Lokesh Bhardwaj Law Offices ← બધાં કાર્યક્ષેત્રો

આ પાનું અંગ્રેજીમાં લખાયેલા પાનાનો અનુવાદ છે. બંનેમાં ફરક હોય ત્યાં અંગ્રેજી લખાણ માન્ય ગણાશે. અંગ્રેજી પાનું વાંચો

Lokesh Bhardwaj Law Offices · એડવોકેટ્સ અને કાનૂની સલાહકારો, નવી દિલ્હી · lokeshbhardwajlawoffices.com
કાર્યક્ષેત્ર

ટ્રિબ્યુનલ, ગ્રાહક, વીમા અને અકસ્માતના દાવા

એવાં વિશિષ્ટ ફોરમ જ્યાં કર્મચારી, દર્દી, પોલિસીધારક, વાલી કે અકસ્માતનો ભોગ બનેલી વ્યક્તિ રાજ્ય, વીમાદાતા કે સંસ્થાની સામે આવે છે.

Lokesh Bhardwaj Law Offices (LBLO) એવાં ટ્રિબ્યુનલો અને પંચોમાં હાજર રહે છે જે સંસદે એટલા માટે રચ્યાં કે સામાન્ય વિવાદોને સિવિલ કોર્ટમાં રાહ જોવી ન પડે: કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓના સર્વિસના મામલા માટે કેન્દ્રીય વહીવટી ટ્રિબ્યુનલ, મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલો, જિલ્લા, રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ પંચો, અને વીમા લોકપાલ.

દરેક ફોરમનો પોતાનો કાયદો, પોતાની મુદત અને સંપૂર્ણ કેસ કેવો દેખાય તેનો પોતાનો ખ્યાલ હોય છે. ઑફિસનું પહેલું કામ વિવાદને તે ફોરમમાં મૂકવાનું છે જ્યાં ઉપાય ખરેખર મળે છે, અને તેને સમયમર્યાદામાં દાખલ કરવાનું છે.

આ જ શિસ્ત એવાં બે ક્ષેત્રોને લાગુ પડે છે જે આ બધાં ફોરમને આવરી લે છે. તબીબી બેદરકારીનો મામલો ગ્રાહક પંચ સમક્ષ અથવા નુકસાની માટેના દીવાની દાવામાં ચલાવી શકાય છે, અને પસંદગી પુરાવા, દાવાના મૂલ્ય અને માગેલી રાહત પર આધાર રાખે છે. શાળાઓમાં પ્રવેશ, ફી, માન્યતા અને નોકરીની શરતો અંગેના શિક્ષણના વિવાદોને દિલ્હીમાં દિલ્હી શાળા શિક્ષણ અધિનિયમ, 1973 અને તેના નિયમો લાગુ પડે છે, અને LBLO મ્યુનિસિપલ સીલિંગ અને ડિમોલિશનની કાર્યવાહી સામેની અપીલમાં શાળાઓ વતી પણ કામ કરે છે.

ઑફિસ કયાં કામ હાથ પર લે છે

કામ કેવી રીતે ચલાવાય છે

દરેક મામલાની શરૂઆત તે દસ્તાવેજોથી થાય છે જે ફોરમ છેવટે તપાસશે: સર્વિસ ફાઇલ અને પડકાર હેઠળનો આદેશ, અકસ્માતના દાવામાં FIR, તબીબી અને પોસ્ટમોર્ટમના રેકોર્ડ અને આવકના પુરાવા, વીમાના વિવાદમાં પોલિસી, પ્રપોઝલ ફોર્મ અને દાવો નકારતો પત્ર, અથવા બેદરકારીના કેસમાં સારવારનો રેકોર્ડ. ત્યાર બાદ ઑફિસ મુદતની તારીખ નક્કી કરે છે, કારણ કે આ દરેક ફોરમ સમય જુદી રીતે ગણે છે અને કેટલાંક તેને કડકાઈથી ગણે છે. જ્યાં કાયદો કોઈ પ્રાથમિક પગલું જરૂરી બનાવે છે, જેમ કે ટ્રિબ્યુનલ પહેલાં ખાતાકીય રજૂઆત અથવા લોકપાલ પહેલાં વીમાદાતાને લેખિત રજૂઆત, ત્યાં તે પગલું પહેલાં લેવાય છે અને તેનો દસ્તાવેજી રેકોર્ડ રખાય છે. પ્લીડિંગ્સ સ્મૃતિના આધારે નહીં પણ રેકોર્ડના આધારે ઘડાય છે, અને નિષ્ણાતનો કે દસ્તાવેજી પુરાવો ફાઇલિંગ પહેલાં ઓળખી લેવાય છે જેથી દાવો રજૂ થાય ત્યારે સંપૂર્ણ હોય. જ્યાં ટ્રિબ્યુનલ કે પંચના આદેશને આગળ પડકારવાની જરૂર જણાય, ત્યાં અપીલ કે રિટનો વિચાર એ જ રેકોર્ડ પર થાય છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

હું કેન્દ્ર સરકારનો કર્મચારી છું. સજા, બઢતી કે બદલીના આદેશને મારે ક્યાં પડકારવો, અને કેટલા સમયમાં?

કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓના સર્વિસના મામલા વહીવટી ટ્રિબ્યુનલ અધિનિયમ, 1985 (Administrative Tribunals Act, 1985) ની કલમ 19 હેઠળની અરજીથી કેન્દ્રીય વહીવટી ટ્રિબ્યુનલ (Central Administrative Tribunal) માં જાય છે. કલમ 20 હેઠળ ટ્રિબ્યુનલ સામાન્ય રીતે અપેક્ષા રાખે છે કે અપીલ કે રજૂઆત જેવા ખાતાકીય ઉપાયોનો પહેલાં ઉપયોગ થાય; અપીલ નકારાય ત્યારે, અથવા નિર્ણય વગર છ મહિના વીતી જાય ત્યારે, તે ઉપાયો વપરાઈ ચૂક્યા ગણાય છે. ત્યાર બાદ કલમ 21 આખરી આદેશથી, અથવા તે છ મહિનાની મુદતના અંતથી, એક વર્ષ આપે છે. પૂરતું કારણ દર્શાવાય ત્યાં ટ્રિબ્યુનલ કલમ 21(3) હેઠળ વિલંબ માફ કરી શકે છે, પણ વિલંબનો ખુલાસો કરવો જ પડે.

મોટર અકસ્માતનો દાવો દાખલ કરવા મારી પાસે કેટલો સમય છે?

મોટર વાહન અધિનિયમ, 1988 (Motor Vehicles Act, 1988) ની કલમ 166(3), જે 2019 ના સુધારાથી ઉમેરાઈ અને 01/04/2022 થી અમલમાં છે, મુજબ દાવો અકસ્માતના છ મહિનાની અંદર કરવો જરૂરી છે. નવેમ્બર 2025 માં સુપ્રીમ કોર્ટે, આ મર્યાદા સામેના બંધારણીય પડકારની સુનાવણી કરતાં, આ જોગવાઈના અમલ પર સ્ટે આપ્યો અને નિર્દેશ આપ્યો કે પડકાર પડતર હોય ત્યાં સુધી દાવાઓને મુદતબહાર ગણીને ફગાવવા નહીં. પડકારનો નિર્ણય આવે ત્યારે સ્થિતિ બદલાઈ શકે છે, તેથી સમજદારીભર્યો રસ્તો હજી પણ છ મહિનાની અંદર દાખલ કરવાનો છે. દાવો ઈજાગ્રસ્ત વ્યક્તિ અથવા, મૃત્યુના કિસ્સામાં, મૃતકના કાનૂની પ્રતિનિધિઓ કરી શકે છે.

અકસ્માત કોની ભૂલથી થયો તે કોઈ સાબિત ન કરી શકે તો પણ કોઈ વળતર મળે?

હા. મોટર વાહન અધિનિયમ, 1988 ની કલમ 164, જે 2019 ના સુધારાથી બદલવામાં આવી, મૃત્યુના કિસ્સામાં રૂ. 5 લાખ અને ગંભીર ઈજાના કિસ્સામાં રૂ. 2.5 લાખના નિશ્ચિત વળતરની જોગવાઈ કરે છે, જે વાહનના માલિકે અથવા તેના વીમાદાતાએ ચૂકવવાનું રહે છે. દાવેદારે કોઈ ખોટું કૃત્ય, બેદરકારી કે ચૂક હોવાનું જણાવવું કે સાબિત કરવું પડતું નથી. એ જ મૃત્યુ કે ઈજા માટે બીજા કાયદા હેઠળ અગાઉ ચૂકવાયેલું કોઈ પણ વળતર બાદ કરવામાં આવે છે. વિકલ્પ કલમ 166 હેઠળનો દાવો છે, જેમાં વળતર બેદરકારીના અને આવકની ખોટ તથા આશ્રિતોની ખોટ સહિતના ખરેખરા નુકસાનના પુરાવા પર આકારવામાં આવે છે, અને તેથી તે ઘણું વધારે હોઈ શકે છે.

મારે કયા ગ્રાહક પંચમાં જવું જોઈએ, અને કોઈ સમયમર્યાદા છે?

ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 (Consumer Protection Act, 2019) હેઠળ, ગ્રાહક સુરક્ષા (જિલ્લા પંચ, રાજ્ય પંચ અને રાષ્ટ્રીય પંચનું અધિકારક્ષેત્ર) નિયમો, 2021 (Consumer Protection (Jurisdiction of the District Commission, the State Commission and the National Commission) Rules, 2021) સાથે વાંચતાં, જ્યાં અવેજ તરીકે ચૂકવાયેલા માલ કે સેવાનું મૂલ્ય રૂ. 50 લાખથી વધુ ન હોય ત્યાં જિલ્લા પંચ ફરિયાદ સાંભળે છે, રૂ. 50 લાખથી વધુ અને રૂ. 2 કરોડ સુધીની ફરિયાદો રાજ્ય પંચ સાંભળે છે, અને રૂ. 2 કરોડથી વધુની ફરિયાદો રાષ્ટ્રીય પંચ સાંભળે છે. મૂલ્ય ચૂકવાયેલી રકમથી મપાય છે, માગેલા વળતરથી નહીં. કલમ 69 મુજબ ફરિયાદ દાવાનું કારણ ઊભું થયું તે તારીખથી બે વર્ષની અંદર દાખલ કરવી જરૂરી છે; તે પછીની ફરિયાદ માટે પૂરતું કારણ જોઈએ, જે પંચે નોંધવું જ પડે.

મારો વીમાનો દાવો નકારાયો છે. શું હું વીમા લોકપાલ પાસે જઈ શકું?

હા, જો પોલિસી લોકપાલના દાયરામાં આવતી હોય, જે વીમા લોકપાલ નિયમો, 2017 (Insurance Ombudsman Rules, 2017) હેઠળ વ્યક્તિગત વીમા, ગ્રૂપ પોલિસીઓ, અને એકલ માલિકીની પેઢીઓ તથા સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગોની પોલિસીઓને આવરી લે છે. નિયમ 14 મુજબ પહેલાં વીમાદાતાને લેખિત રજૂઆત કરવી જરૂરી છે. ત્યાર બાદ, જો વીમાદાતા તેને નકારે, એક મહિનાની અંદર જવાબ ન આપે, અથવા અસંતોષકારક જવાબ આપે, તો ફરિયાદ થઈ શકે છે, અને તે એક વર્ષની અંદર કરવી જ પડે, જોકે લોકપાલ વિલંબ માફ કરી શકે છે. કોર્ટ, ગ્રાહક પંચ કે લવાદ સમક્ષ પડતર હોય અથવા તેમણે નિર્ણીત કરેલી હોય તેવી બાબત પર ફરિયાદ થઈ શકતી નથી. નિયમ 17 હેઠળ એવોર્ડ વીમાદાતાને બંધનકર્તા છે, જેણે તે મળ્યાના ત્રીસ દિવસની અંદર તેનું પાલન કરવું જ પડે.

શું ડૉક્ટર કે હોસ્પિટલને બેદરકારી માટે ગ્રાહક પંચમાં લઈ જઈ શકાય?

હા. Indian Medical Association v. V.P. Shantha, (1995) 6 SCC 651 માં સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું કે અવેજ લઈને અપાતી તબીબી સેવાઓ ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદા હેઠળ સેવા છે, જ્યારે સંપૂર્ણપણે મફત અપાતી સેવાઓ અને અંગત સેવાના કરાર તેની બહાર રહે છે. ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 હેઠળ પણ આ સિદ્ધાંત લાગુ કરાતો રહ્યો છે. દર્દીએ અધિનિયમની કલમ 2(11) માં વ્યાખ્યાયિત સેવામાં ખામી સાબિત કરવી જ પડે, જેનો તબીબી કેસમાં અર્થ છે વાજબી રીતે સક્ષમ પ્રેક્ટિશનરના ધોરણ સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળતા. સારવારનો રેકોર્ડ અને નિષ્ણાતનો અભિપ્રાય સામાન્ય રીતે કેસનો નિર્ણય કરે છે. નુકસાની માટેનો દીવાની દાવો એક વિકલ્પ તરીકે રહે છે.

શું દિલ્હીની ખાનગી શાળા પોતાની મરજી મુજબ ફી વધારી શકે કે પ્રવેશ નકારી શકે?

સંપૂર્ણપણે નહીં. દિલ્હીની શાળાઓને દિલ્હી શાળા શિક્ષણ અધિનિયમ, 1973 (Delhi School Education Act, 1973) ની કલમ 4 હેઠળ, દિલ્હી શાળા શિક્ષણ નિયમો, 1973 (Delhi School Education Rules, 1973) માંની શરતોને આધીન માન્યતા મળે છે. કલમ 17(3) હેઠળ, દરેક માન્યતાપ્રાપ્ત શાળાના મેનેજરે દરેક શૈક્ષણિક સત્ર શરૂ થાય તે પહેલાં લેવાની ફીનું સંપૂર્ણ પત્રક શિક્ષણ નિયામકની કચેરી (Directorate of Education) માં ફાઇલ કરવું જ પડે, અને નિયામકની કચેરી બિન-અનુદાનિત માન્યતાપ્રાપ્ત શાળાઓની ફી પર નિયમનકારી દેખરેખ રાખે છે. પ્રવેશ નિયામકની કચેરીએ જાહેર કરેલા પ્રવેશના માપદંડોને અને, નબળા વર્ગોનાં બાળકો માટે, બાળકોના મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણના અધિકાર અધિનિયમ, 2009 (Right of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009) હેઠળની અનામતને આધીન છે. વિવાદો સામાન્ય રીતે નિયામકની કચેરીમાં અને ત્યાર બાદ હાઈકોર્ટમાં લઈ જવાય છે.

અમારી શાળાની ઇમારતને MCD તરફથી ડિમોલિશન કે સીલિંગનો આદેશ મળ્યો છે. શાળા શું કરી શકે?

દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અધિનિયમ, 1957 (Delhi Municipal Corporation Act, 1957) ની કલમ 343 હેઠળના ડિમોલિશનના આદેશને કલમ 343(2) હેઠળ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ, MCD (Appellate Tribunal, MCD) માં, આદેશમાં જણાવેલા ગાળાની અંદર (આદેશ સોંપાયાથી પાંચથી પંદર દિવસ), અપીલ કરીને પડકારી શકાય છે, અને કલમ 345A હેઠળના સીલિંગના આદેશને કલમ 347B હેઠળ ત્રીસ દિવસની અંદર અપીલ કરીને. કલમ 347E સિવિલ કોર્ટને એવા આદેશો સામેના પડકારો હાથ પર લેતાં રોકે છે જેની સામે આ રીતે અપીલ થઈ શકે છે, તેથી દીવાની દાવો નહીં પણ અપીલ સાચો માર્ગ છે. શાળાએ પોતાના મંજૂર પ્લાન, માન્યતાના કાગળો અને શિક્ષણ નિયામકની કચેરી સાથેનો પત્રવ્યવહાર રેકોર્ડ પર મૂકવા જોઈએ, અને વચગાળાનું રક્ષણ વહેલું માગવું જોઈએ. જ્યાં આદેશ ક્યારેય બજાવાયો ન હોય અથવા પ્રક્રિયાનું પાલન ન થયું હોય, ત્યાં હાઈકોર્ટે રિટ અરજીઓ પણ હાથ પર લીધી છે.

આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.

કામ સોંપવું

ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.

રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.

અસ્વીકરણ આ પાનું એ ક્ષેત્રોનું વર્ણન કરે છે જેમાં ઑફિસ કામ સ્વીકારે છે; તે માહિતી માટે છે, બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાના નિયમો (Bar Council of India Rules) ના પ્રકરણ II, ભાગ VI, નિયમ 36 ના પાલનમાં પ્રસિદ્ધ કરાયું છે, અને તે જાહેરાત કે કામ મેળવવાનો પ્રયાસ નથી. અહીંનું કશું કાનૂની સલાહ નથી, અને તે વાંચવાથી વકીલ અને અસીલનો કોઈ સંબંધ ઊભો થતો નથી.
WhatsApp