ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਡਿਊ ਡਿਲੀਜੈਂਸ: ਕੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਾਲਕ ਹੈ?
ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਸੇ ਜਾਇਦਾਦ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ: ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਸ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਭਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿੱਥੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਸੇ ਜਾਇਦਾਦ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ:
- ਮਾਲਕੀ: ਕੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਾਇਜ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ?
- ਭਾਰ: ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਗਹਿਣੇ, ਕੁਰਕੀਆਂ, ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (acquisition) ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ?
- ਵਰਤੋਂ: ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਲਾਗੂ ਜ਼ੋਨਿੰਗ, ਇਮਾਰਤੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਹੇਠ, ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਦੇ ਮਿੱਥੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ, ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਿਕਣਯੋਗ ਹੈ, ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਜਾਂ ਨੁਕਸਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਿੱਟੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋਗੇ
- ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਲੜੀ (Title chain)
- ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਹ ਤਰਤੀਬ ਜੋ ਖੋਜ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕ ਲੱਭਦੀ ਹੈ।
- ਭਾਰ (Encumbrance)
- ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਗਹਿਣਾ, ਲੀਨ (lien), ਪਟਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬੋਝ।
- ਸਬ-ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਖੋਜ (Sub-Registrar search)
- ਰਜਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ।
- ਖ਼ਸਰਾ, ਖਤੌਨੀ, ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ (Khasra, khatauni, jamabandi)
- ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ।
- ਇੰਤਕਾਲ (Mutation)
- ਮਾਲ ਜਾਂ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ। ਇਹ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
- ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਰੀ (Power of attorney sale)
- ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ (Litigation search)
- ਜਾਇਦਾਦ ਬਾਰੇ ਝਗੜਿਆਂ ਲਈ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਖੋਜ।
- ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ (Public notice)
- ਖ਼ਰੀਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਰਾਜ਼ ਮੰਗਣ ਲਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਨੋਟਿਸ।
ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦਾ ਖੇਤਰ
ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਡਿਊ ਡਿਲੀਜੈਂਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ Lokesh Bhardwaj Law Offices (LBLO) ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ, ਵਪਾਰਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਜਾਇਦਾਦ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨਾਂ (SEZ) ਵਿਚਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਯੂਨਿਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਪੰਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ; ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਕੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫ਼ਲੈਟ ਜਾਂ ਖੇਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫ਼ੈਕਟਰੀ, ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਪਲਾਟ, ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਜਾਂ SEZ ਯੂਨਿਟ ਤੱਕ; ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ। ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ, ਤਿਆਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਦਮ ਵੱਖਰੇ ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਇਸ ਪੰਨੇ ਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਜਾਇਦਾਦ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।
ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਨੂੰ ਹਰ ਤਬਾਦਲੇ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਰਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਤੱਕ ਲੱਭਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਸਥਾਪਿਤ ਨਿਯਮ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
- ਵਿਕਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਜਿਸਟਰਡ ਡੀਡ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। Rs. 100 ਜਾਂ ਵੱਧ ਮੁੱਲ ਦੀ ਠੋਸ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਜਿਸਟਰਡ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਤ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ (ਧਾਰਾ 54, ਜਾਇਦਾਦ ਤਬਾਦਲਾ ਐਕਟ, 1882 (Transfer of Property Act, 1882))। ਇਸ ਲਈ ਵੇਚਣ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ (agreement to sell), ਜਨਰਲ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮੇ ਅਤੇ ਵਸੀਅਤ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਕਰੀਆਂ ("GPA ਵਿਕਰੀਆਂ") ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
- ਇੰਤਕਾਲ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾਜ ਮਾਲੀਆ ਜਾਂ ਟੈਕਸ ਉਗਰਾਹੁਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਮਾਲਕੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਇਦਾਦ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ ਚੱਲਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਬਾਦਲਾ ਉਸ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਧਾਰਾ 52, ਜਾਇਦਾਦ ਤਬਾਦਲਾ ਐਕਟ, 1882, lis pendens ਦਾ ਨਿਯਮ)।
- ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੋਜ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਜਾਇਦਾਦ ਤਬਾਦਲਾ ਐਕਟ, 1882 ਦੀ ਧਾਰਾ 3 ਹੇਠ, ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਲਿਖਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਅਸਲ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਵੀ।
- ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਲਕੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਮਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣੀ ਸੀ, ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੁਕਾਨ, ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਮਹਾਊਸ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਰਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ, ਇਮਾਰਤੀ ਉਪ-ਨਿਯਮਾਂ (building bye-laws) ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ
ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ 10 ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲਾਂ ਅਤੇ ਉਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਦਾਇਰਾ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਜਾਂਚ। ਜਾਇਦਾਦ, ਧਿਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਥੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਮ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਇਰਾ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਂ ਲਿਖਤੀ ਕੰਮ ਸੌਂਪਣ ਦੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ। ਮੁਵੱਕਿਲ ਜੋ ਕੁਝ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਡੀਡਾਂ, ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਜਾਂ ਪਟੇ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼, ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਨਕਸ਼ੇ, ਟੈਕਸ ਰਸੀਦਾਂ, ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਉਤਾਰੇ, ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਗ਼ਜ਼।
- ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪਛਾਣ। ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਅਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਰਵੇ, ਖ਼ਸਰਾ ਜਾਂ ਪਲਾਟ ਨੰਬਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸੈਕਟਰ, ਰਕਬਾ, ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਕੈਡਸਟ੍ਰਲ ਨਕਸ਼ਾ। ਡੀਡ, ਮਾਲ ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਕਬੇ ਜਾਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਲੜੀ। ਹਰ ਤਬਾਦਲੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਂਟ, ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਜਾਂ ਬੰਦੋਬਸਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਤੱਕ। ਹਰ ਕੜੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸਹੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਪਾਦਨ, ਪੂਰੀ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ। ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ, ਵਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਬੇਟ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲਾਂ। ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲਾਂ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਉਤਾਰੇ ਖ਼ੁਦ ਜਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪੋਰਟਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸਬ-ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਤੋਂ (ਰਜਿਸਟਰਡ ਡੀਡਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰ), ਤਹਿਸੀਲ ਜਾਂ ਮਾਲ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ (ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ, ਖਤੌਨੀ, ਇੰਤਕਾਲ, ਗਿਰਦਾਵਰੀ, ਨਕਸ਼ੇ), ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ (ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਅਲਾਟਮੈਂਟ, ਪਟਾ, ਟੈਕਸ), ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਚੱਕਬੰਦੀ, ਸੀਲਿੰਗ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ।
- ਭਾਰ ਦੀ ਖੋਜ। ਖੋਜ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸਬ-ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣੇ, ਚਾਰਜ, ਵੇਚਣ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਲਿਖਤਾਂ ਖੋਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿੱਤਾਂ (security interests) ਲਈ CERSAI ਰਜਿਸਟਰ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਖੋਜ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਦੀਵਾਨੀ, ਮਾਲ, ਖਪਤਕਾਰ, RERA, NCLT ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ, eCourts ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਪੋਰਟਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਦਾਅਵਿਆਂ, ਕੁਰਕੀਆਂ, ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਇਤਰਾਜ਼ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ। ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ, ਜ਼ੋਨਿੰਗ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਉਪ-ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ਕੰਪਲੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਕੂਪੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ, ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਜਾਂਚਾਂ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
- ਮੌਕੇ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ। ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ, ਖ਼ੁਦ ਜਾ ਕੇ ਜਾਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ, ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਬਜ਼ਾ, ਹੱਦਾਂ, ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਕਿਰਾਏਦਾਰ, ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਰਾਹ, ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦਿਸਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
- ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਸੌਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨੁਕਤੇ। ਨਤੀਜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਹੇਠਾਂ "ਰਿਪੋਰਟ" ਦੇਖੋ)। ਜਿੱਥੇ ਸੌਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ: ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ, ਸਹਿ-ਮਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਹੱਕ-ਤਿਆਗ, ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ, ਬਕਾਇਆਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ, ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਤੇ ਕੱਟਿਆ ਟੈਕਸ (TDS)।
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੋਰ ਜਾਂਚਾਂ
- ਕਬਜ਼ਾ: ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਆਧਾਰ ਤੇ। ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਲੰਮਾ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਬਜ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਕਬਜ਼ੇ (adverse possession) ਰਾਹੀਂ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ: ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਵੇਚਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ, ਵਿਕਲਪ (option) ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਕਾਰ ਦਾ ਹੱਕ (right of first refusal), ਭਾਵੇਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ।
- ਪਿਛਲੀਆਂ ਡੀਡਾਂ ਦੀ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ: ਲੜੀ ਵਿਚਲੀ ਜਿਸ ਡੀਡ ਤੇ ਸਹੀ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ (impound) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਦਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
- ਮਾਲਕੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗਹਿਣਾ: ਮੂਲ ਡੀਡਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਲਿਆ ਬੈਂਕ ਕਰਜ਼ਾ ਸਬ-ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਮੂਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਿਸੇ ਕਰਜ਼ਾਦਾਤਾ ਕੋਲ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਕਰਜ਼ਾ ਖਾਤੇ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾਦਾਤਾ ਦੇ ਨੋ-ਡਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਗੁਆਚੇ ਮੂਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼: ਜਿੱਥੇ ਮੂਲ ਡੀਡ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟ, ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ, ਗੁਆਚੀ ਡੀਡ ਦੀਆਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰਜਾਨਾ-ਪੱਤਰ (indemnity) ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕੁਰਕੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਦਾਅਵੇ: ਆਮਦਨ ਕਰ, GST ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਕੀਆਂ, ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਬੇਨਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਹੇਠ ਹੁਕਮ, ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਾਂ ਦੇ ਵਸੂਲੀ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ।
- ਬੇਨਾਮੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ: ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਨਿਕਾਸੀ (evacuee) ਜਾਇਦਾਦ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ; ਦੋਵਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਤੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਅਨੁਵਾਦ: ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਲੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੁਵੱਕਿਲ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਸਮਾਂ-ਹੱਦਾਂ: ਕੋਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਖੇ ਜਾਣ (ਨਿਸ਼ਪਾਦਨ) ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ (ਧਾਰਾ 23, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1908 (Registration Act, 1908))। ਇੰਤਕਾਲ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਜਾਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ LBLO ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਕੰਮ ਦਾ ਘੇਰਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਫ਼ੋਰਮ ਜਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਉੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਵਕੀਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਇੱਕੋ ਜ਼ਰੀਏ ਰਾਹੀਂ ਮੁਵੱਕਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਰਚੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਵੱਕਿਲ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਐਂਗੇਜਮੈਂਟ ਲੈਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੌਣ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਖ਼ਰੀਦ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਾਂਚਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਧਿਰਾਂ ਕੌਣ ਹਨ।
ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ
| ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ | ਕੀ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਇਕੱਲਾ ਮਾਲਕ | ਪਛਾਣ (PAN, ਆਧਾਰ, ਮਾਲਕੀ ਡੀਡ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈ ਫ਼ੋਟੋ), ਵਿਆਹੁਤਾ ਸਥਿਤੀ ਜਿੱਥੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਜਾਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜਾਇਦਾਦ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਨਾਂ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲੜੀ ਦੇ ਹਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। |
| ਸਹਿ-ਮਾਲਕ | ਕਿ ਹਰ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਵੇਚ ਸਕਦਾ। |
| ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਾਲਕ ਦੇ ਵਾਰਸ | ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ, ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ (ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ, ਈਸਾਈ, ਪਾਰਸੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ (Indian Succession Act)), ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ, ਕੋਈ ਵਸੀਅਤ (ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਬੇਟ, ਜੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾਦਾਤਾ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇ), ਨਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਕ-ਤਿਆਗ ਡੀਡਾਂ (relinquishment deeds), ਅਤੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇੰਤਕਾਲ। |
| ਹਿੰਦੂ ਅਣਵੰਡਿਆ ਪਰਿਵਾਰ (HUF) | ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ HUF ਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਕਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੋੜ ਜਾਂ ਲਾਭ, ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਸਹਿ-ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ (coparceners) ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ। ਧੀਆਂ ਹੁਣ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸਹਿ-ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹਨ। |
| ਨਾਬਾਲਗ | ਹਿੰਦੂ ਨਾਬਾਲਗ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਲਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਬਾਲਗ ਦੀ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਵੇਚ ਸਕਦਾ (ਧਾਰਾ 8(2), ਹਿੰਦੂ ਨਾਬਾਲਗੀ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਐਕਟ, 1956 (Hindu Minority and Guardianship Act, 1956))। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਬਾਲਗ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰੱਦ ਕਰਨਯੋਗ (voidable) ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਲਗ ਦੇ ਅਣਵੰਡੇ ਹਿੱਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। |
| ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਮਰੱਥ ਵਿਅਕਤੀ | ਵਿਕਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਰਾਹੀਂ, ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ। |
| ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ LLP | ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦਾ ਮਤਾ, ਚਾਰਟਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀਜ਼ ਕੋਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਚਾਰਜ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਇਦਾਦ ਪੂਰਾ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਪੂਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ (undertaking) ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਤਾ, ਅਤੇ ਕੀ ਕੋਈ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਜਾਂ ਸਮਾਪਤੀ (winding-up) ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਵਿੱਚ ਮੋਰੇਟੋਰੀਅਮ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ਭਾਈਵਾਲੀ ਫ਼ਰਮ | ਭਾਈਵਾਲੀ ਡੀਡ, ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਡੀਡ ਮੰਗ ਕਰੇ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ। |
| ਟਰੱਸਟ, ਸੋਸਾਇਟੀ, ਮੰਦਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਚਰਚ ਜਾਂ ਵਕਫ਼ | ਟਰੱਸਟ ਡੀਡ ਜਾਂ ਉਪ-ਨਿਯਮ, ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਵੇਚਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ, ਚੈਰਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਾਂ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕੋਈ ਇਜਾਜ਼ਤ। ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਚੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। |
| ਗ਼ੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ | ਲੀਗਲਾਈਜ਼ ਜਾਂ ਅਪੋਸਟਿਲ ਕੀਤੇ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਜੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮਾ, ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਉੱਚੀ ਦਰ ਤੇ ਸਰੋਤ ਤੇ ਕੱਟਿਆ ਟੈਕਸ। |
| ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮਾ ਧਾਰਕ | ਮੂਲ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮਾ, ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਹ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ (principal) ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਏਜੰਸੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹਿੱਤ ਜੁੜਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ (coupled with an interest)। |
| ਬੈਂਕ, ਲਿਕਵੀਡੇਟਰ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤ (ਨਿਲਾਮੀ ਵਿਕਰੀ) | ਵਿਕਰੀ ਨੋਟਿਸ, ਰਾਖਵੀਂ ਕੀਮਤ (reserve price), ਵਿਕਰੀ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ, ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਕਾਏ ਅਤੇ ਦਾਅਵੇ ਜੋ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਲਾਮੀ ਵਿਕਰੀਆਂ "ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹੈ" (as is where is) ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਰੀ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। |
| ਬਿਲਡਰ ਜਾਂ ਡਿਵੈਲਪਰ | ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ, ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਸਹਿਯੋਗ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ (collaboration agreement), ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, RERA ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਿੱਤ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਹਿਣੇ। |
ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ
| ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ | ਕੀ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ | ਕੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਰੀਦ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀਹਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। |
| NRI ਜਾਂ OCI | ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮਹਾਊਸ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਅਦਾਇਗੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭੇਜੀ ਰਕਮ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੇ ਗ਼ੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। |
| ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀ | ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਜੋ OCI ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਨਿਯਮ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਹੇਠ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਬ੍ਰਾਂਚ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜਾਂ NRI ਜਾਂ OCI ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਰੀਦੀ ਇੱਕ ਜਾਇਦਾਦ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਚੀਨ, ਇਰਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਭੂਟਾਨ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਮਕਾਊ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਲੈਣ ਜਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਪਟੇ ਤੋਂ ਸਿਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ OCI ਕਾਰਡ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। |
| ਕੰਪਨੀ, LLP ਜਾਂ ਟਰੱਸਟ | ਆਪਣੇ ਚਾਰਟਰ ਹੇਠ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਮਤਾ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ। |
| ਹੋਮ ਲੋਨ ਵਾਲਾ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ | ਬੈਂਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ ਜੋ ਕਰਜ਼ਾਦਾਤਾ ਮੰਗੇਗਾ। |
ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਭਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਹਰ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਤੱਕ ਜੋ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲੀ ਪਰਤ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਆਮ ਹਨ; ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਪੱਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਕਸਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
Aਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜਾਇਦਾਦ (ਮਕਾਨ, ਪਲਾਟ, ਬਿਲਡਰ ਫ਼ਲੋਰ, ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ)
- ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਕਿਸਮ: ਫ਼੍ਰੀਹੋਲਡ ਜਾਂ ਲੀਜ਼ਹੋਲਡ; ਲੀਜ਼ਹੋਲਡ ਲਈ, ਪਟੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਫ਼੍ਰੀਹੋਲਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ (ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ DDA ਤਬਦੀਲੀ), ਅਤੇ ਕੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਪਟਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।
- ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਇਮਾਰਤੀ ਨਕਸ਼ਾ: ਕਿ ਨਕਸ਼ਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਣੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਉਚਾਈ, ਕਵਰੇਜ, FAR, ਸੈੱਟਬੈਕ ਅਤੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਕੰਪਲੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਕੂਪੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ: ਆਕੂਪੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਜਾਂ ਫ਼ਲੋਰ ਤੇ ਸੀਲਿੰਗ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਹੋਮ ਲੋਨ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਮਿਲੇ।
- ਇਮਾਰਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮ: ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 02/07/2024 ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈ ਕੀਤੀ ਸਟਿਲਟ-ਪਲੱਸ-ਚਾਰ-ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਨੀਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 02/04/2026 ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 27/04/2026 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਟਾਊਨ ਐਂਡ ਕੰਟਰੀ ਪਲਾਨਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕੇਸ ਚੱਲਦੇ ਸਮੇਂ ਸਟਿਲਟ-ਪਲੱਸ-ਚਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਣੀ ਚੌਥੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ, ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਖ਼ਾਸ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।
- ਕਾਲੋਨੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕਾਲੋਨੀ, ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਲੋਨੀ (ਅਤੇ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਜਾਇਦਾਦੀ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ), ਨਿਯਮਤ ਕੀਤੀ ਕਾਲੋਨੀ, ਲਾਲ ਡੋਰਾ ਜਾਂ ਵਧਾਏ ਲਾਲ ਡੋਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ, ਕੀ ਕਾਲੋਨੀ ਟਾਊਨ ਐਂਡ ਕੰਟਰੀ ਪਲਾਨਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ 2021 (Master Plan for Delhi 2021) ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ 20/08/2026 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ 2047 (Master Plan for Delhi 2047) ਨੋਟੀਫ਼ਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ।
- ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ: ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ (ਨਿਯਮਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ) ਐਕਟ, 2016 (Real Estate (Regulation and Development) Act, 2016) ਹੇਠ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਐਕਟ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਕਬੇ ਅਤੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਇਹ ਹੱਦਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ 200 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਛੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ), RERA ਪੋਰਟਲ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬਿਲਡਰ ਦਾ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ, ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਫ਼ਾਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ (agreement for sale)।
- ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ: ਸ਼ੇਅਰ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਜਾਂ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ, ਸੋਸਾਇਟੀ ਜਾਂ RWA ਤੋਂ ਨੋ-ਡਿਊਜ਼, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟੈਕਸ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਕਾਏ।
ਫ਼ਲੈਟ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਚੈੱਕਲਿਸਟ ਵੀ ਦੇਖੋ।
Bਵਪਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ (ਦੁਕਾਨ, ਦਫ਼ਤਰ, ਸ਼ੋਅਰੂਮ, ਹੋਟਲ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਵਰਤੋਂ)
- ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ: ਕੀ ਪਲਾਟ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਲਾਟ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਸੜਕ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੇਠ ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਨਵਰਜ਼ਨ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਤੇ।
- ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲਾਇਸੈਂਸ: ਅੱਗ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ, ਟ੍ਰੇਡ ਲਾਇਸੈਂਸ, ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ, ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਪਾਰਕ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ।
- ਕਿਰਾਏਦਾਰੀਆਂ: ਮੌਜੂਦਾ ਕਿਰਾਏਦਾਰ, ਪਟੇ ਜਾਂ ਲੀਵ ਐਂਡ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਕਿਰਾਇਆ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਅਤੇ ਲੌਕ-ਇਨ ਮਿਆਦ, ਜੋ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਬਕਾਇਆ ਰਕਮਾਂ: ਵਪਾਰਕ ਦਰਾਂ ਤੇ ਬਕਾਇਆ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟੈਕਸ, ਅਤੇ ਕਨਵਰਜ਼ਨ ਜਾਂ ਵਾਧੂ FAR ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ।
Cਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ
- ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ: ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਜਾਂ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (record of rights), ਖਤੌਨੀ, ਹਾਲੀਆ ਫ਼ਸਲੀ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ਸਰਾ ਗਿਰਦਾਵਰੀ, ਇੰਤਕਾਲ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (ਸ਼ਜਰਾ ਜਾਂ ਅਕਸ ਸ਼ਜਰਾ), ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ। ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਮਾਲਕੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕੌਣ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਕੁਝ ਰਾਜ ਗ਼ੈਰ-ਖੇਤੀਹਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਰੀਦ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਧ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ 13 ਵਿੱਚੋਂ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ) ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਗ਼ੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ (OCI) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਨਿਯਮਾਂ ਹੇਠ, ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਸਿਵਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਮਹਾਊਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ।
- ਤਬਾਦਲੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਐਕਟ, 1954 (Delhi Land Reforms Act, 1954) ਭੂਮੀਧਰ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਤਬਾਦਲੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਲਡਿੰਗ ਐਕਟ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਹੱਦ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਖੇਤੀ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਉਸ ਐਕਟ ਹੇਠ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਲਿੰਗ, ਟੁਕੜੇ ਹੋਣ (fragmentation), ਚੱਕਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੋਲਡਿੰਗਾਂ: ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ (ਮੁਸ਼ਤਰਕਾ ਖਾਤਾ), ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਕੀ ਤਕਸੀਮ (partition) ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ।
- ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਮਲਾਤ, ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ, ਵਕਫ਼, ਨਿਕਾਸੀ, ਜੰਗਲਾਤ, ਨਜ਼ੂਲ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ; ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਯੋਜਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
- ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਬਦੀਲੀ: ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਫ਼ਾਰਮਹਾਊਸ, ਗੋਦਾਮ, ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਜਾਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਤਬਦੀਲੀ (CLU) ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਖੇਤੀ (NA) ਇਜਾਜ਼ਤ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਂ-ਹੱਦਾਂ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਦੇਖੋ।
Dਉਦਯੋਗਿਕ ਜਾਇਦਾਦ
- ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਪਟਾ: ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਲਾਟ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਅਥਾਰਟੀ (ਜਿਵੇਂ DSIIDC, HSIIDC, UPSIDA, MIDC, GIDC ਜਾਂ RIICO) ਤੋਂ ਲੀਜ਼ਹੋਲਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਪਟਾ ਡੀਡ ਵਿੱਚ ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਉਦਯੋਗ, ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤਾਰੀਖ਼, ਤਬਾਦਲੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ, ਤਬਾਦਲਾ ਖ਼ਰਚੇ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਕੋਈ ਜ਼ਬਤੀ ਜਾਂਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਤਬਦੀਲੀ: ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਸਟੇਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਯੂਨਿਟ ਲਈ, CLU ਜਾਂ NA ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ।
- ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਕੀ ਮਿੱਥਿਆ ਉਦਯੋਗ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦਾ ਜਨਵਰੀ 2025 ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ 419 ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ (125), ਸੰਤਰੀ (137), ਹਰੀ (94), ਚਿੱਟੀ (54) ਅਤੇ ਨੀਲੀ (ਨੌਂ) ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੱਖੋਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ (consent to establish) ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ (consent to operate) ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।
- ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ: ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ (Environment Impact Assessment Notification) ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਅੱਗ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਲੋਡ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ।
- ਬਕਾਏ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚੇ: ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਬਕਾਏ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਖ਼ਰਚੇ, ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀਜ਼ ਕੋਲ ਯੂਨਿਟ ਵਿਰੁੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੋਈ ਚਾਰਜ।
Eਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ
- ਜ਼ੋਨ ਖ਼ੁਦ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ ਐਕਟ, 2005 (Special Economic Zones Act, 2005) ਹੇਠ SEZ ਦਾ ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ, ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਅਪਰੂਵਲ ਤੋਂ ਡਿਵੈਲਪਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿਵੈਲਪਰ ਦਾ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਜਾਂ ਪਟਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ ਨਿਯਮ, 2006 (Special Economic Zones Rules, 2006) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਲਗਾਤਾਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਕਬਾ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ; 03/06/2025 ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈ ਕੀਤੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਪੁਰਜ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ SEZ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਹੈਕਟੇਅਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
- ਭਾਰ: SEZ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। 2025 ਦੀ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਕੋਲ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਪਟੇ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਅਪਰੂਵਲ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਖੇਤਰ: ਯੂਨਿਟ ਜਾਂ ਪਲਾਟ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਲਾਭ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
- ਯੂਨਿਟ: ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪੱਤਰ (Letter of Approval) ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਡ-ਕਮ-ਲੀਗਲ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਡਿਵੈਲਪਰ ਤੋਂ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਪਟੇ ਜਾਂ ਸਬ-ਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਂਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਨਿਰਮਾਣ, ਸੇਵਾਵਾਂ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਗੋਦਾਮ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਕਮਾਈ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਟੈਰਿਫ਼ ਖੇਤਰ (domestic tariff area) ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ। 2025 ਦੀ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਕਾਈ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਯੂਨਿਟ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਤਿਆਰ ਮਾਲ ਵੀ ਲਾਗੂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਟੈਰਿਫ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ: ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ, ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ, ਜਾਂ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਡੀ-ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਤੀਜੇ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ ਵੀ ਦੇਖੋ।
Fਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਜਾਇਦਾਦ (DDA, Noida, Greater Noida, YEIDA, HSVP, GMADA ਅਤੇ ਹੋਰ)
- ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ: ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਪੱਤਰ, ਮੰਗ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀ ਦੀਆਂ ਰਸੀਦਾਂ, ਕਬਜ਼ਾ ਪੱਤਰ, ਅਤੇ ਅਥਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪਟਾ ਡੀਡ ਜਾਂ ਕਨਵੇਅੰਸ ਡੀਡ।
- ਤਬਾਦਲੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ: ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਕਰੀ ਲਈ, ਤਬਾਦਲਾ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਤੇ, ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਬਾਦਲਾ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਜਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੱਤਰ ਹਰ ਪਿਛਲੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਆਖ਼ਰੀ ਲਈ ਨਹੀਂ।
- ਪਟੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ: ਉਸਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਮਾਂ-ਹੱਦਾਂ, ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਵਰਤੋਂ, ਪਟੇ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕਮੁਸ਼ਤ ਪਟਾ ਕਿਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਰੱਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈਣ (resumption) ਦਾ ਕੋਈ ਹੁਕਮ।
- ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬਿਲਡਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ: ਕੀ ਬਿਲਡਰ ਨੇ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬਕਾਏ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਅਦਾ ਬਕਾਇਆਂ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲੈਟਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰੋਕ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ (ਅਥਾਰਟੀ, ਬਿਲਡਰ, ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ) ਅਤੇ ਸਬ-ਲੀਜ਼ ਡੀਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਫ਼੍ਰੀਹੋਲਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ: ਜਿੱਥੇ ਤਬਦੀਲੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਨਵੇਅੰਸ ਡੀਡ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
Gਗਰੁੱਪ ਹਾਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ
- ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਫ਼ਲੈਟ: ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ (ਅਕਸਰ DDA ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਪਟਾ), ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਅਤੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਨੋ-ਡਿਊਜ਼ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ।
- ਗਰੁੱਪ ਹਾਊਸਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ: ਲਾਇਸੈਂਸ, ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ਆਕੂਪੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਮਾਲਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਐਲਾਨ ਡੀਡ (deed of declaration), ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ।
- ਝਗੜੇ: ਸੋਸਾਇਟੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਾਰੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਜਾਂ ਖਪਤਕਾਰ ਫ਼ੋਰਮ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਕੋਈ ਝਗੜਾ।
Hਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇੜੇ ਫ਼ਾਰਮਹਾਊਸ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ
- ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਹੇਠ ਫ਼ਾਰਮਹਾਊਸਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪਲਾਟ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਢਕਿਆ ਰਕਬਾ ਕਿੰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।
- ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤੀਕਰਨ: ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ), ਕੋਈ ਨਿਯਮਤੀਕਰਨ ਜਾਂ ਕਨਵਰਜ਼ਨ ਖ਼ਰਚੇ, ਅਤੇ ਕੀ ਉਸਾਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤਸ਼ੁਦਾ ਕਵਰੇਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
- ਕੌਣ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਭਾਗ C ਵਿਚਲੀਆਂ ਖੇਤੀਹਰ ਅਤੇ NRI ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Iਗੋਦਾਮ, ਕੋਲਡ ਸਟੋਰ, ਹੋਟਲ, ਹਸਪਤਾਲ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ
- ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ: ਗੋਦਾਮ, ਹੋਟਲ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਫ਼ਿਊਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਉਸ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜ਼ੋਨ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਜੋ ਉਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਹੋਟਲ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਲਈ ਅੱਗ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ, ਸਕੂਲ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ, ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਲਈ ਵਿਸਫੋਟਕ ਅਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ)।
- ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ: ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਰਿਆਇਤੀ ਦਰਾਂ ਤੇ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਮੂਲ ਅਲਾਟੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਰੀ ਤੇ ਰੋਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਚੱਲਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ: ਲਾਇਸੈਂਸ, ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਪਟੇ ਅਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਅਕਸਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Jਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦੀ ਜਾਇਦਾਦ
- SARFAESI ਹੇਠ ਬੈਂਕ ਨਿਲਾਮੀਆਂ ਅਤੇ DRT ਵਿਕਰੀਆਂ: ਮੰਗ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਨੋਟਿਸ, ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਲਾਮੀ ਨੋਟਿਸ ਅਤੇ ਰਾਖਵੀਂ ਕੀਮਤ, ਵਿਕਰੀ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ। ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਦੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਅਦਾਲਤੀ ਅਤੇ ਲਿਕਵੀਡੇਸ਼ਨ ਵਿਕਰੀਆਂ: ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਹੁਕਮ, ਜਾਂ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਵਿੱਚ ਲਿਕਵੀਡੇਟਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਅਥਾਰਟੀ (Adjudicating Authority) ਦਾ ਹੁਕਮ।
- ਸਿਰ ਲਏ ਬਕਾਏ: ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟੈਕਸ, ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਬਕਾਏ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਕਾਏ ਅਤੇ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਲਾਮੀ ਨੋਟਿਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Kਧਾਰਮਿਕ, ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਅਰਥ ਜਾਇਦਾਦ
- ਵਕਫ਼: ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵਕਫ਼ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਵਕਫ਼ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ 2025 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਈ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਮੰਦਰ, ਮੱਠ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟ: ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਕੀ ਰਾਜ ਦਾ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਜਾਂ ਚੈਰਿਟੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜਾਇਦਾਦ ਸ਼ੇਬੈਤ ਜਾਂ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕੋਈ ਮਾਲਕੀ ਡੀਡ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਚਿਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ
ਜਾਇਦਾਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਧੋਖਾਧੜੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਸਣ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।
- ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੋਟੋਕਾਪੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਮਾਲਕੀ ਡੀਡ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੈ।
- ਕੀਮਤ ਕੁਲੈਕਟਰ ਰੇਟ (circle rate) ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਭਾਅ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਅਦਾਇਗੀ ਨਕਦ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਬਹੁਤ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਲਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇੰਤਕਾਲ ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
- ਵਿਕਰੀ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰਨਾਮਾ ਧਾਰਕ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
- ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦਸਤਖ਼ਤ, ਫ਼ੋਟੋਆਂ, ਨਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
- ਡੀਡ ਵਿਚਲਾ ਰਕਬਾ, ਹੱਦਾਂ ਜਾਂ ਖ਼ਸਰਾ ਨੰਬਰ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
- ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਨੂੰ ਵਿਕਰੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
- ਇੱਕੋ ਜਾਇਦਾਦ ਦੋ ਵੇਚਣ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਜਾਇਦਾਦ ਅਜਿਹੇ ਬਿਲਡਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਿਲਡਰ ਨੇ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਬਕਾਏ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ RERA ਹੇਠ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- ਸਟੈਂਪ ਪੇਪਰ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਿੱਠ-ਲਿਖਤ (endorsement) ਜਾਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲ ਸਬ-ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ।
- ਖੋਜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੌਦਾ ਛੇਤੀ ਮੁਕਾਉਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ
ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਿੱਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਨਤੀਜਾ ਉਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ, ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਸਕੇ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
- ਇੱਕ ਪੰਨੇ ਦਾ ਸਾਰ: ਜਾਇਦਾਦ, ਧਿਰਾਂ, ਸਿੱਟਾ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ।
- ਜਾਂਚੇ ਗਏ ਹਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਫ਼ਤਰ ਸਮੇਤ ਜਿੱਥੋਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲ ਲਈ ਗਈ।
- ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਲੜੀ, ਮੂਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਲਕ ਤੱਕ ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕੜੀ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼, ਨੁਕਸਦਾਰ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਨਯੋਗ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਕੇ।
- ਭਾਰ, CERSAI ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ।
- ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਤੀਜੇ: ਜ਼ੋਨਿੰਗ, ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਕੰਪਲੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਕੂਪੇਸ਼ਨ, ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ।
- ਲੱਭੇ ਗਏ ਨੁਕਸ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਦਮ।
- ਸਿੱਟਾ, ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ।
- ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ।
- ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ: ਕੀ ਤਸਦੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ।
ਸਿੱਟਾ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ:
| ਸਿੱਟਾ | ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ | ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |
|---|---|---|
| ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਿਕਣਯੋਗ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ | ਲੜੀ ਦੀ ਹਰ ਕੜੀ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਕੋਈ ਭਾਰ ਜਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਿੱਥੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। | ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਸੌਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। |
| ਸਾਫ਼, ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ | ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰਨਯੋਗ ਨੁਕਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾ ਛੁਡਾਇਆ ਗਹਿਣਾ, ਕਿਸੇ ਸਹਿ-ਵਾਰਸ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੀ ਘਾਟ, ਲਟਕਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਫ਼ਰਕ। | ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੁਧਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। |
| ਨੁਕਸਦਾਰ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ | ਨੁਕਸ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ GPA ਵਿਕਰੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਲੋਂ ਵਰਜਿਤ ਤਬਾਦਲਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਦਾਅਵਾ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋ ਮਿੱਥੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। | ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੋ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ, ਅਤੇ ਕੀ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। |
ਰਿਪੋਰਟ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਕਾਰਡ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਛੇਤੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ: ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦਾ ਪੈਕ
ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਉਹੀ ਕਦਮ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
- ਮਾਲਕੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲਾਂ ਦਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੈੱਟ;
- ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਲੜੀ;
- ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ; ਅਤੇ
- ਲੱਭੇ ਗਏ ਨੁਕਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਜਾਂ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਦਮ, ਜਿਵੇਂ ਸਹਿ-ਵਾਰਸਾਂ ਤੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਲੈਣਾ, ਗਹਿਣਾ ਛੁਡਾਉਣਾ, ਇੰਤਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਵਾਉਣਾ।
ਲੋਕ ਜੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਕੀ GPA ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਵਿਕਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਲਕੀ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਾਇਦਾਦ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ (sale deed) ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਣੋ ਵਿੱਚ GPA ਵਾਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਰੀਦਣ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਕੀ ਵੇਚਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਮਾਲਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦੇਖੋ।
ਇੰਤਕਾਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਇੰਤਕਾਲ (mutation) ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ (title) ਰਜਿਸਟਰਡ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਕਿੰਨਾ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 30 ਸਾਲ, ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਗ੍ਰਾਂਟ, ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਜਾਂ ਬੰਦੋਬਸਤ ਤੱਕ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਦੇਵੇ।
ਕੀ ਭਾਰ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ (encumbrance certificate) ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਬ-ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਏ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਕੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਲਏ ਕਰਜ਼ੇ, ਗ਼ੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ, ਮੁਕੱਦਮੇ, ਕੁਰਕੀਆਂ ਜਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।
ਕੀ NRI ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਮਹਾਊਸ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਨਹੀਂ। NRI ਜਾਂ OCI ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਆਕੂਪੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਿਲਡਰ ਫ਼ਲੋਰ ਜਾਂ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮਾਨੇ, ਸੀਲਿੰਗ ਜਾਂ ਹੋਮ ਲੋਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਸਾਫ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਜੋ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀ ਜੋ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਫੜੀ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਗ਼ੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਦਾਅਵਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਾਂਚਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ।
ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਲੜੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਖੋਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਕਲਾਂ ਕਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਜਾਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਕੰਮ ਸੌਂਪਣ ਦੇ ਪੱਤਰ (engagement letter) ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਜਵਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰ ਹਨ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰੀਫ਼ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਵੇ।
ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ਵਿਖੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਪ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪੰਨਾ Lokesh Bhardwaj Law Offices ਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਹੇਠ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਮੁਵੱਕਿਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। LBLO ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਸੌਂਪਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਖ਼ਰੀ ਸਮੀਖਿਆ: 14/11/2026। Lokesh Bhardwaj Law Offices। ਕਾਨੂੰਨ 14/11/2026 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ।
← ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ