ਪਰਿਵਾਰਕ & ਨਿੱਜੀ
ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੰਮ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਨਿਬੇੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੰਮ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ ਹੋਣ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤੇ ਅਤੇ ਕਸਟਡੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅਕਸਰ ਜਾਇਦਾਦ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਫ਼ਤਰ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਮਾਮਲੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਨਿਬੇੜਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਕਾਰਵਾਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਰਿਕਾਰਡ ਤੇ, ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ, ਵਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਖਰੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਬੇਟ, ਗੋਦ ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਵੇਲੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੋਗ ਵੇਲੇ ਦੀ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਖਰੜੇ ਵਾਲੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਓਨੀ ਹੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਨਾਲ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
- ਵਿਆਹ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਈ ਕੇਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਹੈ:
- ਤਲਾਕ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਲਹਿਦਗੀ: ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਦਾਲਤ ਅੱਗੇ, ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਹੇਠ।
- ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ: ਧਾਰਾ 144 BNSS (ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਾ 125 CrPC), ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਐਕਟ ਹੇਠ।
- ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਰਾਹਤ: ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 2005, ਧਾਰਾ 12 ਹੇਠ।
- ਬੇਰਹਿਮੀ ਲਈ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ: ਧਾਰਾ 85 BNS ਹੇਠ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਬੇਰਹਿਮੀ" ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਧਾਰਾ 86 ਵਿੱਚ ਹੈ (ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਾ 498A IPC)।
- ਕਸਟਡੀ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ: ਗਾਰਡੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਵਾਰਡਜ਼ ਐਕਟ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ।
- ਇਸਤਰੀ ਧਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ।
- ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ (ਧਾਰਾ 13B, ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ)। ਪਹਿਲੀ ਅਰਜ਼ੀ (first motion) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵੱਖ ਰਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਅਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਦਾਲਤ ਢੁਕਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਨੁਛੇਦ 142 ਹੇਠ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਨਾ ਜੁੜ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਟੁੱਟਣ (irretrievable breakdown) ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਆਹ ਭੰਗ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ (Shilpa Sailesh v. Varun Sreenivasan, [2023] 5 SCR 165)।
- ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਧਾਰਾ 25 CPC ਹੇਠ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਕੇਸ ਇੱਕ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਬਾਦਲਾ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦਾਇਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਸਮਝੌਤਾ। ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਬੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਕੰਮਲ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਕੇਸ, ਇਸਤਰੀ ਧਨ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਅਤੇ ਕਸਟਡੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਅੱਗੇ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋਗੇ
- ਪਹਿਲੀ ਅਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਅਰਜ਼ੀ (First motion and second motion)
- ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦੋ ਪੜਾਅ।
- ਮੁੜ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਮਿਆਦ (cooling-off period)
- ਦੋਵਾਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ।
- ਵਿਰੋਧ ਵਾਲੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਆਧਾਰ (Contested divorce grounds)
- ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਬੇਰਹਿਮੀ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਬਦਕਾਰੀ। ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
- ਅੰਤਰਿਮ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ (Interim maintenance, pendente lite)
- ਕੇਸ ਦੌਰਾਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ।
- ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (Affidavit of assets and liabilities)
- ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤੇ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਮਾਲੀ ਖ਼ੁਲਾਸਾ।
- ਇਸਤਰੀ ਧਨ (Stridhan)
- ਔਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਮਿਲੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਸਾਂਝਾ ਘਰ (Shared household)
- ਉਹ ਘਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਘਰੇਲੂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। DV ਐਕਟ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੁਕਮ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੁਕਮ, ਮਾਲੀ ਰਾਹਤ, ਕਸਟਡੀ ਹੁਕਮ, ਮੁਆਵਜ਼ਾ (Protection order, residence order, monetary relief, custody order, compensation)
- DV ਐਕਟ ਹੇਠ ਰਾਹਤਾਂ (ਧਾਰਾਵਾਂ 18 ਤੋਂ 22)।
- CAW ਸੈੱਲ (CAW Cell)
- ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੁਰਮ (Crime Against Women) ਸੈੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ (Visitation and access)
- ਉਹ ਸਮਾਂ ਜੋ ਕਸਟਡੀ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਲਾਈ (Welfare of the child)
- ਕਸਟਡੀ ਦੇ ਹਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਵਿਚਾਰ।
- ਤਬਾਦਲਾ ਪਟੀਸ਼ਨ
- ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਿ ਕੇਸ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰਾਜ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ।
ਦਫ਼ਤਰ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ
- ਤਲਾਕ & ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਲਹਿਦਗੀ (judicial separation)
- ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ
- ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਾਦਲਾ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ
- ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ, BNSS ਦੀ ਧਾਰਾ 144 & ਅੰਤਰਿਮ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ
- ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ
- ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਕੇਸ, BNS ਦੀ ਧਾਰਾ 85 (ਪਹਿਲਾਂ 498A): ਬਚਾਅ & ਕੇਸ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣਾ
- ਕਸਟਡੀ, ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਹੱਕ & ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ
- ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ & ਵਿਰਾਸਤ
- ਵਸੀਅਤ ਦਾ ਖਰੜਾ & ਪ੍ਰੋਬੇਟ
- ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮਝੌਤੇ
- ਨਿੱਜੀ ਟਰੱਸਟ & ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ
- ਗੋਦ ਲੈਣਾ
ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ
1. ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ।
- ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵੱਖ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਂਝੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕਰੋ।
- ਪਹਿਲੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦਰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਛੋਟ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
- ਦੂਜੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾਇਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਡਿਕਰੀ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:
- ਸਥਾਈ ਗੁਜ਼ਾਰਾ (permanent alimony), ਜੋ ਅਕਸਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਅਰਜ਼ੀ ਵੇਲੇ ਅਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;
- ਕਸਟਡੀ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ;
- ਦੂਜੇ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ;
- ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ।
2. ਵਿਰੋਧ ਵਾਲਾ ਤਲਾਕ।
ਪਟੀਸ਼ਨਰ ਸਬੂਤ ਰਾਹੀਂ ਆਧਾਰ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3. ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ।
- ਧਾਰਾ 144 BNSS: ਉਸ ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਉਪਾਅ ਜੋ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
- ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਗੋਦ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਐਕਟ ਹੇਠ: ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਮੁੱਖ ਕੇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- DV ਐਕਟ ਹੇਠ: ਮਾਲੀ ਰਾਹਤ।
ਅਦਾਲਤਾਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਯੋਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਦਾਇਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਲੁਕਾਉਣ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਐਕਟ।
ਧਾਰਾ 12 ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਮਲਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਅੰਤਰਿਮ ਅਤੇ ਇੱਕਤਰਫ਼ਾ (ex parte) ਹੁਕਮ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਅਦਾਲਤ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨੀ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜੁਰਮ ਹੈ।
5. ਧਾਰਾ 85 BNS ਹੇਠ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ।
ਬੇਰਹਿਮੀ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਜੁਰਮ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲਾਂ CAW ਸੈੱਲ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁਲਜ਼ਮ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਆਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
- ਅਗਾਊਂ ਜ਼ਮਾਨਤ;
- ਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਮ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਬਣਦਾ ਹੈ;
- ਧਾਰਾ 528 BNSS (ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਾ 482 CrPC) ਹੇਠ ਕਾਰਵਾਈ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
6. ਕਸਟਡੀ।
ਕਸਟਡੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਦੇ ਹੱਕ ਨਹੀਂ। ਅਦਾਲਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:
- ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ;
- ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ;
- ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਓ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੇ ਹਾਲਾਤ;
- ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ।
ਅੰਤਰਿਮ ਕਸਟਡੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀਆਂ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀਆਂ ਆਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
7. NRI ਪਤੀ-ਪਤਨੀ।
ਆਮ ਮੁੱਦੇ ਹਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਮੀਲ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਲਾਕ ਡਿਕਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਲਿਜਾਏ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ। ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
8. ਤਬਾਦਲਾ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ।
ਜਿੱਥੇ ਕੇਸ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਤਬਾਦਲਾ ਪਟੀਸ਼ਨ ਆਮ ਹੈ। ਇਹ ਐਡਵੋਕੇਟ-ਆਨ-ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਮਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨੋਟਿਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਚਿੱਠੀ ਅਕਸਰ ਪੂਰੇ ਝਗੜੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਮਝੌਤਾ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪਲੀਡਿੰਗਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਭਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿੰਨੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਹਨ?
ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ। ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ, 1955 (Hindu Marriage Act, 1955) ਦੀ ਧਾਰਾ 13B, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਹ ਐਕਟ, 1954 (Special Marriage Act, 1954) ਦੀ ਧਾਰਾ 28 ਹੇਠ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ; ਦੂਜੀ ਅਰਜ਼ੀ (second motion) ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਦਾਲਤ ਢੁਕਵੇਂ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ ਵਾਲਾ ਤਲਾਕ ਧਾਰਾ 13 ਵਿਚਲੇ ਆਧਾਰਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ੁਲਮ, ਦੋ ਸਾਲ ਲਈ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਵਿਭਚਾਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚੇ ਨਾਲ ਜਿੰਨਾ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਸਾਨੂੰ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਦਾਲਤ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅੱਗੇ ਸਮਝੌਤਾ ਦਰਜ ਹੋਵੇ।
ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ। ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਹਿਤਾ, 2023 (Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023) ਦੀ ਧਾਰਾ 144 (ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਾਬਤਾ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ (Code of Criminal Procedure) ਦੀ ਧਾਰਾ 125) ਹੇਠ, ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ, 1955 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 24 ਅਤੇ 25 ਹੇਠ, ਹਿੰਦੂ ਗੋਦ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਐਕਟ, 1956 (Hindu Adoptions and Maintenance Act, 1956) ਦੀ ਧਾਰਾ 18 ਹੇਠ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 2005 (Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005) ਦੀ ਧਾਰਾ 20 ਹੇਠ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਅੰਤਰਿਮ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। Rajnesh v. Neha, (2021) 2 SCC 324 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ?
ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਰਕਮ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਦਾਲਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?
ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਨਾਬਾਲਗੀ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਐਕਟ, 1956 (Hindu Minority and Guardianship Act, 1956) ਦੀ ਧਾਰਾ 13 ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਵਾਰਡਜ਼ ਐਕਟ, 1890 (Guardians and Wards Act, 1890) ਦੀ ਧਾਰਾ 17 ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ। 1956 ਦੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 6(a) ਹੇਠ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਭਲਾਈ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਕੱਲੀ ਕਸਟਡੀ, ਸਾਂਝੀ ਕਸਟਡੀ ਜਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਅਦਾਲਤ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ, 1955 ਦੀ ਧਾਰਾ 26 ਹੇਠ ਕਸਟਡੀ ਲਈ ਅੰਤਰਿਮ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲਣ ਤੇ ਕਸਟਡੀ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਲੈ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ। ਉਪਾਅ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁਕਮਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੇਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ ਅਤੇ ਕਸਟਡੀ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਹਾਂ। ਮਾਣਯੋਗ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜ਼ਾਬਤਾ ਦੀਵਾਨੀ, 1908 (Code of Civil Procedure, 1908) ਦੀ ਧਾਰਾ 25 ਹੇਠ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਕੇਸ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰਾਜ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਧਾਰਾ 24 ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਸ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਾਰਵਾਈ ਉੱਥੇ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਬਾਦਲਾ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਕਾਰਵਾਈ ਤੇ ਅਕਸਰ ਰੋਕ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਾਜ ਜਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਕੇਸ ਰੱਦ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪਤੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ੁਲਮ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਨਲ ਕੋਡ, 1860 (Indian Penal Code, 1860) ਦੀ ਧਾਰਾ 498A ਸੀ, ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਸੰਹਿਤਾ, 2023 (Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023) ਦੀ ਧਾਰਾ 85 ਹੇਠ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਧਾਰਾ 86 ਵਿੱਚ ਹੈ; 01/07/2024 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਕੋਡ ਹੇਠ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਹਿਤਾ, 2023 ਦੀ ਧਾਰਾ 528 ਹੇਠ FIR ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਲਿਖੇ ਹਨ ਉਵੇਂ ਮੰਨ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਬਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਆਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲਾਏ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਏ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਵਾਈ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਮਾਮਲਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਮਝੇ।
ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 2005 ਹੇਠ, ਘਰੇਲੂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਔਰਤ ਧਾਰਾ 12 ਹੇਠ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ ਰਾਹੀਂ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਧਾਰਾ 18 ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਧਾਰਾ 19 ਹੇਠ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਧਾਰਾ 20 ਹੇਠ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤੇ ਸਮੇਤ ਮਾਲੀ ਰਾਹਤ, ਧਾਰਾ 21 ਹੇਠ ਕਸਟਡੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਧਾਰਾ 22 ਹੇਠ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਰਾ 23 ਹੇਠ ਅੰਤਰਿਮ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 17 ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਜਾਂ ਮਾਲਕੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਧਾਰਾ 31 ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।
ਕੀ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ (DV) ਦਾ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬਦੇਹ ਧਿਰ ਦਾ ਪੀੜਤ ਔਰਤ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਧਿਰ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੀ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਬੇਟ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ?
ਜਾਇਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 1925 (Indian Succession Act, 1925) ਦੀ ਧਾਰਾ 63 ਹੇਠ ਵਸੀਅਤ ਤੇ ਵਸੀਅਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਨੇ ਵਸੀਅਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ। ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1908 (Registration Act, 1908) ਦੀ ਧਾਰਾ 18 ਹੇਠ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਵਸੀਅਤ ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1925 ਦੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 213, ਜੋ ਕੁਝ ਵਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਬੇਟ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਰਿਪੀਲਿੰਗ ਐਂਡ ਅਮੈਂਡਿੰਗ ਐਕਟ, 2025 (Repealing and Amending Act, 2025) ਰਾਹੀਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰੋਬੇਟ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਤੇ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਜਵਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰ ਹਨ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰੀਫ਼ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਵੇ।
ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ G-46, Basement, Greater Kailash III, New Delhi ਵਿਖੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਪ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪੰਨਾ Bar Council of India Rules ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਨੁਸਾਰ Lokesh Bhardwaj Law Offices ਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਮੁਵੱਕਿਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। LBLO ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਐਂਗੇਜਮੈਂਟ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਖ਼ਰੀ ਸਮੀਖਿਆ: 15/11/2026। Lokesh Bhardwaj Law Offices।
ਕਾਨੂੰਨ 15/11/2026 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ।
← ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ