेशीर सल्लागार, नवी दिल्ली · lokeshbhardwajlawoffices.com
रिअल इस्टेट & व्यापारी · जोखीम टीप

व्यापारी भाडेपट्टे, कलमानुसार

घरमालक आणि भोगवटादारांसाठी वाटाघाटी आणि जोखीम टीप, पहिल्या प्रस्तावनेपासून शेवटच्या पुनर्स्थापनेपर्यंत.

7 सप्टेंबर 202613 मिनिटांचे वाचन
अंतिम पुनरावलोकन: 17/10/2026
दोन्ही टोकांचा सौदा कलमांची वजने घरमालक भोगवटादार भाडे उत्पन्न, मालमत्ता, करारनामे फिट-आउट, यंत्रसामग्री, लॉक-इन दोन्हीपैकी कोणीही स्वस्तात निघून जाऊ शकत नाही; ती विषमता प्रत्येक कलम ठरवते
व्यापारी भाडेपट्टा हा दोन्ही टोकांचा सौदा आहे. प्रत्येक कलम ठरवते की वजन कोणती बाजू वाहते.

निवासी भाडेकरार हा सदनिकेवरील अल्पकालीन सौदा असतो. व्यापारी किंवा औद्योगिक भाडेपट्टा ही दोन्ही बाजूंसाठी दीर्घ मुदतीची भांडवली बांधिलकी असते. घरमालक भाडे उत्पन्नाच्या आधारावर इमारतीला वित्तपुरवठा करत असतो. भोगवटादार फिट-आउटमध्ये भांडवल गुंतवत असतो, लोकांचे स्थलांतर करत असतो, परवाने मिळवत असतो, आणि औद्योगिक प्रकरणात हलवता न येणारी यंत्रसामग्री बसवत असतो. दोन्हीपैकी कोणीही स्वस्तात निघून जाऊ शकत नाही, आणि ती विषमता प्रत्येक कलम ठरवते.

I. व्यापारी भाडेपट्टा कसा वेगळा आहे, आणि ते का महत्त्वाचे आहे

पाच संरचनात्मक फरक मसुद्याला आकार देतात:

II. भाडेपट्टा, परवाना, आणि मोठ्या भोगवटादारांनी परवाना का स्वीकारू नये

2.1 कायदेशीर भेद

भाडेपट्टा: मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, 1882 चे कलम 105 याची व्याख्या दिलेल्या किंवा वचन दिलेल्या किंमतीच्या मोबदल्यात ठरावीक काळासाठी स्थावर मालमत्ता उपभोगण्याच्या हक्काचे हस्तांतरण अशी करते. तो जमिनीत हितसंबंध निर्माण करतो, आणि त्या अधिनियमाच्या कलम 108 अंतर्गत भाडेपट्टाधारकाला भाडेपट्टादात्याला वगळून ताबा मिळण्याचा हक्क असतो.

परवाना: भारतीय सुखाधिकार अधिनियम, 1882 (Indian Easements Act, 1882) चे कलम 52 याची व्याख्या देणाऱ्याच्या स्थावर मालमत्तेत किंवा तिच्यावर असे काही करण्याचा हक्क अशी करते जे अन्यथा बेकायदेशीर ठरले असते, जिथे तो हक्क सुखाधिकार किंवा मालमत्तेतील हितसंबंध ठरत नाही.

कार्यकारी फरक ताब्याचा आहे. भाडेपट्ट्यात कायदेशीर ताबा भाडेपट्टाधारकाकडे जातो. परवान्यात कायदेशीर ताबा देणाऱ्याकडेच राहतो आणि परवानाधारकाला केवळ वापरण्याची परवानगी असते. परवानाधारक स्वतःच्या हक्काने त्रयस्थाविरुद्ध अतिक्रमणाचा दावा करू शकत नाही; भाडेपट्टाधारक करू शकतो.

2.2 कसोटी

Associated Hotels of India Ltd. v. R.N. Kapoor मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने प्रमुख तत्त्वे घालून दिली:

2.3 व्यापारी व्यवहारासाठी याचा अर्थ

सामान्य व्यवस्थांचे योग्य वर्गीकरण असे आहे:

मोठ्या भोगवटादाराला सल्ला: ज्या जागेत तुम्ही फिट-आउट कराल, कर्मचारी नेमाल आणि वर्षानुवर्षे राहाल तिच्यासाठी "लीव्ह अँड लायसन्स" स्वीकारू नका. तुम्ही परवान्याच्या सुरक्षेसाठी भाडेपट्ट्याचा मोबदला देत आहात. भारतीय सुखाधिकार अधिनियम, 1882 अंतर्गत परवाना रद्द करण्यायोग्य आहे. हलवता न येणाऱ्या यंत्रसामग्रीला भरपाई हा पर्याय नाही.

घरमालकाला सल्ला: तुम्हाला खरोखर रद्द करण्यायोग्य व्यवस्था हवी असेल, तर ती केवळ प्रस्तावनेत नव्हे, प्रत्यक्षात तशी रचा. प्रवेश राखा, सेवा राखा, फिट-आउटला परवानगी देऊ नका, सोपवणीला परवानगी देऊ नका, आणि एकमेव किल्ल्या सुपूर्द करू नका.

III. नोंदणी आणि मुद्रांकन: कोणत्याही खऱ्या मुदतीसाठी तडजोड नाही

3.1 नियम

मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, 1882 चे कलम 107 अट घालते की स्थावर मालमत्तेचा वर्षानुवर्षाचा, किंवा एका वर्षाहून अधिक कोणत्याही मुदतीचा, किंवा वार्षिक भाडे राखणारा भाडेपट्टा केवळ नोंदणीकृत दस्तऐवजानेच करता येतो. नोंदणी अधिनियम, 1908 (Registration Act, 1908) चे कलम 49 अनोंदणीकृत दस्तऐवज मालमत्तेवर परिणाम करणाऱ्या कोणत्याही व्यवहाराचा पुरावा म्हणून अग्राह्य ठरवते.

3.2 व्यापारी व्यवहारात नोंदणी न केल्याने काय नष्ट होते

सर्वोच्च न्यायालयाने Anthony v. K.C. Ittoop & Sons, Park Street Properties आणि Paul Rubber Industries मध्ये वारंवार ठरवले आहे की अनोंदणीकृत दस्तऐवज भाडेपट्ट्याच्या अटी सिद्ध करण्यासाठी पाहता येत नाही. जे उरते ते केवळ महिन्या-महिन्याचे भाडेकरूत्व.

त्याचे व्यापारी परिणामांत भाषांतर करा:

3.3 मुद्रांक शुल्क

मोठ्या व्यवहारांत पुन्हा पुन्हा येणारे व्यावहारिक मुद्दे:

IV. तपासणी: बांधील होण्यापूर्वी भोगवटादाराने काय निश्चित केले पाहिजे

4.1 मालकी हक्क आणि अधिकार

केवळ अलीकडचा दस्त नव्हे, मालकी हक्काची संपूर्ण साखळी तपासा. सही करणाऱ्यासाठी संचालक मंडळाचा ठराव किंवा भागीदारीचा अधिकार वैध असल्याची खात्री करा. मालमत्ता सह-मालकीची असेल तिथे सर्व सह-मालकांनी दस्त निष्पादित केला पाहिजे.

4.2 भाडेपट्ट्याच्या जमिनीचा सापळा

औद्योगिक आणि संस्थात्मक भूखंड सामान्यतः राज्य प्राधिकरणाकडून कायमस्वरूपी भाडेपट्ट्यावर धारण केलेले असतात. असे भाडेपट्टे जवळपास नेहमीच पोट-भाडेपट्टा, उपक्रमातील बदल किंवा भागधारणेच्या हस्तांतरणावर निर्बंध घालतात.

प्राधिकरणाच्या परवानगीशिवाय अशी जागा घेणाऱ्या भोगवटादाराला मुख्य भाडेपट्टा संपलेला आणि त्यासोबत स्वतःचा पोट-भाडेपट्टा कोसळलेला दिसू शकतो. प्राधिकरणाची लेखी परवानगी मिळवा आणि ती जोडा. औद्योगिक भाडेपट्ट्यांत सर्वांत जास्त वगळली जाणारी तपासणीची पायरी ही एकच आहे.

4.3 इमारत आणि वापर अनुपालन

मंजूर नकाशे, पूर्णत्व आणि भोगवटा प्रमाणपत्रे पडताळा. लागू विकास आराखड्याअंतर्गत (Master Plan) अनुज्ञेय जमीन वापर निश्चित करा. अग्निशमन ना-हरकत प्रमाणपत्र, लिफ्ट परवाना आणि संरचनात्मक स्थैर्य प्रमाणपत्रे तपासा. मोजलेला मजला आराखडा आणि नमूद लोडिंग फॅक्टर यांचा आग्रह धरा, जेणेकरून सुपर एरिया आणि कार्पेट एरिया योग्य प्रकारे मोजता येतील.

4.4 विशेषतः औद्योगिक जागांसाठी

कारखाना परवाना, जल (प्रदूषण प्रतिबंध व नियंत्रण) अधिनियम, 1974 (Water (Prevention and Control of Pollution) Act, 1974) आणि वायु (प्रदूषण प्रतिबंध व नियंत्रण) अधिनियम, 1981 (Air (Prevention and Control of Pollution) Act, 1981) अंतर्गत स्थापनेची संमती आणि कार्यान्वयनाची संमती, पर्यावरणीय मंजुऱ्या, सांडपाणी प्रक्रिया मार्गदर्शक तत्त्वे, आणि जुने प्रदूषण तपासा. जागेचा पूर्वीचा वापर निश्चित करा आणि ताबा घेण्यापूर्वी मूलभूत पर्यावरणीय स्थळ मूल्यांकनाचा आग्रह धरा.

V. भोगवटादार ज्यांची किंमत कमी लावतात अशा तीन जोखमी

5.1 घरमालकाचे गहाण

मालमत्ता गहाण असेल तर अंमलबजावणीअंतर्गत भोगवटादाराची स्थिती नाजूक असते. Central Registry of Securitisation Asset Reconstruction and Security Interest of India मार्फत भारांचा शोध घ्या. मालमत्ता गहाण असेल तर भाडेपट्ट्याला कर्जदात्याची लेखी संमती आणि अबाधितता करार (non-disturbance agreement) मिळवा.

5.2 विक्री, हस्तांतरण आणि नव्या मालकाची मान्यता

नोंदणीकृत भाडेपट्टा खरेदीदाराला बांधतो. अनोंदणीकृत व्यवस्था भोगवटादाराला अनोळखी व्यक्तीशी पुन्हा वाटाघाटी करायला लावते. कोणत्याही हस्तांतरितीला भोगवटादाराच्या मान्यतेची (attornment) आणि सुरक्षा ठेवीच्या हस्तांतरणाची स्पष्ट तरतूद करा.

5.3 दोन्हीपैकी कोणत्याही पक्षाची दिवाळखोरी

घरमालक दिवाळखोरीत गेला तर नोंदणीकृत भाडेपट्टा असलेला भोगवटादार नसलेल्यापेक्षा लक्षणीयरीत्या चांगल्या स्थितीत असतो. दिवाळखोरीवर कसूर घटनेचा (event of default) मसुदा करा, आणि केवळ भोगवटादाराच्या सक्षमतेवर अवलंबून नसलेले सुरक्षा पॅकेज मागा.

VI. खर्चाची वाटणी: व्यापारी स्थिती

मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, 1882 चे कलम 108 करार नसल्यास मूलभूत तरतुदी पुरवते. संस्थात्मक भाडेपट्ट्यांत त्या मूलभूत तरतुदी नेहमी बाजूला सारल्या जातात. पुढील मजकूर हे कार्यालय बाजार-प्रमाणित आणि समर्थनीय मानते ती स्थिती दर्शवतो. वाटाघाटीयोग्य असे नमूद केलेले काहीही म्हणजे व्यवहार प्रत्यक्षात जिथे जिंकले आणि हरले जातात ती जागा.

VII. व्यवहार ठरवणारी कलमे

7.1 मुदत, लॉक-इन आणि बाहेर पडणे

प्रारंभ तारीख दिनदर्शिकेच्या तारखेने नव्हे, तर जागा सुपूर्द करण्यासारख्या निश्चित घटनेच्या संदर्भाने ठरवा. संस्थात्मक भाडेपट्ट्यांत लॉक-इन परस्पर आणि सममितीय असावा. केवळ भोगवटादाराला बांधणारा लॉक-इन हा घरमालकाच्या बाजूचा एकतर्फी पर्याय आहे आणि त्याला विरोध करावा.

7.2 भाडे, भाडेवाढ आणि पुनरावलोकन

ठरलेल्या वर्षगाठींवर निश्चित भाडेवाढ ही भारतीय प्रथा आहे. महसूल वाटा लागू असेल तर एकूण महसूल नेमका परिभाषित करा, वस्तू व सेवा कर आणि परतावे वगळा, आणि लेखापरीक्षण हक्कांची तरतूद करा.

7.3 सुरक्षा

तीन ते बारा महिन्यांची सुरक्षा ठेव सामान्य आहे. कमी भांडवल असलेल्या भोगवटादाराशी व्यवहार करणाऱ्या घरमालकासाठी रोख ठेवीपेक्षा बँक हमी श्रेयस्कर आहे. परताव्याची यंत्रणा काटेकोरपणे हाताळा: ताबा देण्यासोबतच, संयुक्त तपासणीच्या आधारे, बीजकांनी समर्थित अनुज्ञेय वजावटींच्या बंद यादीसह.

7.4 सोपवणी, पोट-भाडेपट्टा आणि नियंत्रण बदल

घरमालकांना पूर्व लेखी संमतीशिवाय सोपवणी नको असते, आणि नियंत्रणातील बदल सोपवणी मानला जावा असे हवे असते. भोगवटादारांनी समूहांतर्गत पुनर्रचना वगळून, संमतीशिवाय नोटिशीवर संलग्न कंपनीला सोपवण्याचा मुक्त हक्क मागावा.

7.5 अनुज्ञेय वापर, अनन्यता आणि शांत उपभोग

अनुज्ञेय वापर भोगवटादाराच्या व्यवसाय योजनेला सामावेल इतका व्यापक, पण घरमालकाला मालमत्तेचे रक्षण करता येईल इतका संकुचित परिभाषित करा. शांत उपभोगाचा (quiet enjoyment) स्पष्ट करारनामा लिहा.

7.6 बदल, फिट-आउट आणि पुनर्स्थापना

बाहेर पडताना पुनर्स्थापना ही जागा आहे जिथे मोठ्या रकमा गमावल्या जातात. काय काढले पाहिजे आणि काय राहू शकते हे नेमके लिहा, आणि सुपूर्द केलेल्या स्थितीची छायाचित्रे घ्या. आठ वर्षांपूर्वी सुपूर्द केलेल्या बेअर शेलला "मूळ स्थितीत" आणण्याचे सरसकट दायित्व अव्यवहार्य आहे.

7.7 कसूर, सुधारणा आणि जप्ती

आर्थिक आणि गैर-आर्थिक कसूर वेगळे करा, वेगवेगळ्या सुधारणा कालावधींसह. घरमालकांनी लक्षात घ्यावे की जागा सील करणे किंवा वीज तोडणे यांसारखी स्वतःच्या हाताने कारवाई बेकायदेशीर आहे आणि घरमालकाला विनिर्दिष्ट अनुतोष अधिनियम, 1963 (Specific Relief Act, 1963) च्या कलम 6 अंतर्गत दाव्याला सामोरे जाण्यास भाग पाडते.

VIII. दैवी आपत्ती: मोठ्या भोगवटादारांनी बरोबर करायलाच हवे असे कलम

हा विभाग दोनदा वाचावा. भारतीय कायदा व्यापारी भाडेकरूला भाड्यात सवलत देत नाही. कलम देते, किंवा काहीही देत नाही.

8.1 चौकट

सर्वोच्च न्यायालयाने Energy Watchdog मध्ये स्पष्ट केले की स्पष्ट कलमाशी संबंधित दैवी आपत्ती भारतीय करार अधिनियम, 1872 (Indian Contract Act, 1872) च्या कलम 32 ने नियंत्रित होते. वाढती निविष्टा किंमत ही व्यापारी अडचण आहे, दैवी आपत्ती नव्हे.

8.2 कलम 56 भाडेपट्ट्यांना मुळीच लागू होत नाही

दिल्ली उच्च न्यायालयाने Ramanand v. Dr. Girish Soni मध्ये ठरवले की भाडेपट्टा हे पूर्ण झालेले हस्तांतरण आहे, निष्पादित करार आहे आणि निष्पादनाधीन नव्हे. भाडे माफी किंवा स्थगिती मागण्यासाठी भारतीय करार अधिनियम, 1872 च्या कलम 56 चा आधार घेता येत नाही.

8.3 कलम 108(B)(e) हा व्यापारी उपाय नाही

मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, 1882 च्या कलम 108(B)(e) चा आधार घेणे मालमत्ता नष्ट झाली आहे किंवा सारतः आणि कायमस्वरूपी निरुपयोगी झाली आहे असे गृहीत धरते. सरकारी आदेशासह, जागा वापरण्यास तात्पुरती असमर्थता पात्र ठरत नाही.

8.4 मोठ्या व्यापारी किंवा औद्योगिक भाडेपट्ट्यासाठी दैवी आपत्ती कलमाचा मसुदा

IX. कर

9.1 वस्तू व सेवा कर

व्यापारी स्थावर मालमत्ता भाड्याने देणे हा 18 टक्के दराने करपात्र सेवा पुरवठा आहे. भाडे वस्तू व सेवा करासह आहे की त्याशिवाय हे नमूद करा, घरमालकाचा नोंदणी क्रमांक असलेले वैध कर बीजक मागा, आणि घरमालक अनोंदणीकृत असेल तिथे उलट आकारणीची स्थिती हाताळा.

9.2 उगमस्थानी कर कपात

आयकर अधिनियम, 1961 (Income-tax Act, 1961) चे कलम 194-I 01/04/2025 पासून प्रति वित्तीय वर्ष Rs. 6,00,000 पेक्षा अधिक भाड्यावर कपात अनिवार्य करते. भाडेपट्ट्यात यंत्रसामग्रीचा घटक असेल तिथे दस्तात मोबदला विभागा जेणेकरून प्रत्येक भागाला योग्य दर लागू होईल.

X. विवाद निराकरण आणि प्रक्रिया

10.1 लवाद उपलब्ध आहे

Vidya Drolia v. Durga Trading Corporation नंतर मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, 1882 ने नियंत्रित घरमालक आणि भाडेकरू विवाद लवादयोग्य आहेत. लवाद कलमाचा मसुदा योग्य प्रकारे करा: लवादांची संख्या, नियुक्तीची यंत्रणा, लवादाचे स्थान (seat), आणि लागू कायदा.

10.2 व्यापारी न्यायालये अधिनियम, 2015

भाडेपट्टा विवाद व्यापारी विवाद आहे का हे व्यापारी न्यायालये अधिनियम, 2015 (Commercial Courts Act, 2015) च्या कलम 2(1)(c)(vii) वर अवलंबून आहे. विवाद निर्दिष्ट मूल्याचा असेल तिथे, तातडीचा अंतरिम अनुतोष खरोखर अभिप्रेत नसेल तर, कलम 12A अंतर्गत दावा दाखल करण्यापूर्वीची मध्यस्थी अनिवार्य आहे.

XI. औद्योगिक भाडेपट्ट्याची तपासणी सूची, स्वतंत्रपणे

औद्योगिक भाडेपट्टे कार्यालयीन भाडेपट्टे ज्या प्रकारे अपयशी ठरत नाहीत त्या प्रकारे अपयशी ठरतात. वरील सर्वांच्या जोडीला:

पाहा · कार्यालय YouTube वर

या निबंधांतून उपस्थित होणाऱ्या प्रश्नांवर दोन मिनिटांची स्पष्टीकरणे.

कार्यालय आपल्या दीर्घ लेखनाच्या लघु चित्रफीत आवृत्त्या प्रकाशित करते. या लेखाचे स्पष्टीकरण प्रसिद्ध झाल्यावर सूचना मिळण्यासाठी सबस्क्राइब करा.

संदर्भित स्रोत आणि तरतुदी

अधिनियम आणि नियम

प्रकरणे

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

भाडेपट्टा आणि लीव्ह अँड लायसन्स यांत काय फरक आहे?

मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, 1882 च्या कलम 105 अंतर्गत भाडेपट्टा ठरावीक मुदतीसाठी जागा उपभोगण्याचा हक्क हस्तांतरित करतो आणि भाडेपट्टाधारकाकडे कायदेशीर ताबा देतो, ज्याला भाडेपट्टादात्याला वगळण्याचा हक्क असतो. भारतीय सुखाधिकार अधिनियम, 1882 च्या कलम 52 अंतर्गत परवाना ही केवळ वापरण्याची परवानगी आहे, कायदेशीर ताबा देणाऱ्याकडेच राहतो. Associated Hotels of India Ltd. v. R.N. Kapoor मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने ठरवले की स्वरूपापेक्षा सार प्रबळ ठरते, हेतू हीच खरी कसोटी आहे, आणि अनन्य ताबा भोगवटादाराला प्रथमदर्शनी भाडेकरू ठरवतो. दस्तऐवजाला परवाना असे शीर्षक दिल्याने तो परवाना होत नाही.

लॉक-इन कालावधी भाडेकरूविरुद्ध अंमलबजावणीयोग्य आहे का?

रीतसर नोंदणीकृत भाडेपट्ट्यातील लॉक-इन सामान्यतः करारात्मक सौदा म्हणून अंमलबजावणीयोग्य असतो, पण उपाय पैसा आहे, जागा वापरण्याची सक्ती नव्हे. घरमालक भाडेकरूला प्रत्यक्ष ताब्यात राहण्यास भाग पाडू शकत नाही; लवकर बाहेर पडल्यास तो उरलेल्या लॉक-इनचे भाडे मागू शकतो, नुकसान कमी करण्याच्या कर्तव्याच्या आणि, ठरलेली रक्कम दंडाच्या स्वरूपाची असेल तिथे, भारतीय करार अधिनियम, 1872 (Indian Contract Act, 1872) च्या कलम 74 च्या अधीन. एका वर्षाहून अधिक मुदतीच्या अनोंदणीकृत भाडेपट्ट्यातील लॉक-इन अंमलबजावणीयोग्य नाही, कारण मुदत सिद्ध करण्यासाठी तो दस्तऐवज पाहता येत नाही.

व्यापारी भाडेपट्ट्याची नोंदणी आवश्यक आहे का?

होय, जिथे मुदत एका वर्षाहून अधिक आहे, किंवा भाडेपट्टा वर्षानुवर्षाचा आहे, किंवा तो वार्षिक भाडे राखतो. मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, 1882 (Transfer of Property Act, 1882) चे कलम 107 नोंदणीकृत दस्तऐवजाची अट घालते, आणि नोंदणी अधिनियम, 1908 (Registration Act, 1908) चे कलम 49 अनोंदणीकृत दस्तऐवज व्यवहाराचा पुरावा म्हणून अग्राह्य ठरवते. सर्वोच्च न्यायालयाने ठरवले आहे की असा दस्तऐवज भाडेपट्ट्याच्या अटी सिद्ध करण्यासाठी पाहता येत नाही; जे उरते ते महिन्या-महिन्याचे भाडेकरूत्व. मुदत, लॉक-इन, भाडेवाढ, नूतनीकरण आणि सोपवणीवरील निर्बंध हे सगळे गळून पडतात. नऊ वर्षांच्या भाडेपट्ट्यासाठी अकरा महिन्यांची पळवाट नाही.

घरमालक सुरक्षा ठेव जप्त करू शकतो का?

भाडेपट्टा परवानगी देतो आणि नुकसान सिद्ध होते तेवढ्यापुरतेच. ठेव निश्चित आकस्मिकतांसाठी ठेवली जाते, मुख्यतः न भरलेले भाडे, सेवा शुल्काची थकबाकी, सामान्य झीजेपलीकडील नुकसान, आणि ठरलेली पुनर्स्थापना. ती अनपेक्षित लाभ नाही, आणि दंड म्हणून काम करणाऱ्या जप्ती कलमाला भारतीय करार अधिनियम, 1872 (Indian Contract Act, 1872) चे कलम 74 लागू होते, ज्याअंतर्गत केवळ वाजवी भरपाई वसूल करता येते. भोगवटादाराने बीजकांनी समर्थित अनुज्ञेय वजावटींची बंद यादी, संयुक्त तपासणीच्या आधारे ताबा देण्यासोबतच परतावा, आणि परताव्यातील विलंबासाठी ठरलेला व्याजदर यांचा आग्रह धरावा.

मुदत संपल्यावर भाडेकरूने जागा सोडली नाही तर काय होते?

भाडेकरूत्व संपते आणि भोगवटादार सहनशीलतेवरील भाडेकरू म्हणून जागा धरून राहतो, वापर आणि भोगवट्यासाठी मध्यवर्ती नफा किंवा नुकसानभरपाई देण्यास जबाबदार, भाडेपट्ट्यात वाढीव दर नमूद असेल तर त्या दराने. घरमालकाचा उपाय ताब्यासाठी दावा आहे, आणि भाडेपट्ट्यात तशी तरतूद असेल तिथे लवाद, जो Vidya Drolia v. Durga Trading Corporation नंतर अशा विवादांसाठी उपलब्ध आहे. स्वतःच्या हाताने कारवाई बेकायदेशीर आहे: जागा सील करणे किंवा वीज तोडणे घरमालकाला विनिर्दिष्ट अनुतोष अधिनियम, 1963 च्या कलम 6 अंतर्गत ताबा पुनर्स्थापनेच्या दाव्याला सामोरे जाण्यास भाग पाडते.

ही उत्तरे वरील लेखाचे शैक्षणिक सारांश आहेत; ती कोणत्याही वैयक्तिक प्रकरणावरील कायदेशीर सल्ला नाहीत.

दुरुस्त्या: या लेखात तुम्हाला कायद्याची किंवा तथ्याची चूक आढळली, तर contact@lokeshbhardwajlawoffices.com वर 'Correction' (दुरुस्ती) या विषयासह लिहा. दुरुस्त्या मजकुरात केल्या जातात आणि इथे तारखेसह नोंदवल्या जातात.

अस्वीकरण

हा लेख केवळ सामान्य माहिती आणि सार्वजनिक कायदेशीर शिक्षणासाठी प्रकाशित केला आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही आणि यातून वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही. प्रत्येक व्यापारी भाडेपट्टा त्याच्या स्वतःच्या तथ्यांवर आणि दस्तऐवजांवर अवलंबून असतो, आणि नमूद कायदा प्रकाशनाच्या तारखेचा आहे आणि बदलास पात्र आहे. वाचकांनी कृती करण्यापूर्वी आपल्या स्वतःच्या तथ्यांवर विशिष्ट सल्ला घ्यावा. बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियमांच्या प्रकरण II, भाग VI, नियम 36 च्या अनुपालनात प्रकाशित. या लेखाचा कोणताही भाग व्यावसायिक काम मिळवण्याच्या उद्देशाने नाही.

WhatsApp