परदेशातील न्यायालयाने दिलेला घटस्फोट भारतात वैध असतो का?
आपोआप नाही. ज्या कायद्याखाली जोडप्याने लग्न केले, उदाहरणार्थ हिंदू विवाह अधिनियम (Hindu Marriage Act), त्या कायद्यानुसार परदेशी न्यायालयाला अधिकारक्षेत्र असेल आणि त्या कायद्यात उपलब्ध असलेल्या कारणावरच घटस्फोट दिला असेल, तरच भारतीय न्यायालये परदेशी घटस्फोटाला मान्यता देतात. दुसऱ्या जोडीदाराने ज्याला संमती दिली, किंवा त्या न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र स्वेच्छेने मान्य करून अशा कारणावर ज्याला विरोध केला, असा हुकूमनामा सर्वसाधारणपणे मान्य केला जातो.
त्यामुळे परदेशातील परस्पर संमतीचा घटस्फोट सहसा सुरक्षित असतो. दुसऱ्या जोडीदाराच्या अनुपस्थितीत "विवाह कायमचा मोडणे" या कारणावर दिलेला हुकूमनामा धोक्यात असतो, कारण ते हिंदू विवाह अधिनियमातील कारण नाही. हुकूमनाम्याला मान्यता मिळाली नाही, तर भारतात विवाह चालूच राहतो आणि दुसरे लग्न द्विविवाहाचा गुन्हा ठरू शकते. शंका असेल तेथे कुटुंब न्यायालयाकडून वैवाहिक स्थितीची घोषणा मागता येते, किंवा दोन्ही जोडीदार भारतात परस्पर संमतीची नवी याचिका दाखल करू शकतात. परदेशी हुकूमनाम्याची प्रमाणित प्रत आणि दुसऱ्या जोडीदाराला नोटीस कशी बजावली गेली याचा पुरावा जपून ठेवा.
काय करावे, क्रमाने
- परदेशी हुकूमनाम्याची प्रमाणित प्रत आणि दुसऱ्या जोडीदाराला नोटीस कशी बजावली गेली याचा पुरावा जपून ठेवा.
- हुकूमनामा परस्पर संमतीने झाला होता का, किंवा ज्या कायद्याखाली तुम्ही लग्न केले, उदाहरणार्थ हिंदू विवाह अधिनियम, त्यात उपलब्ध असलेल्या कारणावर त्याला विरोध झाला होता का, हे तपासा.
- शंका असेल तेथे कुटुंब न्यायालयाकडून वैवाहिक स्थितीची घोषणा मागा.
- पर्याय म्हणून, दुसऱ्या जोडीदारासह भारतात परस्पर संमतीची नवी याचिका दाखल करा.
- शंका कायम असेपर्यंत पुन्हा लग्न करू नका, कारण हुकूमनाम्याला मान्यता मिळाली नाही तर दुसरे लग्न द्विविवाहाचा गुन्हा ठरू शकते.
लागू होणाऱ्या तरतुदी
कायदा: कलम 13 आणि 14, दिवाणी प्रक्रिया संहिता, 1908 (Code of Civil Procedure, 1908); कलम 7, कुटुंब न्यायालये अधिनियम, 1984 (Family Courts Act, 1984); कलम 82, भारतीय न्याय संहिता, 2023 (Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023) (द्विविवाह). Y. Narasimha Rao v. Y. Venkata Lakshmi, (1991) 3 SCC 451.
शेवटचे अद्ययावतीकरण: 17/10/2026.
हे पान 17/10/2026 रोजीच्या कायद्याचा शैक्षणिक सारांश आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही.
← कायदा जाणून घ्या