ഇരകൾക്കും പരാതിക്കാർക്കും: FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്യിക്കലും കേസ് അവസാനം വരെ പിന്തുടരലും
നിങ്ങൾ ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തിന് ഇരയാണെങ്കിൽ, പോലീസിനെക്കൊണ്ട് നടപടിയെടുപ്പിക്കാനും വിചാരണ തീരുന്നതുവരെ കേസിൽ പങ്കാളിയായി തുടരാനും നിയമം വ്യക്തമായ വഴി നൽകുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ
- നിങ്ങൾ ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തിന് ഇരയാണെങ്കിൽ, പോലീസിനെക്കൊണ്ട് നടപടിയെടുപ്പിക്കാനും വിചാരണ തീരുന്നതുവരെ കേസിൽ പങ്കാളിയായി തുടരാനും നിയമം വ്യക്തമായ വഴി നൽകുന്നു.
- കോഗ്നിസബിൾ കുറ്റങ്ങൾ. കോഗ്നിസബിൾ കുറ്റത്തിന് (വാറന്റില്ലാതെ പോലീസിന് അറസ്റ്റ് ചെയ്യാവുന്ന കുറ്റം) ലഭിക്കുന്ന വിവരം പോലീസ് FIR ആയി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണം. ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിത, 2023 (Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023) (BNSS) വകുപ്പ് 173 ആണിത്; മുമ്പ് CrPC വകുപ്പ് 154.
- സീറോ FIR-ഉം ഇ-FIR-ഉം. കുറ്റം എവിടെ നടന്നു എന്നു നോക്കാതെ ഏതു പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലും വിവരം നൽകാം ("സീറോ FIR"). ഇലക്ട്രോണിക് ആയി നൽകുന്ന വിവരവും (ഇ-FIR) അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു; വിവരം നൽകിയയാൾ മൂന്നു ദിവസത്തിനകം ഒപ്പിടണമെന്ന വ്യവസ്ഥയ്ക്കു വിധേയമായി.
- രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ വിസമ്മതിച്ചാൽ. പോലീസ് വിസമ്മതിച്ചാൽ, BNSS വകുപ്പ് 173(4) (മുമ്പ് CrPC വകുപ്പ് 154(3)) പ്രകാരം പരാതിയുടെ സാരാംശം രേഖാമൂലം തപാലിൽ പോലീസ് സൂപ്രണ്ടിന് (ഡൽഹിയിൽ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ ഓഫ് പോലീസ്) അയയ്ക്കുക. അതു ഫലിച്ചില്ലെങ്കിൽ, BNSS വകുപ്പ് 175(3) (മുമ്പ് CrPC വകുപ്പ് 156(3)) പ്രകാരം അന്വേഷണത്തിന് നിർദേശം നൽകാൻ, സത്യവാങ്മൂലം സഹിതമുള്ള അപേക്ഷയിലൂടെ മജിസ്ട്രേറ്റിനെ സമീപിക്കുക.
- കേസ് നടക്കുമ്പോൾ പരാതിക്കാരന് ചെയ്യാവുന്നവ:
- FIR-ന്റെ പകർപ്പ് ആവശ്യപ്പെടാം;
- അന്വേഷണം പിന്തുടരാം;
- പോലീസ് റിപ്പോർട്ടിന്റെ നോട്ടീസ് ലഭിക്കാം;
- പോലീസ് കേസ് അവസാനിപ്പിച്ചാൽ പ്രൊട്ടസ്റ്റ് ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യാം;
- ഗുരുതരമായ കേസുകളിൽ, സ്വന്തം അഭിഭാഷകൻ മുഖേന പ്രോസിക്യൂഷനെ സഹായിക്കാം.
- സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ (വഞ്ചന, ക്രിമിനൽ വിശ്വാസവഞ്ചന, വ്യാജരേഖ ചമയ്ക്കൽ) നിശ്ചിത മൂല്യപരിധിക്കു മുകളിലാണെങ്കിൽ ഡൽഹിയിൽ പലപ്പോഴും ഇക്കണോമിക് ഒഫൻസസ് വിംഗാണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്. വ്യക്തമായ രേഖകളും പണം പോയ വഴിയുടെ തെളിവും പരാതിയെ ശക്തമാക്കുന്നു.
നിങ്ങൾ കേൾക്കാനിടയുള്ള പദങ്ങൾ
- FIR (പ്രഥമ വിവര റിപ്പോർട്ട്, First Information Report)
- ഒരു കോഗ്നിസബിൾ കുറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ വിവരത്തിന്റെ പോലീസ് രേഖ.
- കോഗ്നിസബിൾ, നോൺ-കോഗ്നിസബിൾ (Cognizable and non-cognizable)
- മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ ഉത്തരവില്ലാതെ പോലീസിന് അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനും അന്വേഷിക്കാനും കഴിയുമോ എന്നത്.
- പ്രാഥമിക അന്വേഷണം (Preliminary enquiry)
- മൂന്നു വർഷമോ അതിൽ കൂടുതലോ എന്നാൽ ഏഴു വർഷത്തിൽ താഴെയോ ശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റങ്ങൾക്ക്, ഡെപ്യൂട്ടി സൂപ്രണ്ട് ഓഫ് പോലീസ് റാങ്കിൽ കുറയാത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ അനുമതിയോടെ, നടപടിയുമായി മുന്നോട്ടു പോകാൻ പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കേസുണ്ടോ എന്നറിയാൻ പോലീസ് സ്റ്റേഷന്റെ ചുമതലയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥന് 14 ദിവസത്തിനകം പ്രാഥമിക അന്വേഷണം നടത്താം (BNSS വകുപ്പ് 173(3)).
- പരാതി കേസ് (Complaint case)
- മജിസ്ട്രേറ്റിനു മുമ്പാകെ നേരിട്ട് ഫയൽ ചെയ്യുന്ന പരാതി. മജിസ്ട്രേറ്റ് പരാതിക്കാരനെയും സാക്ഷികളെയും സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ വിസ്തരിക്കുന്നു, കോഗ്നിസൻസ് എടുക്കുന്നതിനു മുമ്പ് പ്രതിക്ക് കേൾക്കപ്പെടാൻ അവസരം നൽകുന്നു, പ്രതിയെ സമൻസ് ചെയ്യണോ എന്നു തീരുമാനിക്കുന്നു (BNSS വകുപ്പുകൾ 223, 227).
- കുറ്റപത്രം (പോലീസ് റിപ്പോർട്ട് അഥവാ അന്തിമ റിപ്പോർട്ട്), ക്ലോഷർ റിപ്പോർട്ട് (Charge-sheet and closure report)
- അന്വേഷണത്തിന്റെ അവസാനം പോലീസ് നൽകുന്ന റിപ്പോർട്ട്; ഒന്നുകിൽ പ്രതിയെ വിചാരണയ്ക്ക് അയയ്ക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാൻ നിർദേശിക്കുന്നു.
- പ്രൊട്ടസ്റ്റ് ഹർജി (Protest petition)
- ക്ലോഷർ റിപ്പോർട്ടിനെതിരായ പരാതിക്കാരന്റെ എതിർപ്പ്.
- ഇരയുടെ അവകാശങ്ങൾ (Victim's rights)
- ചില കുറ്റങ്ങളിൽ ജാമ്യത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കപ്പെടാനുള്ള അവകാശം, പകർപ്പുകൾ ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം, ഇര നഷ്ടപരിഹാര പദ്ധതി പ്രകാരം നഷ്ടപരിഹാരത്തിനുള്ള അവകാശം.
- ഇക്കണോമിക് ഒഫൻസസ് വിംഗ് (Economic Offences Wing, EOW)
- വൻതുകയുടെ സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്കുള്ള ഡൽഹി പോലീസ് വിഭാഗം.
വിശദമായി
1. പരാതി എഴുതൽ.
ഇവ വ്യക്തമാക്കുക:
- ആര് എന്തു ചെയ്തു;
- എപ്പോൾ, എവിടെ;
- ഉൾപ്പെട്ട തുക;
- സാക്ഷികൾ;
- രേഖകൾ.
വസ്തുതകളിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കുക. പകർപ്പുകൾ വയ്ക്കുക, അസ്സൽ വേണ്ട. പരാതിക്ക് രസീത് (ഡയറി നമ്പർ) വാങ്ങുക.
2. FIR രജിസ്റ്റർ ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ.
- അയച്ചതിന്റെ തെളിവ് സഹിതം SP-ക്കോ DCP-ക്കോ തപാലിൽ രേഖാമൂലമുള്ള പരാതി (BNSS വകുപ്പ് 173(4)).
- നടപടിയില്ലെങ്കിൽ, BNSS വകുപ്പ് 175(3) പ്രകാരം സത്യവാങ്മൂലം സഹിതം മജിസ്ട്രേറ്റിന് അപേക്ഷ. രജിസ്ട്രേഷനും അന്വേഷണത്തിനും മജിസ്ട്രേറ്റിന് നിർദേശം നൽകാം.
3. അന്വേഷണം പിന്തുടരൽ.
അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥന് തെളിവുകൾ ഉടൻ നൽകുക. കേസിന്റെ നില രേഖാമൂലം ചോദിക്കുക. പിടിച്ചെടുത്ത വസ്തുക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ, ഇടക്കാല വിട്ടുകൊടുക്കലിന് മജിസ്ട്രേറ്റിന് ഉത്തരവിടാം.
4. പോലീസ് ക്ലോഷർ റിപ്പോർട്ട് ഫയൽ ചെയ്യുമ്പോൾ.
മജിസ്ട്രേറ്റ് വിവരം നൽകിയയാൾക്ക് നോട്ടീസ് നൽകണം. ക്ലോഷർ തെറ്റാണെന്നതിന്റെ കാരണങ്ങൾ വിശദീകരിച്ച്, തെളിവുസാമഗ്രികൾ സഹിതം പ്രൊട്ടസ്റ്റ് ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യുക. ക്ലോഷർ ഉണ്ടായിട്ടും മജിസ്ട്രേറ്റിന് കോഗ്നിസൻസ് എടുക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ തുടരന്വേഷണത്തിന് ഉത്തരവിടാം.
5. വിചാരണ.
പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറാണ് കേസ് നടത്തുന്നത്. ഇരയുടെ അഭിഭാഷകന് പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറുടെ നിർദേശപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച് സഹായിക്കാം; കോടതിയുടെ അനുമതിയോടെ രേഖാമൂലമുള്ള വാദങ്ങൾ ഫയൽ ചെയ്യാം (BNSS വകുപ്പ് 338(2)). പ്രതിയെ വെറുതെ വിടുകയോ, ചെറിയ കുറ്റത്തിന് ശിക്ഷിക്കുകയോ, അപര്യാപ്തമായ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ ഉത്തരവിടുകയോ ചെയ്താൽ ഇരയ്ക്ക് അപ്പീൽ നൽകാൻ അവകാശമുണ്ട് (BNSS വകുപ്പ് 413-ന്റെ പ്രൊവിസോ).
6. ഒപ്പമുള്ള സിവിൽ പരിഹാരങ്ങൾ.
തട്ടിപ്പിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട പണത്തിന്, ക്രിമിനൽ കേസിനൊപ്പം ഒരു സിവിൽ തുക വീണ്ടെടുക്കൽ കേസും നടത്താം. വിധിക്കു മുമ്പുള്ള ജപ്തി ആസ്തികളെ സംരക്ഷിക്കും.
ആളുകൾ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
എന്റെ വിഷയം "സിവിൽ" ആണെന്ന് പോലീസ് പറയുന്നു. അവർക്ക് FIR നിഷേധിക്കാമോ?
വിവരം ഒരു കോഗ്നിസബിൾ കുറ്റം വെളിപ്പെടുത്തുന്നുവെങ്കിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക എന്നതാണ് നിയമം. പ്രാഥമിക അന്വേഷണം അനുവദനീയമായിടത്ത് അത് 14 ദിവസത്തിനകം പൂർത്തിയാക്കണം.
തട്ടിപ്പ് ഓൺലൈനായിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ താമസിക്കുന്നിടത്ത് FIR ഫയൽ ചെയ്യാമോ?
ഏതു പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലും നിങ്ങൾക്ക് വിവരം നൽകാം. അധികാരപരിധിയുള്ള സ്റ്റേഷനിലേക്ക് കേസ് കൈമാറും.
സ്റ്റേറ്റാണ് പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ എനിക്ക് സ്വന്തം അഭിഭാഷകൻ വേണോ?
എപ്പോഴും വേണമെന്നില്ല. ഗുരുതരമോ സങ്കീർണമോ ആയ കേസുകളിൽ പരാതി, അന്വേഷണത്തിന്റെ തുടർനടപടികൾ, ജാമ്യ ഹിയറിംഗുകൾ, പ്രൊട്ടസ്റ്റ് ഹർജി എന്നിവയിൽ നിങ്ങളുടെ അഭിഭാഷകന് സഹായിക്കാനാകും.
ഒത്തുതീർപ്പിന് പ്രതി തയ്യാറാണ്. കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാമോ?
രാജിയാക്കാവുന്ന (compoundable) കുറ്റങ്ങൾ കോടതിക്കു മുമ്പാകെ ഒത്തുതീർപ്പാക്കാം. രാജിയാക്കാനാവാത്ത കുറ്റങ്ങളിൽ, അനുയോജ്യമായ കേസുകളിൽ ഹൈക്കോടതിക്ക് നടപടികൾ റദ്ദാക്കാം.
പിടിച്ചെടുത്ത എന്റെ ഫോണോ കാറോ എങ്ങനെ തിരികെ കിട്ടും?
ഇടക്കാല കസ്റ്റഡിക്ക് (സൂപ്പർദാരി, superdari) മജിസ്ട്രേറ്റിന് അപേക്ഷ നൽകുക.
ഈ ഉത്തരങ്ങൾ വിജ്ഞാനപരമായ സംഗ്രഹങ്ങളാണ്; ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിഗത കേസിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമോപദേശമല്ല.
ഗൗരവമുള്ള ചോദ്യത്തിന് വേണ്ടത് വായിച്ചു പഠിച്ച ബ്രീഫ് ആണ്.
കോൺഫറൻസുകൾ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത്, G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi എന്ന വിലാസത്തിലാണ്. കത്തിടപാടുകൾ പ്രിൻസിപ്പൽ തന്നെ വായിക്കുന്നു.
ബാർ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ ചട്ടങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്ന പ്രകാരം, Lokesh Bhardwaj Law Offices-ന്റെ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവിവരങ്ങളാണ് ഈ പേജ് നൽകുന്നത്. ഇത് നിയമോപദേശമല്ല; അഭിഭാഷക-കക്ഷി ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നുമില്ല. രേഖാമൂലം അംഗീകരിച്ച എൻഗേജ്മെന്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമേ LBLO ഒരു കേസിൽ പ്രവർത്തിക്കൂ.
അവസാനം അവലോകനം ചെയ്തത്: 15/11/2026. Lokesh Bhardwaj Law Offices.
15/11/2026-ലെ നിയമസ്ഥിതി.
← എല്ലാ പ്രാക്ടീസ് മേഖലകളും