ഇന്ത്യയിൽ നോട്ടീസ് നൽകലും തെളിവെടുപ്പും വിദേശ നടപടികൾക്കായി
ഇന്ത്യയ്ക്കു പുറത്തുള്ള ഒരു കോടതിക്ക് ഇന്ത്യയിലുള്ള ഒരാൾക്ക് രേഖകൾ നൽകേണ്ടിവരുമ്പോൾ, ഇവിടെയുള്ള സാക്ഷിയിൽ നിന്ന് തെളിവെടുക്കേണ്ടിവരുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യൻ നിയമം എന്തു പറയുന്നു എന്നതിന്റെ പ്രസ്താവന വേണ്ടിവരുമ്പോൾ, വഴി നിശ്ചയിക്കുന്നത് ഹേഗ് സർവീസ്, എവിഡൻസ് കൺവെൻഷനുകൾ, സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിത, 1908 (Code of Civil Procedure, 1908), ആ കൺവെൻഷനുകൾ പ്രകാരമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ എന്നിവയാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ
- സർവീസ്. 01/08/2007 മുതൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രാബല്യത്തിലുള്ള ഹേഗ് സർവീസ് കൺവെൻഷനിൽ ഇന്ത്യ കക്ഷിയാണ്. അഭ്യർത്ഥനകൾ ഇംഗ്ലീഷിലോ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനത്തോടെയോ, കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിയായ നിയമ, നീതിന്യായ മന്ത്രാലയത്തിലെ നിയമകാര്യ വകുപ്പിലേക്ക് പോകുന്നു.
- തപാൽ ഇല്ല, നേരിട്ടുള്ള സർവീസ് ഇല്ല. തപാൽ വഴിയുള്ള സർവീസ് ഉൾപ്പെടെ ആർട്ടിക്കിൾ 10-ലെ എല്ലാ ബദൽ രീതികളെയും താൻ എതിർക്കുന്നുവെന്ന് ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി വഴിയാണ് ആസൂത്രണം ചെയ്യേണ്ടത്.
- തെളിവ്. 08/04/2007 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിലുള്ള ഹേഗ് എവിഡൻസ് കൺവെൻഷനിൽ ഇന്ത്യ കക്ഷിയാണ്; എന്നാൽ അതിന്റെ അക്സഷൻ അംഗീകരിച്ച രാജ്യങ്ങളുമായി മാത്രം. അമേരിക്ക 2007-ൽ അംഗീകരിച്ചു; യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിന്റെ അംഗീകാരം 10/05/2026-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു.
- വിചാരണയ്ക്കു മുമ്പുള്ള ഡിസ്കവറി. രേഖകളുടെ പൊതുവായ, വിചാരണയ്ക്കു മുമ്പുള്ള ഡിസ്കവറിക്കായുള്ള ലെറ്റേഴ്സ് ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് ഇന്ത്യ നടപ്പാക്കില്ല. അഭ്യർത്ഥനയിൽ വ്യക്തമാക്കിയ പ്രത്യേക രേഖകൾ മാത്രമേ ആവശ്യപ്പെടാനാകൂ.
- ഇന്ത്യൻ നിയമം. വിദേശ കോടതികൾ സാധാരണയായി ഇന്ത്യൻ നിയമം സ്വീകരിക്കുന്നത്, എൻറോൾ ചെയ്ത ഒരു ഇന്ത്യൻ അഭിഭാഷകന്റെ അഭിപ്രായ തെളിവായാണ്: നോട്ടറിക്കോ കോൺസുലാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ മുമ്പാകെ ഒപ്പിട്ട്, മറ്റൊരു കൺവെൻഷൻ രാജ്യത്ത് ഉപയോഗിക്കാൻ അപ്പോസ്റ്റിൽ ചെയ്ത സത്യവാങ്മൂലമോ പ്രഖ്യാപനമോ ആയി.
നിങ്ങൾ കേൾക്കാനിടയുള്ള പദങ്ങൾ
- കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി (Central Authority)
- വിദേശത്തു നിന്നുള്ള അഭ്യർത്ഥനകൾ സ്വീകരിക്കാൻ ഓരോ കൺവെൻഷൻ രാജ്യവും നിയോഗിക്കുന്ന ഓഫീസ്. ഇന്ത്യയ്ക്ക് അത് നിയമ, നീതിന്യായ മന്ത്രാലയമാണ് (നിയമകാര്യ വകുപ്പ്); തെളിവിന്, ഹൈക്കോടതികളും നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
- സർവീസിനുള്ള അഭ്യർത്ഥന (Request for service)
- നൽകേണ്ട രേഖ സഹിതം, രണ്ടു പകർപ്പുകളിൽ, വിദേശ കോടതിയോ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ അയയ്ക്കുന്ന ഹേഗ് മാതൃകാ ഫോം.
- സർവീസ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (Certificate of service)
- രേഖ എങ്ങനെ, എവിടെ, എപ്പോൾ നൽകി, അല്ലെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് നൽകിയില്ല എന്നു വ്യക്തമാക്കി, ഇന്ത്യയിൽ പൂരിപ്പിച്ച് അപേക്ഷകന് തിരിച്ചയയ്ക്കുന്ന ഫോം.
- ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് (Letter of request, letter rogatory)
- തെളിവെടുക്കാനോ മറ്റേതെങ്കിലും ജുഡീഷ്യൽ നടപടി ചെയ്യാനോ ഒരു രാജ്യത്തെ കോടതി മറ്റൊരു രാജ്യത്തെ കോടതിയോട് നടത്തുന്ന അഭ്യർത്ഥന.
- കമ്മീഷൻ (Commission)
- സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 78, ഓർഡർ XXVI എന്നിവ പ്രകാരം, ഒരു സാക്ഷിയെ വിസ്തരിക്കാൻ ഒരു കോടതിയെയോ വ്യക്തിയെയോ ഇന്ത്യൻ കോടതി നിയമിക്കുന്ന ഉത്തരവ്.
- വിചാരണയ്ക്കു മുമ്പുള്ള ഡിസ്കവറി (Pre-trial discovery)
- വിചാരണയ്ക്കു മുമ്പ് എതിർകക്ഷിയിൽ നിന്ന് രേഖകൾ നേടാനുള്ള കോമൺ ലോ നടപടിക്രമം. പ്രത്യേക രേഖകൾക്കപ്പുറം അതിനുള്ള അഭ്യർത്ഥനകൾ നടപ്പാക്കില്ലെന്ന് എവിഡൻസ് കൺവെൻഷന്റെ ആർട്ടിക്കിൾ 23 പ്രകാരം ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
- അപ്പോസ്റ്റിൽ (Apostille)
- നോട്ടറൈസ് ചെയ്ത സത്യവാങ്മൂലം ഉൾപ്പെടെ ഒരു പൊതുരേഖ മറ്റൊരു കൺവെൻഷൻ രാജ്യത്ത് ഉപയോഗിക്കാൻ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്ന, ഹേഗ് അപ്പോസ്റ്റിൽ കൺവെൻഷൻ പ്രകാരമുള്ള സർട്ടിഫിക്കറ്റ്. ഇന്ത്യയിൽ അത് നൽകുന്നത് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയമാണ്.
- ലീഗലൈസേഷൻ (Legalisation)
- രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾക്കുമിടയിൽ അപ്പോസ്റ്റിൽ കൺവെൻഷൻ ബാധകമല്ലാത്തിടത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന, രേഖ നൽകുന്ന രാജ്യത്തിന്റെയും സ്വീകരിക്കുന്ന രാജ്യത്തിന്റെ എംബസിയുടെയും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തലുകളുടെ ശൃംഖല.
വിശദമായി
ഇന്ത്യയിൽ നോട്ടീസ് നൽകൽ (Service of process)
ഹേഗ് സർവീസ് കൺവെൻഷൻ
സിവിൽ അല്ലെങ്കിൽ വാണിജ്യ കാര്യങ്ങളിലെ ജുഡീഷ്യൽ, എക്സ്ട്രാജുഡീഷ്യൽ രേഖകൾ വിദേശത്ത് നൽകുന്നതു സംബന്ധിച്ച 15/11/1965-ലെ ഹേഗ് കൺവെൻഷനിൽ ഇന്ത്യ 23/11/2006-ന് ചേർന്നു. 01/08/2007-ന് കൺവെൻഷൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ഒരു ജുഡീഷ്യൽ അല്ലെങ്കിൽ എക്സ്ട്രാജുഡീഷ്യൽ രേഖ സർവീസിനായി വിദേശത്തേക്ക് അയയ്ക്കേണ്ടിവരികയും രേഖ ലഭിക്കേണ്ട വ്യക്തിയുടെ വിലാസം അറിയുകയും ചെയ്യുമ്പോഴെല്ലാം സിവിൽ അല്ലെങ്കിൽ വാണിജ്യ കാര്യങ്ങളിൽ അത് ബാധകമാണ് (ആർട്ടിക്കിൾ 1).
ഇന്ത്യയുടെ കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി നിയമ, നീതിന്യായ മന്ത്രാലയത്തിലെ നിയമകാര്യ വകുപ്പാണ്. ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ഹേഗ് കോൺഫറൻസിന്റെ പേജുകൾ രണ്ടു കൺവെൻഷനുകൾക്കും കീഴിൽ വകുപ്പിന് വ്യത്യസ്ത ഓഫീസ് വിലാസങ്ങൾ നൽകുന്നു; അതിനാൽ രേഖകൾ അയയ്ക്കുന്നതിനു മുമ്പ് നിലവിലെ വിലാസം വകുപ്പുമായി സ്ഥിരീകരിക്കണം.
അഭ്യർത്ഥന എങ്ങനെ നടത്തുന്നു
- ഉത്ഭവ രാജ്യത്ത് അധികാരമുള്ള അതോറിറ്റിയോ ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ, കൺവെൻഷനോടു ചേർത്ത മാതൃകാ ഫോമിലുള്ള അഭ്യർത്ഥന കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിക്ക് അയയ്ക്കുന്നു. ലീഗലൈസേഷൻ ആവശ്യമില്ല (ആർട്ടിക്കിൾ 3).
- അഭ്യർത്ഥനയും നൽകേണ്ട രേഖയും രണ്ടു പകർപ്പുകളിൽ അയയ്ക്കുന്നു (ആർട്ടിക്കിൾ 3). എല്ലാ അഭ്യർത്ഥനകളും ഇംഗ്ലീഷിലോ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനത്തോടു കൂടിയോ ആയിരിക്കണമെന്ന് ആർട്ടിക്കിൾ 5 പ്രകാരമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രഖ്യാപനം ആവശ്യപ്പെടുന്നു.
- ആഭ്യന്തര കേസുകൾക്ക് ഇന്ത്യൻ നിയമം നിർദ്ദേശിക്കുന്ന രീതിയിലോ, ഇന്ത്യൻ നിയമവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുമെങ്കിൽ അപേക്ഷകൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യേക രീതിയിലോ കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി സർവീസ് ക്രമീകരിക്കുന്നു (ആർട്ടിക്കിൾ 5). മാതൃകാ ഫോമിലെ സംഗ്രഹം രേഖയോടൊപ്പം നൽകുന്നു.
- ഇന്ത്യയിൽ, കേന്ദ്ര സർക്കാർ വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത വിദേശ കോടതികൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന സമൻസുകൾ ഇന്ത്യയിലെ കോടതികളിലേക്ക് അയയ്ക്കാനും ആ കോടതികൾ പുറപ്പെടുവിച്ചതുപോലെ നൽകാനും സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിത, 1908-ലെ വകുപ്പ് 29 അനുവദിക്കുന്നു. 12/01/2009 തീയതിയിലെ G.S.R. 24(E) വിജ്ഞാപനം സർവീസ് കൺവെൻഷനിൽ കക്ഷികളായ എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും സിവിൽ കോടതികൾക്ക് ഇത് ബാധകമാക്കുന്നു. തെളിവ് നൽകാനോ രേഖകൾ ഹാജരാക്കാനോ ഉള്ള സമൻസുകൾക്ക് വകുപ്പ് 31 ഇതേ രീതി ബാധകമാക്കുന്നു.
- മാതൃകാ ഫോമിലുള്ള സർവീസ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് പൂരിപ്പിച്ച് അപേക്ഷകന് നേരിട്ട് തിരിച്ചയയ്ക്കുന്നു. സർവീസിന്റെ രീതി, സ്ഥലം, തീയതി, രേഖ ലഭിച്ച വ്യക്തി, അല്ലെങ്കിൽ സർവീസ് പരാജയപ്പെട്ടതിന്റെ കാരണങ്ങൾ അത് വ്യക്തമാക്കുന്നു (ആർട്ടിക്കിൾ 6).
കൺവെൻഷൻ പാലിക്കുന്ന ഒരു അഭ്യർത്ഥന, അത് നടപ്പാക്കുന്നത് തന്റെ പരമാധികാരത്തെയോ സുരക്ഷയെയോ ലംഘിക്കുമെങ്കിൽ മാത്രമേ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെടുന്ന രാജ്യത്തിന് നിരസിക്കാനാകൂ (ആർട്ടിക്കിൾ 13). സർവീസിന് ചാർജുകളൊന്നും ഇല്ലെന്ന് ഹേഗ് കോൺഫറൻസ് വെബ്സൈറ്റിലെ ഇന്ത്യയുടെ വിവരങ്ങൾ പറയുന്നു. ഒരു ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനെയോ പ്രത്യേക രീതിയോ ഉപയോഗിക്കുന്നിടത്ത് അതിനു മാത്രമേ അപേക്ഷകൻ പണം നൽകേണ്ടതുള്ളൂ (ആർട്ടിക്കിൾ 12).
ഇന്ത്യ എന്തെല്ലാം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല
ആർട്ടിക്കിൾ 10-ലെ സർവീസ് രീതികളെ താൻ എതിർക്കുന്നുവെന്ന് ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലുള്ള വ്യക്തികൾക്ക് തപാലിൽ നേരിട്ട് രേഖകൾ അയയ്ക്കുന്നതും, വിദേശ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയോ താൽപ്പര്യമുള്ള കക്ഷികളുടെയോ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം ഇന്ത്യൻ ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരോ മറ്റ് അധികാരമുള്ള വ്യക്തികളോ മുഖേനയുള്ള സർവീസും അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ആർട്ടിക്കിൾ 8 പ്രകാരം, വിദേശ നയതന്ത്ര അല്ലെങ്കിൽ കോൺസുലാർ ഏജന്റുമാർ വഴിയുള്ള സർവീസ്, രേഖകൾ ഉത്ഭവിക്കുന്ന രാജ്യത്തെ പൗരന്മാർക്കു മാത്രമായി ഇന്ത്യ പരിമിതപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം നിലപാട് ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കുന്നു: രേഖകൾ ഇംഗ്ലീഷിൽ, തപാൽ വഴി സർവീസ് ഇല്ല, സ്വകാര്യ ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നേരിട്ടുള്ള സർവീസ് ഇല്ല, ശരിയായ അതോറിറ്റി വഴി മാത്രം സർവീസ്.
വിദേശത്തെ എക്സ് പാർട്ടി വിധികൾ (default judgments)
ആർട്ടിക്കിളുകൾ 15, 16 അനുവദിക്കുന്ന പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ ഇന്ത്യ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഹാജരാകാത്ത ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിക്കെതിരെ, സർവീസ് സർട്ടിഫിക്കറ്റില്ലാതെ പോലും, വിദേശ കോടതിക്ക് വിധി പറയാം. രേഖ കൺവെൻഷനിലെ ഒരു രീതിയിൽ അയയ്ക്കുകയും, കുറഞ്ഞത് ആറു മാസം കഴിയുകയും, ന്യായമായ ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടും സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വരാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ അങ്ങനെ ചെയ്യാനാകൂ (ആർട്ടിക്കിൾ 15).
കേസിനെക്കുറിച്ച് സമയത്ത് അറിയാതിരുന്ന പ്രതിക്ക്, അപ്പീൽ സമയം കഴിഞ്ഞതിൽ നിന്ന് ഇളവിനായി വിദേശ കോടതിയോട് ആവശ്യപ്പെടാം. വിധിയുടെ തീയതി മുതൽ ഒരു വർഷത്തിനു ശേഷം അത്തരം അപേക്ഷ പരിഗണിക്കില്ലെന്ന് ഇന്ത്യയുടെ പ്രഖ്യാപനം നിശ്ചയിക്കുന്നു (ആർട്ടിക്കിൾ 16).
പിന്നീട് വഴി പ്രധാനമാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്
വിദേശത്ത് നേടിയ വിധി ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പാക്കേണ്ടിവന്നേക്കാം; സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 44A പ്രകാരമുള്ള എക്സിക്യൂഷൻ വഴിയോ വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കേസ് വഴിയോ. അപ്പോൾ വിധിക്കടക്കാരന് വകുപ്പ് 13-ലെ കാരണങ്ങളിൽ അതിനെ എതിർക്കാം. നടപടികൾ സ്വാഭാവിക നീതിക്ക് വിരുദ്ധമായിരുന്നു എന്നത് ആ കാരണങ്ങളിലൊന്നാണ്; ആ എതിർപ്പ് സാധാരണയായി ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്നത് സർവീസിലെ പിഴവിലൂടെയാണ്.
തപാൽ പോലെ ഇന്ത്യ എതിർത്തിട്ടുള്ള ഒരു രീതിയിലുള്ള സർവീസ് ആ വെല്ലുവിളി ക്ഷണിച്ചുവരുത്തുന്നു. വിധി ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പാക്കാനുള്ളതാണെങ്കിൽ, കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി വഴിക്കായി സമയം ചെലവഴിക്കുന്നത് മൂല്യവത്താണ്. കൺവെൻഷനിൽ കക്ഷികളല്ലാത്ത രാജ്യങ്ങൾക്കായി, സിവിൽ കാര്യങ്ങളിലെ ജുഡീഷ്യൽ സഹായം സംബന്ധിച്ച്, യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്, ഫ്രാൻസ്, റഷ്യൻ ഫെഡറേഷൻ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ഉഭയകക്ഷി കരാറുകൾ നിയമകാര്യ വകുപ്പ് പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു.
നടപ്പാക്കൽ വശം വിദേശ വിധികളും അവാർഡുകളും ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പാക്കൽ എന്ന പേജിൽ വിവരിക്കുന്നു.
വിദേശ നടപടികൾക്കായി ഇന്ത്യൻ നിയമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തെളിവും സത്യവാങ്മൂലങ്ങളും
വിദേശ കോടതികൾ ഇന്ത്യൻ നിയമം സ്വീകരിക്കുന്ന വിധം
കോമൺ ലോ രാജ്യങ്ങളിലെ കോടതികൾ സാധാരണയായി വിദേശ നിയമത്തെ തെളിവിലൂടെ തെളിയിക്കേണ്ട ഒരു വസ്തുതാപ്രശ്നമായി കണക്കാക്കുന്നു. സിവിൽ ലോ രാജ്യങ്ങളിലെ കോടതികൾ പലപ്പോഴും കക്ഷികളുടെ സഹായത്തോടെയോ ഔദ്യോഗിക അഭ്യർത്ഥന വഴിയോ സ്വയം വിവരം നേടുന്നു. ഏതു സംവിധാനത്തിലും, എൻറോൾ ചെയ്ത ഒരു ഇന്ത്യൻ അഭിഭാഷകന്റെ രേഖാമൂലമുള്ള പ്രസ്താവനയാണ് സാധാരണ രൂപം. ഫോറത്തെ ആശ്രയിച്ച്, അത് സത്യവാങ്മൂലമോ പ്രഖ്യാപനമോ റിപ്പോർട്ടോ ആകാം; ചിലപ്പോൾ തുടർന്ന് വാക്കാലുള്ള തെളിവും.
വിപരീത സാഹചര്യത്തിൽ, വിദേശ നിയമത്തിൽ പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമുള്ളവരുടെ അഭിപ്രായം ഒരു ഇന്ത്യൻ കോടതി പ്രസക്തമായ തെളിവായി കണക്കാക്കുന്നു. ആ നിയമം ഇപ്പോൾ ഭാരതീയ സാക്ഷ്യ അധിനിയം, 2023 (Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023)-ലെ വകുപ്പ് 39(1)-ലാണ്; മുമ്പ് ഇന്ത്യൻ തെളിവു നിയമം, 1872 (Indian Evidence Act, 1872)-ലെ വകുപ്പ് 45. അത് ഇതേ സമീപനം കാണിക്കുന്നു.
അത്തരം തെളിവിന്റെ രൂപം, ഉള്ളടക്കം, സ്വതന്ത്രത എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമങ്ങൾ വിദേശ കോടതിയുടേതാണ്. ചില കാര്യങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ആവർത്തിക്കുന്നു:
- ആര് നൽകുന്നു. അഡ്വക്കേറ്റ്സ് ആക്ട്, 1961 (Advocates Act, 1961) പ്രകാരം എൻറോൾ ചെയ്ത അഭിഭാഷകന് മാത്രമേ ഇന്ത്യൻ നിയമത്തെക്കുറിച്ച് ഉപദേശം നൽകാനാകൂ. അഭിഭാഷകന്റെ എൻറോൾമെന്റ്, പ്രാക്ടീസ്, കക്ഷികളുമായുള്ള ഏതെങ്കിലും ബന്ധം, വിദേശ കോടതിയോടുള്ള കടമ എന്നിവ പ്രസ്താവന വ്യക്തമാക്കുന്നു.
- പ്രാബല്യത്തിലുള്ള നിയമം. 2023 മുതൽ 2026 വരെ ഇന്ത്യൻ നിയമം വലിയ തോതിൽ മാറി. 01/07/2024 മുതൽ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത, ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിത, ഭാരതീയ സാക്ഷ്യ അധിനിയം എന്നിവ പീനൽ കോഡ്, ക്രിമിനൽ നടപടി നിയമസംഹിത, തെളിവു നിയമം എന്നിവയ്ക്കു പകരം വന്നു. നാലു ലേബർ കോഡുകൾ 21/11/2025 മുതലും, ആദായനികുതി നിയമം, 2025 (Income-tax Act, 2025) 01/04/2026 മുതലും, 2026-ലെ IBC ഭേദഗതികൾ 26/05/2026 മുതലും പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. പ്രസക്തമായ തീയതിയിൽ പ്രാബല്യത്തിലുള്ള പാഠം പ്രസ്താവന നൽകണം; അത് എപ്പോൾ മാറി എന്നും പറയണം.
- പ്രമാണങ്ങൾ. ന്യൂട്രൽ സൈറ്റേഷനോ ഔദ്യോഗിക റിപ്പോർട്ടോ തീയതിയോ സഹിതം, വിധികളുടെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കുന്നു. സ്ഥിരപ്പെട്ട നിയമത്തെ, തുറന്നിരിക്കുന്നതോ വലിയ ബെഞ്ചിനു മുമ്പാകെ നിലവിലുള്ളതോ ആയ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രസ്താവന വേർതിരിക്കുന്നു.
- രേഖകൾ. ആശ്രയിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ, ചട്ടങ്ങൾ, വിധികൾ എന്നിവയുടെ പകർപ്പുകൾ അനുബന്ധമായി ചേർക്കുന്നു. ഹിന്ദിയിലോ പ്രാദേശിക ഭാഷയിലോ ഉള്ള രേഖകൾ, വിവർത്തകന്റെ യോഗ്യത സംബന്ധിച്ച പ്രസ്താവന സഹിതം, വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.
സത്യവാങ്മൂലം സത്യം ചെയ്യലും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തലും
ഇന്ത്യയിൽ, ഏതൊരു കോടതിക്കോ മജിസ്ട്രേറ്റിനോ, നോട്ടറീസ് ആക്ട്, 1952 (Notaries Act, 1952) പ്രകാരം നിയമിക്കപ്പെട്ട നോട്ടറിക്കോ, ഹൈക്കോടതി ഇതിനായി നിയമിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനോ സത്യവാങ്മൂലത്തിനുള്ള സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യിക്കാം (സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിത, വകുപ്പ് 139). ഒരു നോട്ടറിക്ക് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യിക്കാനും സത്യവാങ്മൂലങ്ങൾ എടുക്കാനും, ഇന്ത്യയ്ക്കു പുറത്ത് പ്രാബല്യത്തിൽ വരാനുള്ള രേഖകൾ തയ്യാറാക്കാനും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്താനും കഴിയും (വകുപ്പ് 8(1), നോട്ടറീസ് ആക്ട്, 1952). ഇന്ത്യയ്ക്കു പുറത്ത്, ഇന്ത്യൻ നയതന്ത്ര, കോൺസുലാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യിക്കാനും നോട്ടറി നടപടികൾ ചെയ്യാനും കഴിയും (വകുപ്പ് 3, ഡിപ്ലോമാറ്റിക് ആൻഡ് കോൺസുലാർ ഓഫീസേഴ്സ് (ഓത്ത്സ് ആൻഡ് ഫീസ്) ആക്ട്, 1948 (Diplomatic and Consular Officers (Oaths and Fees) Act, 1948)).
14/07/2005 മുതൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രാബല്യത്തിലുള്ള ഹേഗ് അപ്പോസ്റ്റിൽ കൺവെൻഷനിൽ ഇന്ത്യ കക്ഷിയാണ്. വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയമാണ് അധികാരമുള്ള അതോറിറ്റി; രേഖകൾ ആദ്യം നിയുക്ത സംസ്ഥാന അല്ലെങ്കിൽ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശ അതോറിറ്റി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അപ്പോസ്റ്റിൽ ഫീസ് ഒരു രേഖയ്ക്ക് 50 രൂപയാണ്; പുറംകരാർ ഏജൻസിയുടെ നിരക്കുകൾ അതിനു പുറമേ.
ഇന്ത്യയുടെ അക്സഷനെ ജർമ്മനി എതിർത്തു; അതിനാൽ ഇന്ത്യയ്ക്കും ജർമ്മനിക്കുമിടയിൽ അപ്പോസ്റ്റിൽ കൺവെൻഷൻ ബാധകമല്ല. അവിടെ, അല്ലെങ്കിൽ അപ്പോസ്റ്റിൽ കൺവെൻഷനു പുറത്തുള്ള ഏതൊരു രാജ്യത്തും, ഉപയോഗിക്കാനുള്ള രേഖയ്ക്ക് പകരം ലീഗലൈസേഷൻ വേണം.
ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള വസ്തുതകളുടെ തെളിവ്
ഒരു വിദേശ കേസിന് ഇന്ത്യയിലെ വസ്തുതകളുടെ തെളിവ് വേണ്ടിവരുമ്പോൾ, ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു സാക്ഷിയുടെ മൊഴി, ഒരു ഇന്ത്യൻ കമ്പനിയുടെ കൈവശമുള്ള രേഖകൾ, അല്ലെങ്കിൽ കോടതി, രജിസ്ട്രി രേഖകൾ, വഴി നിശ്ചയിക്കുന്നത് സാക്ഷി സന്നദ്ധനാണോ എന്നതാണ്.
സന്നദ്ധനായ സാക്ഷിക്ക് സാധാരണയായി ഒരു നോട്ടറിക്കു മുമ്പാകെ പ്രസ്താവന നൽകാം, വിദേശ കോടതി അനുവദിക്കുന്നിടത്ത് വീഡിയോ ലിങ്ക് വഴി ഹാജരാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യ ആവശ്യപ്പെടുന്ന അനുമതികളോടെ, എവിഡൻസ് കൺവെൻഷന്റെ അധ്യായം II പ്രകാരം ഒരു കോൺസുലാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ കമ്മീഷണറോ വിസ്തരിക്കാം. സഹകരിക്കാത്ത സാക്ഷിയെ ഒരു ഇന്ത്യൻ കോടതി നടപ്പാക്കുന്ന ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് വഴി മാത്രമേ നിർബന്ധിക്കാനാകൂ.
വിപരീത ദിശയിൽ, ഒരു വിദേശ ജുഡീഷ്യൽ രേഖയുടെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പ് യഥാർത്ഥമാണെന്ന് ഇന്ത്യൻ കോടതി അനുമാനിക്കുന്നു (ഭാരതീയ സാക്ഷ്യ അധിനിയത്തിലെ വകുപ്പ് 88, മുമ്പ് തെളിവു നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 86). ഇന്ത്യൻ കോടതി രേഖകൾ വിദേശത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നത് വിദേശ കോടതിയുടെ നിയമങ്ങൾ പ്രകാരമാണ്, സാധാരണയായി അപ്പോസ്റ്റിൽ സഹിതം.
ലെറ്റേഴ്സ് ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ്
ഹേഗ് എവിഡൻസ് കൺവെൻഷൻ പ്രകാരം
സിവിൽ അല്ലെങ്കിൽ വാണിജ്യ കാര്യങ്ങളിൽ വിദേശത്ത് തെളിവെടുക്കുന്നതു സംബന്ധിച്ച 18/03/1970-ലെ ഹേഗ് കൺവെൻഷനിൽ ഇന്ത്യ 07/02/2007-ന് ചേർന്നു; 08/04/2007-ന് അത് ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ഇന്ത്യ അക്സഷൻ വഴി ചേർന്നതിനാൽ, അതിന്റെ അക്സഷൻ അംഗീകരിക്കുന്നതായി പ്രഖ്യാപിച്ച രാജ്യങ്ങൾക്കും ഇന്ത്യയ്ക്കുമിടയിൽ മാത്രമേ കൺവെൻഷൻ ബാധകമാകൂ (ആർട്ടിക്കിൾ 39). അമേരിക്ക 2007-ൽ അംഗീകരിച്ചു; യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിന്റെ അംഗീകാരം 10/05/2026-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ബന്ധപ്പെട്ട രാജ്യത്തിനായി അംഗീകാരങ്ങളുടെ നിലവിലെ പട്ടിക പരിശോധിക്കണം.
തെളിവിനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി നിയമ, നീതിന്യായ മന്ത്രാലയവും എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും ഹൈക്കോടതികളുമാണ്.
ബന്ധപ്പെട്ട കോടതികൾ, കക്ഷികളും അവരുടെ പ്രതിനിധികളും, നടപടികളുടെ സ്വഭാവം, തേടുന്ന തെളിവ് എന്നിവ ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഉചിതമായിടത്ത് സാക്ഷികളുടെ പേരുകൾ, ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യങ്ങൾ, പരിശോധിക്കേണ്ട രേഖകൾ, സത്യപ്രതിജ്ഞയുടെയോ പ്രത്യേക നടപടിക്രമത്തിന്റെയോ ആവശ്യകത എന്നിവയും നൽകുന്നു (ആർട്ടിക്കിൾ 3). അത് ഇംഗ്ലീഷിലോ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനത്തോടെയോ ആയിരിക്കണമെന്ന് ഇന്ത്യ ആവശ്യപ്പെടുന്നു (ആർട്ടിക്കിൾ 4).
അത് നടപ്പാക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ കോടതി സ്വന്തം നടപടിക്രമം പ്രയോഗിക്കുന്നു; എന്നാൽ ആവശ്യപ്പെട്ട ഒരു പ്രത്യേക രീതി ഇന്ത്യൻ നിയമവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്തതോ പ്രായോഗികമായി അസാധ്യമോ അല്ലെങ്കിൽ അത് പിന്തുടരും. ഒരു ആഭ്യന്തര കേസിലെ അതേ നിർബന്ധം അത് ഉപയോഗിക്കുന്നു (ആർട്ടിക്കിളുകൾ 9, 10).
ഇന്ത്യൻ നിയമപ്രകാരം, അല്ലെങ്കിൽ ലെറ്ററിൽ ആ പ്രിവിലേജ് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന രാജ്യത്തിന്റെ നിയമപ്രകാരം, ഒരു പ്രിവിലേജോ കടമയോ അനുവദിക്കുന്നിടത്ത് സാക്ഷിക്ക് തെളിവ് നൽകാൻ വിസമ്മതിക്കാം (ആർട്ടിക്കിൾ 11). ഇന്ത്യയിൽ അത് ഒരു ജുഡീഷ്യൽ പ്രവർത്തനമല്ലെങ്കിലോ ഇന്ത്യയുടെ പരമാധികാരത്തിനോ സുരക്ഷയ്ക്കോ ഹാനികരമാകുമെങ്കിലോ മാത്രമേ നടപ്പാക്കൽ നിരസിക്കാനാകൂ (ആർട്ടിക്കിൾ 12).
ആർട്ടിക്കിൾ 23 പ്രകാരമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രഖ്യാപനം ഇങ്ങനെയാണ്: "ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റിൽ വ്യക്തമാക്കിയതും ഒരു വ്യക്തിയുടെ കൈവശമോ സൂക്ഷിപ്പിലോ അധികാരത്തിലോ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ളതുമായ പ്രത്യേക രേഖകളല്ലാത്ത ഏതെങ്കിലും രേഖകൾ ഹാജരാക്കാൻ ആ വ്യക്തിയോട് ആവശ്യപ്പെടുന്ന, രേഖകളുടെ വിചാരണയ്ക്കു മുമ്പുള്ള ഡിസ്കവറി നേടുന്നതിനായി കൺവെൻഷന്റെ ആർട്ടിക്കിൾ 23 അനുസരിച്ച് പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ലെറ്റേഴ്സ് ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഇന്ത്യ നടപ്പാക്കില്ല."
അതിനാൽ, അമേരിക്കൻ വ്യവഹാരത്തിൽ സാധാരണമായ തരത്തിലുള്ള വിശാലമായ ഡിസ്കവറി ഷെഡ്യൂളായി തയ്യാറാക്കിയ അഭ്യർത്ഥന, അയയ്ക്കുന്നതിനു മുമ്പ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ രേഖകളിലേക്ക് ചുരുക്കണം.
അധ്യായം II സംബന്ധിച്ചും ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിയുടെയും ബന്ധപ്പെട്ട കോടതിയുടെയും മുൻകൂർ അനുമതിയോടെ, അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന കോടതിയിലെ ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് നടപ്പാക്കലിൽ ഹാജരാകാം (ആർട്ടിക്കിൾ 8). കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിയുടെ മുൻകൂർ അനുമതിയോടെ ഒരു വിദേശ കോൺസുലിന് ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാരുടെയോ മൂന്നാം രാജ്യ പൗരന്മാരുടെയോ തെളിവെടുക്കാം (ആർട്ടിക്കിൾ 16). നിർബന്ധത്തിനായി കോൺസുലുകൾക്കും കമ്മീഷണർമാർക്കും ആ പ്രദേശത്തെ ജില്ലാ കോടതിയെ സമീപിക്കാം (ആർട്ടിക്കിൾ 18).
സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിത പ്രകാരം
ഒരു കൺവെൻഷൻ ബാധകമാണെങ്കിലും അല്ലെങ്കിലും ബാധകമാകുന്ന സ്വന്തം വഴി നിയമസംഹിത നൽകുന്നു. കമ്മീഷനുകൾ നടപ്പാക്കുന്നതു സംബന്ധിച്ച വ്യവസ്ഥകൾ വകുപ്പ് 78 ഇന്ത്യയ്ക്കു പുറത്തുള്ള കോടതികൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന കമ്മീഷനുകൾക്കും ബാധകമാക്കുന്നു. ഓർഡർ XXVI, ചട്ടങ്ങൾ 19 മുതൽ 22 വരെ നടപടിക്രമം വ്യക്തമാക്കുന്നു:
- മൂന്നു കാര്യങ്ങളിൽ ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ ഒരു സാക്ഷിയെ വിസ്തരിക്കാൻ ഹൈക്കോടതിക്ക് കമ്മീഷൻ പുറപ്പെടുവിക്കാം: ഒരു വിദേശ കോടതിക്ക് തെളിവ് വേണം, നടപടി സിവിൽ ആണ്, സാക്ഷി ഹൈക്കോടതിയുടെ അപ്പലേറ്റ് അധികാരപരിധിക്കുള്ളിൽ താമസിക്കുന്നു (ചട്ടം 19). ഡൽഹിയിലുള്ള സാക്ഷിക്ക് അത് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയാണ്.
- വിദേശ കോടതിയുടെ ആവശ്യം തെളിയിക്കുന്നത് ഒരു കോൺസുലാർ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ സർട്ടിഫിക്കറ്റ്, കേന്ദ്ര സർക്കാർ വഴി അയച്ച ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ്, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കക്ഷി ഹാജരാക്കുന്ന ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് എന്നിവയിലൂടെയാണ് (ചട്ടം 19).
- വിദേശ നടപടിയിലെ ഒരു കക്ഷിക്കോ, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന അതിന്റെ ലോ ഓഫീസർക്കോ അപേക്ഷ നൽകാം (ചട്ടം 20).
- സാക്ഷി താമസിക്കുന്ന പ്രദേശത്തെ കോടതിയിലേക്കോ, ഹൈക്കോടതിയുടെ സാധാരണ ഒറിജിനൽ സിവിൽ അധികാരപരിധിക്കുള്ളിൽ, ഹൈക്കോടതി ഉചിതമെന്ന് കരുതുന്ന ഒരു വ്യക്തിയിലേക്കോ കമ്മീഷൻ പോകുന്നു (ചട്ടം 21).
- നടപ്പാക്കിക്കഴിഞ്ഞാൽ, കമ്മീഷനും തെളിവും ഹൈക്കോടതിയിലേക്ക് തിരിച്ചയയ്ക്കുന്നു; വിദേശ കോടതിക്ക് കൈമാറുന്നതിനായി ഹൈക്കോടതി അവ ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് സഹിതം കേന്ദ്ര സർക്കാരിന് അയയ്ക്കുന്നു (ചട്ടം 22).
പ്രായോഗിക കാര്യങ്ങൾ
- അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന രാജ്യം എവിഡൻസ് കൺവെൻഷനിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ അക്സഷൻ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്ന് ആദ്യം പരിശോധിക്കുക. ഇല്ലെങ്കിൽ, ഓർഡർ XXVI, ചട്ടം 19 പ്രകാരമുള്ള നിയമസംഹിതാ വഴി തുറന്നുകിടക്കുന്നു.
- ലെറ്റർ വിദേശത്ത് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, സാക്ഷിയുടെ വിലാസവും അധികാരപരിധിയുള്ള ഹൈക്കോടതിയും തിരിച്ചറിയുക; അങ്ങനെ അത് ശരിയായി അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെടും.
- ഇന്ത്യയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 23 പ്രഖ്യാപനത്തിന് അനുയോജ്യമായി, വിവരണവും തീയതിയും നൽകി രേഖാ അഭ്യർത്ഥനകൾ ഇടുങ്ങിയതായി തയ്യാറാക്കുക.
- വിവർത്തനത്തിനും, കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിക്കും കോടതിക്കും വേണ്ട സമയത്തിനും ഇടം നൽകുക. ഔദ്യോഗിക പ്രോസസ്സിംഗ് സമയമൊന്നും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടില്ല.
ആളുകൾ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
വിദേശത്തു നിന്നുള്ള കോടതി രേഖകൾ ഇന്ത്യയിലുള്ള ഒരാൾക്ക് എങ്ങനെ നൽകും (serve)?
ഹേഗ് സർവീസ് കൺവെൻഷൻ (Hague Service Convention) പ്രകാരമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി (Central Authority) വഴി; അതായത് നിയമ, നീതിന്യായ മന്ത്രാലയത്തിലെ നിയമകാര്യ വകുപ്പ് (Department of Legal Affairs). വിദേശ കോടതിയോ അധികാരമുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥനോ മാതൃകാ അഭ്യർത്ഥനാ ഫോം രേഖ സഹിതം അയയ്ക്കുന്നു; രണ്ടും രണ്ടു പകർപ്പുകളിൽ, ഇംഗ്ലീഷിലോ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനത്തോടെയോ. സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 29 പ്രകാരം ഒരു ഇന്ത്യൻ കോടതി മുഖേന രേഖകൾ നൽകുന്നു; സർവീസ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് അപേക്ഷകന് നേരിട്ട് തിരിച്ചയയ്ക്കുന്നു. സർവീസിന് തന്നെ ഇന്ത്യ ഫീസ് ഈടാക്കുന്നില്ല.
ഹേഗ് കൺവെൻഷൻ പ്രകാരം ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രതിക്ക് തപാലിലോ കൊറിയറിലോ രേഖകൾ നൽകാനാകുമോ?
ഇന്ത്യയുടെ സമ്മതത്തോടെ കഴിയില്ല. ഹേഗ് സർവീസ് കൺവെൻഷന്റെ ആർട്ടിക്കിൾ 10-ലെ രീതികളെ, ഇന്ത്യയിലുള്ള വ്യക്തികൾക്ക് തപാൽ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ നേരിട്ട് രേഖകൾ അയയ്ക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടെ, താൻ എതിർക്കുന്നുവെന്ന് ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. തപാൽ വഴിയുള്ള സർവീസോ സ്വകാര്യ ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നേരിട്ടുള്ള സർവീസോ ഇന്ത്യ സ്വീകരിക്കുന്നില്ലെന്ന് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയവും പറയുന്നു. വിദേശ കോടതി എന്ത് അനുവദിച്ചാലും, അത്തരം സർവീസിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിധി ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പാക്കുമ്പോൾ, സ്വാഭാവിക നീതിയുടെ ലംഘനം എന്ന കാരണത്താൽ എതിർക്കപ്പെട്ടേക്കാം.
ഇന്ത്യയുടെ കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി വഴിയുള്ള സർവീസിന് എത്ര സമയമെടുക്കും?
ഇന്ത്യയോ ഹേഗ് കോൺഫറൻസ് വെബ്സൈറ്റോ ഔദ്യോഗിക സമയമൊന്നും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടില്ല; സർവീസ് നടത്തുന്ന കോടതിയെയും വിലാസത്തിന്റെ കൃത്യതയെയും ആശ്രയിച്ച് അത് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. കൺവെൻഷനിലെ ഒരു രീതിയിൽ രേഖ അയയ്ക്കുകയും, കുറഞ്ഞത് ആറു മാസം കഴിയുകയും, ന്യായമായ ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടും സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത്, സർവീസ് സർട്ടിഫിക്കറ്റില്ലാതെ വിദേശ കോടതിക്ക് വിധി പറയാമെന്ന് ആർട്ടിക്കിൾ 15 പ്രകാരം ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ ആറു മാസം ആസൂത്രണത്തിന് ഉപകാരപ്രദമായ ഒരു കണക്കാണ്, ഉറപ്പല്ല.
ഹേഗ് എവിഡൻസ് കൺവെൻഷനിൽ ഇന്ത്യ കക്ഷിയാണോ?
അതെ. 07/02/2007-ന് ഇന്ത്യ അതിൽ ചേർന്നു (accession); 08/04/2007-ന് കൺവെൻഷൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. അക്സഷൻ വഴിയാണ് ഇന്ത്യ ചേർന്നത് എന്നതിനാൽ, ആർട്ടിക്കിൾ 39 പ്രകാരം ഇന്ത്യയുടെ അക്സഷൻ അംഗീകരിച്ച രാജ്യങ്ങളുമായി മാത്രമേ കൺവെൻഷൻ ബാധകമാകൂ. അമേരിക്ക 2007-ൽ അംഗീകരിച്ചു; യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിന്റെ അംഗീകാരം 10/05/2026-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന രാജ്യം അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ലാത്തിടത്ത്, സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 78, ഓർഡർ XXVI, ചട്ടങ്ങൾ 19 മുതൽ 22 വരെ പ്രകാരം ഇപ്പോഴും തെളിവ് തേടാം.
അമേരിക്കൻ രീതിയിലുള്ള വിചാരണയ്ക്കു മുമ്പുള്ള ഡിസ്കവറി (pre-trial discovery) ഇന്ത്യൻ കോടതി അനുവദിക്കുമോ?
പൊതുവായ രൂപത്തിൽ ഇല്ല. ഹേഗ് എവിഡൻസ് കൺവെൻഷന്റെ ആർട്ടിക്കിൾ 23 പ്രകാരമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രഖ്യാപനം പറയുന്നത്, ലെറ്ററിൽ വ്യക്തമാക്കിയതും ഒരു വ്യക്തിയുടെ കൈവശമോ സൂക്ഷിപ്പിലോ അധികാരത്തിലോ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ളതുമായ പ്രത്യേക രേഖകളല്ലാത്ത രേഖകൾ ഹാജരാക്കാൻ ആ വ്യക്തിയോട് ആവശ്യപ്പെടുന്ന, വിചാരണയ്ക്കു മുമ്പുള്ള ഡിസ്കവറിക്കായുള്ള ലെറ്റേഴ്സ് ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് ഇന്ത്യ നടപ്പാക്കില്ല എന്നാണ്. അഭ്യർത്ഥനകൾ ഓരോ രേഖയും അല്ലെങ്കിൽ ഇടുങ്ങിയ രേഖാവിഭാഗവും കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയിക്കണം. സാക്ഷിയുടെ വാക്കാലുള്ള തെളിവ് ഇപ്പോഴും സാധാരണ രീതിയിൽ ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് വഴി തേടാം.
ഇന്ത്യയിൽ ഏതു കോടതിയാണ് ലെറ്റർ ഓഫ് റിക്വസ്റ്റ് നടപ്പാക്കുന്നത്?
സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിത പ്രകാരം, ഒരു സിവിൽ നടപടിയിൽ വിദേശ കോടതിക്ക് തെളിവ് വേണമെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടാൽ, സാക്ഷി താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം ഏതു ഹൈക്കോടതിയുടെ അപ്പലേറ്റ് അധികാരപരിധിയിലാണോ ആ ഹൈക്കോടതി കമ്മീഷൻ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു (ഓർഡർ XXVI, ചട്ടം 19). സാക്ഷി താമസിക്കുന്ന പ്രദേശത്തെ കോടതിക്കോ, തന്റെ ഒറിജിനൽ സിവിൽ അധികാരപരിധിക്കുള്ളിൽ താൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തിക്കോ ഹൈക്കോടതി കമ്മീഷൻ അയയ്ക്കുന്നു. എവിഡൻസ് കൺവെൻഷൻ പ്രകാരം, ഇന്ത്യയുടെ കേന്ദ്ര അതോറിറ്റി നിയമ, നീതിന്യായ മന്ത്രാലയവും ഹൈക്കോടതികളും ചേർന്നതാണ്.
വിദേശ കോടതിയിൽ ഇന്ത്യൻ നിയമം എങ്ങനെ തെളിയിക്കും?
സാധാരണയായി എൻറോൾ ചെയ്ത ഒരു ഇന്ത്യൻ അഭിഭാഷകന്റെ രേഖാമൂലമുള്ള തെളിവിലൂടെ; വിദേശ കോടതി ആവശ്യപ്പെടുന്ന രൂപത്തിൽ സത്യവാങ്മൂലമോ പ്രഖ്യാപനമോ റിപ്പോർട്ടോ ആയി, ചിലപ്പോൾ തുടർന്ന് ക്രോസ് വിസ്താരത്തോടെ. പ്രസക്തമായ തീയതിയിൽ പ്രാബല്യത്തിലുള്ള നിയമം അതു പറയണം (2023 മുതൽ 2026 വരെയുള്ള പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കു ശേഷം ഇത് പ്രധാനമാണ്); നിയമപാഠം ഉദ്ധരിക്കണം; ന്യൂട്രൽ സൈറ്റേഷനുകളോടെ വിധികളുടെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കണം; സ്ഥിരപ്പെട്ട നിയമത്തെ തുറന്ന ചോദ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കണം. ആശ്രയിക്കുന്ന നിയമങ്ങളുടെയും വിധികളുടെയും പകർപ്പുകൾ അനുബന്ധമായി ചേർക്കുന്നു.
വിദേശത്ത് ഉപയോഗിക്കാൻ ഒരു ഇന്ത്യൻ സത്യവാങ്മൂലം എങ്ങനെ അപ്പോസ്റ്റിൽ ചെയ്യിക്കും?
സിവിൽ നടപടി നിയമസംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 139 പ്രകാരം അധികാരപ്പെടുത്തിയ ഒരു നോട്ടറിക്കോ മറ്റൊരു ഉദ്യോഗസ്ഥനോ മുമ്പാകെ സത്യവാങ്മൂലം സത്യം ചെയ്ത് ഒപ്പിടുന്നു. തുടർന്ന് നിയുക്ത സംസ്ഥാന അല്ലെങ്കിൽ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശ അതോറിറ്റി അത് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു; വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം ഒരു രേഖയ്ക്ക് 50 രൂപയും ഏജൻസിയുടെ നിരക്കുകളും ഈടാക്കി അപ്പോസ്റ്റിൽ നൽകുന്നു. 14/07/2005 മുതൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രാബല്യത്തിലുള്ള ഹേഗ് അപ്പോസ്റ്റിൽ കൺവെൻഷനിൽ കക്ഷികളായ രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ജർമ്മനിക്കും കൺവെൻഷനു പുറത്തുള്ള രാജ്യങ്ങൾക്കും പകരം എംബസി വഴിയുള്ള ലീഗലൈസേഷൻ വേണം.
ഇന്ത്യയിലുള്ള ഒരു സാക്ഷിയിൽ നിന്ന് വിദേശ കോൺസുലിന് തെളിവെടുക്കാനാകുമോ?
പരിധികൾക്കുള്ളിൽ. ഹേഗ് എവിഡൻസ് കൺവെൻഷന്റെ അധ്യായം II പ്രകാരം, താൻ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രാജ്യത്തെ കോടതികളിലെ നടപടികളെ സഹായിക്കാൻ, നിർബന്ധം കൂടാതെ, ഒരു കോൺസുലിന് തെളിവെടുക്കാം. ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാരുടെയോ മൂന്നാം രാജ്യ പൗരന്മാരുടെയോ തെളിവ് കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിയുടെ മുൻകൂർ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ കോൺസുലിന് എടുക്കാനാകൂ എന്ന് ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിർബന്ധത്തിനായി കോൺസുലുകൾക്കും കമ്മീഷണർമാർക്കും ആ പ്രദേശത്തെ ജില്ലാ കോടതിയെ സമീപിക്കാം. സാക്ഷിക്ക് നിയമപരമായ പ്രാതിനിധ്യം ആകാം, പ്രിവിലേജ് അവകാശപ്പെടാം.
ഇന്ത്യയിൽ തെളിവെടുക്കുമ്പോൾ ഒരു വിദേശ ജഡ്ജിക്കോ അഭിഭാഷകനോ ഹാജരാകാനാകുമോ?
കക്ഷികളെയും അവരുടെ പ്രതിനിധികളെയും, അവർക്ക് ഹാജരാകാൻ കഴിയുംവിധം, നടപ്പാക്കലിന്റെ സമയവും സ്ഥലവും അറിയിക്കാം (എവിഡൻസ് കൺവെൻഷന്റെ ആർട്ടിക്കിൾ 7). അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന കോടതിയിലെ ജുഡീഷ്യൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക്, കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിയുടെയും ബന്ധപ്പെട്ട കോടതിയുടെയും മുൻകൂർ അനുമതിയോടെ, ഹാജരാകാമെന്ന് ആർട്ടിക്കിൾ 8 പ്രകാരം ഇന്ത്യ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ വിദേശ അഭിഭാഷകർക്ക് ഇന്ത്യൻ നിയമം പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യാനോ ഇന്ത്യൻ കോടതികളിൽ ഹാജരാകാനോ കഴിയില്ല; അതിനാൽ കോടതിയിലെ നടപടികൾ നടത്തുന്നത് ഇന്ത്യൻ അഭിഭാഷകരാണ്.
ഈ ഉത്തരങ്ങൾ വിജ്ഞാനപരമായ സംഗ്രഹങ്ങളാണ്; ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിഗത കേസിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമോപദേശമല്ല.
ഗൗരവമുള്ള ചോദ്യത്തിന് വേണ്ടത് വായിച്ചു പഠിച്ച ബ്രീഫ് ആണ്.
കോൺഫറൻസുകൾ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത്, G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi എന്ന വിലാസത്തിലാണ്. കത്തിടപാടുകൾ പ്രിൻസിപ്പൽ തന്നെ വായിക്കുന്നു.
ബാർ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ ചട്ടങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്ന പ്രകാരം, Lokesh Bhardwaj Law Offices-ന്റെ ജോലിയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവിവരങ്ങളാണ് ഈ പേജ് നൽകുന്നത്. ഇത് നിയമോപദേശമല്ല; ഇത് അഭിഭാഷക-കക്ഷി ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നുമില്ല. രേഖാമൂലം സമ്മതിച്ച എൻഗേജ്മെന്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമേ LBLO ഒരു വിഷയത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കൂ.
16/11/2026-ലെ നിയമസ്ഥിതി പ്രകാരം.
← എല്ലാ പ്രാക്ടീസ് മേഖലകളും