Lokesh Bhardwaj Law Offices ← सर्व कार्यक्षेत्रे

हे पान इंग्रजीत लिहिलेल्या पानाचे भाषांतर आहे. दोन्हींमध्ये फरक असल्यास इंग्रजी मजकूर ग्राह्य धरला जाईल. इंग्रजी पान वाचा

Lokesh Bhardwaj Law Offices · वकील आणि कायदेशीर सल्लागार, नवी दिल्ली · lokeshbhardwajlawoffices.com
कार्यक्षेत्र

मृत्युपत्र, उत्तराधिकार, प्रोबेट, कौटुंबिक तडजोडी आणि संपत्ती नियोजन

मृत्यूनंतर व्यक्तीची मालमत्ता कोणाला मिळेल हे मृत्युपत्र ठरवते.

मृत्युपत्र किंवा मृत्युपत्राविना उत्तराधिकार, आवश्यक असेल तेथे न्यायालयीन मंजुरी, प्रतिभूतींसाठी उत्तराधिकार प्रमाणपत्र, फेरफार आणि हस्तांतरण (transmission).
मृत्युपत्रापासून स्पष्ट मालकी हक्कापर्यंत

थोडक्यात

तुमच्या कानावर पडणाऱ्या संज्ञा

मृत्युपत्रकर्ता (Testator and testatrix)
मृत्युपत्र करणारी व्यक्ती.
मृत्युपत्र व्यवस्थापक (Executor)
मृत्युपत्राची अंमलबजावणी करण्यासाठी नेमलेली व्यक्ती.
लाभार्थी (Beneficiary, legatee)
मृत्युपत्राखाली मालमत्ता मिळणारी व्यक्ती.
पुरवणी मृत्युपत्र (Codicil)
मृत्युपत्रात सुधारणा करणारा दस्तऐवज.
साक्षांकन करणारा साक्षीदार (Attesting witness)
मृत्युपत्रकर्त्याला स्वाक्षरी करताना पाहिलेली व्यक्ती. लाभार्थी साक्षांकन करणारा साक्षीदार असू नये.
संशयास्पद परिस्थिती (Suspicious circumstances)
न्यायालयाला मृत्युपत्राबाबत शंका निर्माण करणारी तथ्ये, जसे मुख्य लाभार्थ्यानेच मृत्युपत्राची व्यवस्था करणे, कारणाशिवाय नैसर्गिक वारसांना वगळणे, किंवा मृत्युपत्रकर्त्याच्या प्रकृतीबाबत शंका.
प्रोबेट आणि प्रशासनपत्र (Probate and letters of administration)
न्यायालयाची मंजुरी: मृत्युपत्रासह (प्रोबेट), किंवा मृत्युपत्र व्यवस्थापक नसल्यास किंवा मृत्युपत्रच नसल्यास (प्रशासनपत्र).
उत्तराधिकार प्रमाणपत्र (Succession certificate)
मृत व्यक्तीची येणी आणि प्रतिभूती (securities) वसूल करण्यासाठी न्यायालयाचे प्रमाणपत्र.
कायदेशीर वारस प्रमाणपत्र (Legal heir certificate)
महसूल प्राधिकरणांकडून दिले जाते. बँका आणि कार्यालये अनेकदा ते मागतात.
फेरफार (Mutation)
मृत्यूनंतर महापालिकेच्या किंवा महसुलाच्या नोंदीत नाव बदलणे. त्यातून ताबा आणि कराची जबाबदारी नोंदवली जाते. त्यातून मालकी हक्क मिळत नाही.
सहदायिक आणि HUF (Coparcener and HUF)
सहदायिकी मालमत्तेत जन्मसिद्ध हक्क असलेले हिंदू संयुक्त कुटुंबाचे सदस्य. 2005 च्या सुधारणेनंतर मुली स्वतःच्या हक्काने सहदायिक आहेत.
नामनिर्देशन (Nomination)
खाते किंवा विमा पॉलिसीची रक्कम मिळण्यासाठी एखाद्या व्यक्तीचे नाव देणे. एखाद्या कायद्याने वेगळे सांगितले असेल ते वगळता, नामनिर्देशित व्यक्ती सर्वसाधारणपणे कायदेशीर वारसांसाठी विश्वस्त असते, मालक नव्हे.
हक्कत्याग पत्र आणि मुक्तता पत्र (Relinquishment deed and release deed)
ज्याद्वारे वारस आपला हिस्सा दुसऱ्याच्या नावे सोडतो असा दस्तऐवज.

सविस्तर

1. टिकणारे मृत्युपत्र करणे.

2. मृत्यूनंतर: दस्तऐवज.

कार्यालय मालमत्तांची अनुसूची आणि प्रत्येक मालमत्तेसाठीचा मार्ग तयार करते: हस्तांतरण (transmission), फेरफार, दावा किंवा न्यायालयीन मंजुरी.

3. दिल्लीतील प्रोबेट.

प्रोबेट याचिका जिल्हा न्यायाधीशांकडे, किंवा त्यांच्या आर्थिक मर्यादेपेक्षा जास्त मूल्य असल्यास दिल्ली उच्च न्यायालयाकडे जाते. कायदेशीर वारसांना नोटिसा जातात. हरकती आल्यास प्रकरण विरोधी दाव्यात रूपांतरित होते.

4. उत्तराधिकार प्रमाणपत्र.

येणी आणि प्रतिभूतींसाठी. न्यायालय सुरक्षा हमी (security) मागू शकते. प्रमाणपत्रात त्यात समाविष्ट विशिष्ट येणी आणि प्रतिभूती नमूद असतात.

5. कौटुंबिक तडजोडी.

चांगल्या तडजोड पत्रात:

6. ट्रस्ट आणि व्यवसायाचा उत्तराधिकार.

कौटुंबिक कंपनीतील शेअर्ससाठी मृत्युपत्र आणि आर्टिकल्स ऑफ असोसिएशन एकमेकांशी सुसंगत असले पाहिजेत. आर्टिकल्समधील हस्तांतरणावरील निर्बंधांचा विचार केला नाही तर ते मृत्युपत्रातील दान निष्फळ करू शकतात.

7. NRI.

लोक विचारतात ते प्रश्न

हाताने लिहिलेले मृत्युपत्र वैध असते का?

होय, कायद्याने आवश्यक असल्याप्रमाणे त्यावर स्वाक्षरी झाली असेल आणि दोन साक्षीदारांनी साक्षांकन केले असेल तर.

माझ्या वडिलांच्या दिल्लीतील फ्लॅटसाठी मला प्रोबेट लागेल का?

दिल्लीत, दिल्लीतील मालमत्तेशी संबंधित हिंदू व्यक्तीच्या मृत्युपत्राचे प्रोबेट सक्तीचे नव्हते, आणि 2025 च्या सुधारणेने इतर ठिकाणचा सक्तीचा नियमही काढून टाकला. तरीही सोसायटी, बँक किंवा खरेदीदार ते मागू शकतात.

माझा भाऊ नामनिर्देशित (nominee) आहे. ठेवीचा मालक तो आहे का?

सर्वसाधारणपणे, नामनिर्देशित व्यक्ती ती रक्कम कायदेशीर वारसांसाठी विश्वस्त म्हणून स्वीकारते.

मुलगी वडिलोपार्जित मालमत्तेत हिस्सा मागू शकते का?

होय, मिताक्षरा कायद्याने चालणाऱ्या हिंदू संयुक्त कुटुंबाच्या सहदायिकी (coparcenary) मालमत्तेत. हिंदू उत्तराधिकार अधिनियम (Hindu Succession Act) च्या कलम 6 मधील 2005 च्या सुधारणेपासून मुलगी मुलाप्रमाणेच जन्मतः सहदायिक (coparcener) असते. 20/12/2004 पूर्वी नोंदणीकृत दस्तऐवजाद्वारे किंवा न्यायालयाच्या हुकूमनाम्याद्वारे झालेली वाटणी पुन्हा उघडली जात नाही.

परदेशात राहत असताना मी भारतातील मालमत्तेसाठी मृत्युपत्र करू शकतो का?

होय. साक्षांकनाच्या औपचारिकता पाळा आणि मृत्युपत्र व्यवस्थापक (executor) भारतात कसे काम करेल याचे नियोजन करा.

ही उत्तरे शैक्षणिक स्वरूपाचे सारांश आहेत; ती कोणत्याही वैयक्तिक प्रकरणावरील कायदेशीर सल्ला नाहीत.

नियुक्ती

गंभीर प्रश्नासाठी नीट वाचलेली कागदपत्रे हवीत.

भेटी पूर्वनियोजित वेळ घेऊन G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi येथे होतात. पत्रव्यवहार प्रमुख वकील वाचतात.

अस्वीकरण कार्यालय कोणत्या क्षेत्रांतील काम स्वीकारते हे या पानावर सांगितले आहे; हे पान माहितीपर आहे, बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियम (Bar Council of India Rules), प्रकरण II, भाग VI, नियम 36 यांचे पालन करून प्रसिद्ध केले आहे, आणि ही जाहिरात किंवा अशील मिळवण्याचा प्रयत्न नाही. येथील कोणताही मजकूर कायदेशीर सल्ला नाही, आणि हे पान वाचल्याने वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही.

हे पान बार कौन्सिल ऑफ इंडिया नियमांनी (Bar Council of India Rules) दिलेल्या परवानगीनुसार Lokesh Bhardwaj Law Offices च्या कामाविषयी सर्वसाधारण माहिती देते. हा कायदेशीर सल्ला नाही, आणि यामुळे वकील-अशील संबंध निर्माण होत नाही. LBLO कोणत्याही प्रकरणात केवळ लेखी मान्य केलेल्या नियुक्तीच्या आधारेच काम पाहते.

शेवटचा आढावा: 15/11/2026. Lokesh Bhardwaj Law Offices.

कायद्याची स्थिती 15/11/2026 रोजीची.

WhatsApp