NCLT અને NCLAT સમક્ષ નાદારી: લેણદારો, પ્રમોટરો અને બોલી લગાવનારા
કંપની રૂ. 1 કરોડ કે તેથી વધુના દેવામાં ચૂક (default) કરે ત્યારે, લેણદાર કોર્પોરેટ નાદારી ઉકેલ પ્રક્રિયા (CIRP) શરૂ કરવા નેશનલ કંપની લૉ ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) માં અરજી કરી શકે છે.
ટૂંકમાં
- તે શું છે. કંપની રૂ. 1 કરોડ કે તેથી વધુના દેવામાં ચૂક કરે ત્યારે, લેણદાર નાદારી અને દેવાળિયાપણા સંહિતા, 2016 (Insolvency and Bankruptcy Code, 2016) હેઠળ કોર્પોરેટ નાદારી ઉકેલ પ્રક્રિયા (CIRP) શરૂ કરવા નેશનલ કંપની લૉ ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) માં અરજી કરી શકે છે.
- બે પ્રકારના લેણદારો:
- નાણાકીય લેણદારો (બેંકો, ધિરાણકર્તાઓ, બોન્ડધારકો) ચૂક થતાં સીધી અરજી કરી શકે છે.
- ઓપરેશનલ લેણદારો (સપ્લાયરો, સેવા પ્રદાતાઓ, કર્મચારીઓ) એ પહેલાં ડિમાન્ડ નોટિસ મોકલવી જ પડે. કંપની 10 દિવસમાં ચુકવણી ન કરે, કે પહેલેથી અસ્તિત્વમાં હોય તેવો સાચો વિવાદ રજૂ ન કરે, તો તેઓ અરજી કરી શકે છે.
- સ્વીકાર થતાં:
- મોરેટોરિયમ શરૂ થાય છે: કંપની સામેના દાવા, વસૂલાત અને અમલની કાર્યવાહી અટકી જાય છે;
- વચગાળાના રિઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ વહીવટ સંભાળી લે છે;
- લેણદારોની સમિતિ (committee of creditors) કંપનીનું ભવિષ્ય નક્કી કરે છે.
- સમયમર્યાદા. પ્રક્રિયા 180 દિવસમાં પૂરી કરવાની હોય છે, જે 90 દિવસ લંબાવી શકાય, અને મુકદ્દમામાં ગયેલા સમય સહિત 330 દિવસની બાહ્ય મર્યાદા છે. કોઈ રિઝોલ્યુશન પ્લાન મંજૂર ન થાય, તો કંપની લિક્વિડેશનમાં જાય છે.
- અપીલ. NCLT ના આદેશો સામે NCLAT માં, અને પછી સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ થઈ શકે.
- તે કોને લાગુ પડે છે:
- અરજીઓ અને દાવા દાખલ કરતા લેણદારો;
- અરજીઓનો બચાવ કરતી કંપનીઓ અને પ્રમોટરો;
- રિઝોલ્યુશન અરજદારો (બોલી લગાવનારા).
- તૈયાર રાખો:
- લોન કે પુરવઠાના કરારો;
- ઇન્વૉઇસ અને ખાતાવહી;
- ડિમાન્ડ નોટિસ અને જવાબ;
- ચૂકનો પુરાવો;
- બચાવ માટે, નોટિસ પહેલાંથી અસ્તિત્વમાં હતો તેવા વિવાદનો પુરાવો.
તમે સાંભળશો તે શબ્દો
- કોર્પોરેટ દેવાદાર, નાણાકીય લેણદાર, ઓપરેશનલ લેણદાર (Corporate debtor, financial creditor, operational creditor)
- કંપની, તેના ધિરાણકર્તાઓ, અને તેના સપ્લાયરો કે કર્મચારીઓ.
- કસૂરની મર્યાદા (Default threshold)
- પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટેની ઓછામાં ઓછી કસૂર, Rs. 1 કરોડ.
- કલમ 8 હેઠળ માગણી નોટિસ (Section 8 demand notice)
- ઓપરેશનલ લેણદારની નોટિસ. દેવાદાર પાસે ચૂકવવા કે પહેલેથી ચાલતો વિવાદ બતાવવા 10 દિવસ છે.
- સ્વીકાર, મોરેટોરિયમ (કલમ 14) (Admission, moratorium, Section 14)
- પ્રક્રિયાની શરૂઆત, અને દાવાઓ તથા વસૂલાત પર રોક.
- IRP અને RP
- વચગાળાના રિઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ અને રિઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ, જે પ્રક્રિયા દરમિયાન કંપની ચલાવે છે.
- લેણદારોની સમિતિ (Committee of Creditors, CoC)
- પ્લાન પર મત આપતા નાણાકીય લેણદારો.
- રિઝોલ્યુશન પ્લાન અને રિઝોલ્યુશન અરજદાર (Resolution plan and resolution applicant)
- કંપનીને પુનર્જીવિત કરવાની બોલી, અને બોલી લગાવનાર.
- 180 વત્તા 90 દિવસ, 330 દિવસ (180 plus 90 days, 330 days)
- પ્રક્રિયાની સમયરેખા અને તેની અંતિમ મર્યાદા.
- લિક્વિડેશન (Liquidation)
- કોઈ પ્લાન મંજૂર ન થાય તો અસ્કયામતોનું વેચાણ.
વિગતવાર
પગલું 1: શું IBC યોગ્ય માર્ગ છે?
- મર્યાદા. લઘુતમ ચૂક રૂ. 1 કરોડ છે.
- IBC શેના માટે છે. તે ઉકેલની પ્રક્રિયા છે, વસૂલાતનો દાવો નથી. કંપની સામેની અરજી સ્વીકારાય પછી, બધા લેણદારોને અસર થાય છે.
- વિકલ્પો. જે લેણદાર ફક્ત ચુકવણી ઇચ્છે છે તેના માટે વાણિજ્યિક દાવો કે લવાદ વધુ સારો હોઈ શકે. કંપની ખરેખર ચૂકવવા અસમર્થ હોય, અથવા વિશ્વસનીય અરજીથી સમાધાન થવાની શક્યતા હોય, ત્યાં નાદારી યોગ્ય સાધન છે.
પગલું 2: અરજી
- નાણાકીય લેણદાર (કલમ 7). નાણાકીય દેવાનો અને ચૂકનો પુરાવો, ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં ચૂકના રેકોર્ડ સાથે, દાખલ કરવામાં આવે છે.
- ઓપરેશનલ લેણદાર (કલમ 8 અને 9).
- ડિમાન્ડ નોટિસ કે ઇન્વૉઇસ પહોંચાડવામાં આવે છે.
- કંપની પાસે ચુકવણી કરવા કે હાલના વિવાદ તરફ ધ્યાન દોરવા 10 દિવસ છે.
- તે બેમાંથી કશું ન કરે, તો અરજી દાખલ કરવામાં આવે છે.
પગલું 3: બચાવ
| અરજી | સામાન્ય રીતે ઊભા થતા બચાવ |
|---|---|
| ઓપરેશનલ લેણદાર | ડિમાન્ડ નોટિસ પહેલાંથી અસ્તિત્વમાં હતો તેવો સાચો વિવાદ, ઉદાહરણ તરીકે ગુણવત્તા, ઓછો પુરવઠો કે સેટ-ઑફ અંગે. આવો વિવાદ બતાવાય ત્યાં NCLT અરજી નકારે છે |
| નાણાકીય લેણદાર | નાણાકીય દેવું છે જ કે કેમ, ચૂક થઈ છે કે કેમ, અને મુદત (લિમિટેશન) |
કોઈ પણ પ્રકારની અરજીનો જવાબ સ્વીકાર પહેલાંના સમાધાનથી પણ આપી શકાય.
પગલું 4: સ્વીકાર પછી
- મોરેટોરિયમ અમલમાં આવે છે.
- જાહેર ઘોષણા દ્વારા દાવા મંગાવવામાં આવે છે.
- લેણદારોની સમિતિની રચના થાય છે.
- રિઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ રિઝોલ્યુશન પ્લાન મંગાવે છે.
સંહિતાની કલમ 29A માંના પાત્રતાના નિયમો પ્રમોટરોને બોલી લગાવવાથી રોકી શકે છે, જે વહેલાસર તપાસવા જ જોઈએ.
પગલું 5: દાવા અને રિઝોલ્યુશન પ્લાન
લેણદારોએ ટેકો આપતા દસ્તાવેજો સાથે સમયસર દાવા દાખલ કરવા જ પડે. રિઝોલ્યુશન અરજદારોએ પાત્રતાની શરતો પૂરી કરવી જ પડે અને એવા પ્લાન રજૂ કરવા પડે જેનું સમિતિ મૂલ્યાંકન કરે છે. દાવાઓના સ્વીકાર અને પ્લાનની મંજૂરી અંગેના વિવાદો NCLT માં જાય છે.
પગલું 6: અપીલ
NCLT ના આદેશો સામે સંહિતા માન્ય રાખે તે સમયમાં NCLAT માં, અને ત્યાંથી કાયદાના પ્રશ્નો પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ થઈ શકે.
સામાન્ય ભૂલો
- ઓપરેશનલ લેણદારો માટે:
- ખામીવાળી ડિમાન્ડ નોટિસ મોકલવી;
- સ્પષ્ટ અગાઉનો વિવાદ હોય ત્યારે અરજી દાખલ કરવી.
- કંપનીઓ માટે:
- નોટિસ આવ્યા પછી જ પહેલી વાર વિવાદ ઊભો કરવો;
- નોટિસની સંપૂર્ણ અવગણના કરવી.
- સ્વીકાર પછી લેણદારો માટે: દાવા મોડા કે ટેકો આપતા દસ્તાવેજો વગર દાખલ કરવા.
- પ્રમોટરો માટે: બોલી લગાવવાની પાત્રતા સમયસર ન તપાસવી.
LBLO નાદારીની બાબતો કેવી રીતે સંભાળે છે
- દાખલ કરતાં પહેલાં, અરજીની મજબૂતાઈ અને વિકલ્પો (દાવો, લવાદ, સમાધાન) ની આકારણી થાય છે.
- બચાવમાં, અગાઉના વિવાદનો રેકોર્ડ પહેલાં ભેગો કરવામાં આવે છે, કારણ કે ઘણી વાર તે જ સ્વીકાર નક્કી કરે છે.
- સ્વીકાર પછી, દાવા, વાંધા અને અપીલ પર સંહિતાની સમયરેખાઓ સામે નજર રાખવામાં આવે છે.
લોકો પૂછે છે તે પ્રશ્નો
એક સપ્લાયરે અમને IBC હેઠળ ડિમાન્ડ નોટિસ મોકલી છે. અમારે શું કરવું જોઈએ?
10 દિવસમાં જવાબ આપો. નોટિસ પહેલાંથી અસ્તિત્વમાં હોય તેવો સાચો વિવાદ હોય, તો તે દસ્તાવેજો સાથે જણાવો. મૌન રહેવાથી અરજી દાખલ (admission) થઈ શકે.
અરજી દાખલ થયા પછી શું અમે સમાધાન કરી શકીએ?
હા. અરજી સ્વીકારાય (admission) તે પહેલાં સમાધાન શક્ય છે. સ્વીકાર પછી, અરજી પાછી ખેંચવા માટે સંહિતા માગે તે મંજૂરી જરૂરી છે.
શું અરજી સ્વીકારાય એટલે કંપની બંધ થઈ જશે?
ના. હેતુ લેણદારોએ મંજૂર કરેલા પ્લાન મારફત ઉકેલ (resolution) લાવવાનો છે. સમયસર કોઈ પ્લાન મંજૂર ન થાય, પ્લાન નકારવામાં આવે, અથવા લેણદારોની સમિતિ લિક્વિડેશનનો ઠરાવ કરે, તો લિક્વિડેશન થાય છે.
આ જવાબો શૈક્ષણિક સારાંશ છે; તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત બાબત અંગેની કાનૂની સલાહ નથી.
ગંભીર પ્રશ્ન માટે કાગળો પૂરેપૂરા વંચાય તે જરૂરી છે.
રૂબરૂ મુલાકાત (કોન્ફરન્સ) અગાઉથી સમય લઈને G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ખાતે થાય છે. પત્રવ્યવહાર પ્રિન્સિપાલ પોતે વાંચે છે.
આ પાનું Lokesh Bhardwaj Law Offices ના કામ વિશે, બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાના નિયમો (Bar Council of India Rules) હેઠળ માન્ય હોય તે રીતે, સામાન્ય માહિતી આપે છે. તે કાનૂની સલાહ નથી, અને તે વકીલ અને અસીલનો સંબંધ ઊભો કરતું નથી. LBLO કોઈ બાબતમાં ફક્ત લેખિતમાં નક્કી થયેલી નિમણૂક (engagement) પર જ કામ કરે છે.
છેલ્લી સમીક્ષા: 14/11/2026. Lokesh Bhardwaj Law Offices.
14/11/2026 ના રોજનો કાયદો દર્શાવ્યો છે.
← બધાં કાર્યક્ષેત્રો